III SA/Wa 2085/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Barbara Kołodziejczak – Osetek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2005r. sprawy ze skargi O. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] września 2004r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] listopada 2003r. Nr[...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości, 3) zwraca na rzecz skarżącej z kasy Sądu pobrany w nadmiernej wysokości wpis w kwocie 957 zł (dziewięćset pięćdziesiąt siedem złotych), 4) zasądza od Ministra Polityki Społecznej na rzecz skarżącej kwotę 3246 zł (trzy tysiące dwieście czterdzieści sześć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2003r. Prezes Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił skarżącej wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od marca do grudnia 1998r. Wskazał, iż obowiązek dokonywania wpłat na Fundusz był obowiązkiem ustawowym określonym w art. 4 ust.1 ustawy z dnia 9 maja 1991 r. o zatrudnianiu i rehabilitacji zawodowej osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 46, poz. 201 z późn. zm.) w związku z art. 69 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.; dalej ustawa o rehabilitacji). Decyzją z dnia [...] listopada 2001 r. została określona wysokość zaległości skarżącej z tytułu wpłat na PFRON za okres od lutego 1996 r. do kwietnia 2000 r. Od decyzji tej skarżąca złożyła odwołanie do Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej, który uchylił decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Wskutek powyższego po ponownej analizie dokumentów skarżącej stwierdzając brak należnych wpłat Prezes PFRON określił skarżącej zaległość z tytułu wpłat na Fundusz za okres od marca do grudnia 1998 r. wraz z należnymi odsetkami. W odwołaniu pełnomocnik skarżącej zarzucił decyzji organu I instancji naruszenie wskazanych przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8 poz. 60; dalej ord. pod.), w szczególności art. 121 § 1 poprzez nieuwzględnienie trudnej sytuacji finansowej skarżącej, art. 139 poprzez wydanie zaskarżonej decyzji po upływie roku od przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, art.54 § 1 pkt. 7 poprzez naliczenie odsetek na dzień 20 listopada 2003 r. oraz art. 210 poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego. Decyzją z dnia [...] września 2004r. Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Wskazał, iż była to decyzja określająca wysokość zobowiązania, wydana na mocy art. 21 § 3 ord. pod., a w sytuacji tej określenie zaległości podatkowej było obowiązkiem organu. Odnosząc się do zarzutu strony dotyczącego naruszenia art. 121 § 1 ord. pod. poprzez nieuwzględnienie trudnej sytuacji finansowej skarżącej i nie rozpoznanie wniosku w sprawie umorzenia należnych wpłat za rok 1998, podniósł iż Minister Pracy i Polityki Społecznej decyzją z dnia [...] kwietnia 2002r., stwierdzając nieważność decyzji Prezesa Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lutego 2002 r. odmawiającej umorzenia należnych wpłat w kwocie 14.364,49 zł za okres od stycznia do grudnia 1998 r. wskazał o konieczności wydania i uprawomocnienia się decyzji określającej zobowiązanie strony przed rozpatrzeniem wniosku w sprawie umorzenia zobowiązania. Zaległość z tytułu wpłat na Fundusz powstała wskutek dokonywania przez skarżącą wpłat po terminie wymagalności. Dokonana wpłata nie pokryła w całości zaległości podatkowej wraz z odsetkami za zwłokę, w związku z czym na podstawie art. 62 § 1 ord. pod. dokonaną wpłatę zaliczono na poczet podatku, poczynając od zobowiązania o najwcześniejszym terminie płatności a na podstawie art. 55 § 1 ord. pod. zaliczono proporcjonalnie na poczet kwoty zaległości podatkowej i kwoty odsetek. W sprawie tej organ I instancji powtórnie dokonał rozliczenia strony, opierając się przy przeprowadzaniu postępowania m.in. na bieżących deklaracjach i przedstawionych przez stronę dokumentach. W skardze na powyższą decyzję wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik skarżącej wniósł o jej uchylenie, zarzucając naruszenie: - art. 210 §1 oraz § 4 ord. pod. poprzez brak uzasadnienia faktycznego i prawnego; - zasady zaufania określonej w art. 121 §1 ord. pod.; - obowiązku podjęcia przez organ wszelkich niezbędnych działań w celu wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy określonego w art. 122 ord. pod. czym naruszony został interes prawny skarżącego, bowiem organ utrzymał w mocy decyzję Prezesa PFRON, która naruszała przepisy Ordynacji podatkowej tj. art. 121 §1, 139, 54 § 1 pkt 7 oraz art. 210. Podniósł, iż decyzja ta narusza art. 210 § 1 oraz § 4 ord. pod., nie zawiera bowiem uzasadnienia faktycznego i prawnego, a organ ograniczył się wyłącznie do ustosunkowania się do jednego zarzutu skarżącego tj. naruszenia art. 121 §1 ord. pod., przytaczając jednocześnie treść uzasadnień decyzji wydanych wcześniej w przedmiotowej sprawie. Wskazał, iż organ nie wziął pod uwagę wynikających z odwołania okoliczności istotnych dla sprawy. Nie ustosunkował się do zarzutu odnośnie nierozpatrzenia argumentów zawartych w odwołaniu i we wniosku z 20 lutego 1998r., które to argumenty w latach 1993 - 1997 i późniejszych 1999 - 2000 powodowały zwolnienie skarżącej ze zobowiązania na rzecz PFRON. Skarżąca nie powinna ponosić negatywnych konsekwencji opieszałości organów i nie załatwienia sprawy w odpowiednim terminie. Nie rozpatrzył zarzutów odnośnie błędnego określenia wysokości zobowiązania w decyzji organu I instancji oraz zawartego w odwołaniu zarzutu odnośnie naliczania odsetek za zwłokę. Pełnomocnik uzasadnił, iż w przedmiotowej sprawie postępowanie zostało wszczęte na skutek wniosku skarżącej z 20 lutego 1998 r. Pierwszą zaś merytoryczną decyzją była decyzja z [...] listopada 2001r., od której skarżąca wniosła odwołanie. W wyniku odwołania Minister Pracy i Polityki Społecznej uchylił ww. decyzję w całości i sprawę przekazał organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. Konsekwencją powyższego było wydanie w dniu [...] listopada 2003r. kolejnej decyzji w sprawie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za 1998r. W tej sytuacji Prezes PFRON nie mógł naliczyć odsetek za okres, w którym toczyło się postępowanie podatkowe zakończone wydaniem decyzji w I instancji. Organ nie odniósł się do zarzucanego naruszenia art. 139 ord. pod. – uzasadnianego faktem, iż od momentu przekazania sprawy do wydania decyzji w I instancji minął ponad rok. Ponadto pełnomocnik skarżącej wskazał, iż wydana w I instancji decyzja nie stanowi zatem merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku skarżącej z dnia 20 lutego 1998r. i stanowiła wyłącznie o wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, a pomija kwestię zwolnienia, czy też umorzenia obowiązku dokonywania wpłat. Zauważył, że ponad 4-letnia bezczynność PFRON, w wydaniu jakiejkolwiek decyzji w sprawie złożonego wniosku doprowadziła do zamknięcia skarżącej drogi odwoławczej i narośnięcia ogromnych odsetek, a w efekcie do zdestabilizowania działalności skarżącej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Wskazać należy, iż rozstrzygnięcie Prezesa PFRON wydane w I instancji oparte było o art. 21 § 3 ord. pod., który zgodnie z odesłaniem do przepisów Ordynacji podatkowej zawartym w art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji znajduje zastosowanie także odnośnie wpłat na PFRON. W myśl tego przepisu jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję, w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Wskazana powyżej decyzja jest bez wątpienia decyzją podatkową, a postępowanie poprzedzające jej wydanie jest postępowaniem podatkowym regulowanym przepisami Ordynacji podatkowej. W postępowaniu tym organ ma obowiązek ocenić ewentualne uchybienia odnośnie wywiązywania się podatnika z ciążącego na nim obowiązku. Postępowanie to jest postępowaniem wszczętym z urzędu, o którym mowa w art. 165 § 1 ord. pod., a jego wszczęcie następuje w formie postanowienie doręczanego stronie lub stronom tak wszczętego postępowania – co wynika z §2 i § 4 cyt. przepisu. Dochowanie powyższego trybu jest więc warunkiem wstępnym wydania prawidłowej decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w trybie art. 21 § 3 ord. pod. Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Sąd wskazuje, iż organ I instancji bezpodstawnie uznał, iż dokonując określenia zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za poszczególne miesiące 1998r. nie musi wszczynać w tej sprawie odrębnego postępowania. Należy się zgodzić z poglądem, iż rozstrzygnięcie o umorzeniu zaległości z tytułu wpłat na PFRON mogło nastąpić po określeniu zobowiązania za wnioskowany okres w drodze decyzji wydanej w oparciu o art. 21 § 3 ord. pod. Trzeba jednakże mieć na uwadze, iż postępowanie, w którym organ ma obowiązek wydać decyzję określającą zaległości z tytułu wpłat na PFRON było w rozpatrywanej sprawie postępowaniem odrębnym od postępowania, w którym oceniana mogła być ewentualna zasadność umorzenia należności. Brak doręczenia stronie postępowanie postanowienia o wszczęciu tego postępowania stanowi istotne naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu określonej w art. 123 § 1 ord. pod., w myśl którego organy podatkowe obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Realizacja tej zasady jest bowiem niemożliwa jeśli strona nie wie o wszczętym i toczącym się postępowaniu dotyczącym jej zobowiązań podatkowych, czy też jak w rozpatrywanej sprawie, zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON. Pozbawianie możliwości udziału w postępowaniu bez jej winy jest kwalifikowaną wadą tego postępowania wskazaną w art. 240 § 1 pkt 4 ord. pod. skutkującą możliwością jego wznowienia w sprawie zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej. Brak doręczenia skarżącej postanowienia o wszczęciu postępowania nie był jedynym naruszeniem zasady czynnego udziału strony, którego dopuścił się organ I instancji. Z jej realizacją wiąże się także obowiązek wyznaczenie stronie 7 dniowego terminu do wypowiedzenia się co do zabranego w sprawie materiału dowodowego - zgodnie z treścią art. 200 § 1 ord. pod. - o ile w sprawie nie zachodzi żaden z wyjątków określonych w § 2 tego przepisu. Zaznaczyć należy, iż zgodnie z uzasadnieniem decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 października 2002r. niezastosowanie się do tego obowiązku było jedną z przyczyn uchylenia poprzedniej decyzji organu I instancji z [...] listopada 2001r. która dotyczyła zaległości skarżącej za wybrane miesiące w latach 1996 do 2000. Także wydając decyzję z [...] listopada 2003r. Prezes PFRON nie zastosował się do powyższego obowiązku i z akt sprawy nie wynika, iż skarżąca miała możliwość zapoznania się z zebranym materiałem dowodowym - tak jak stało się to w postępowaniu przed organem II instancji. Oprócz wadliwości przeprowadzonego w sprawie postępowania Sąd uznając słuszność zarzutów wskazanych w skardze stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie zawiera prawidłowego uzasadnienia. Decyzje wydawane w postępowaniu podatkowym podlegają rygorom zawartym w art. 210 ord. pod. Przepis ten określa elementy prawidłowej decyzji podatkowej, zgodnie z § 1 pkt 6 przywołanego artykułu między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tego pojęcia ustawodawca zawarł w § 4 cyt. przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się z realizacją zasady przekonywania – zasady ogólnej postępowania podatkowego sformułowanej w art. 124 ord. pod. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Na tym tle wskazać należy, iż w rozpatrywanej sprawie organ II instancji wydając zaskarżone rozstrzygnięcie nie ustosunkował się do zarzutów strony zawartych w odwołaniu – w tym zarzutów odnośnie zasadności naliczania odsetek, przewlekłości prowadzonego postępowania oraz wadliwości uzasadnienia wydanej w I instancji decyzji. Pominiecie podniesionych w odwołaniu argumentów strony stanowi naruszenie zarówno art. 210 jak i 124 ord. pod., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd uchylając wydane w sprawie decyzje był związany granicami sprawy, jakimi było określenie zobowiązania we wpłatach na PFRON i nie oceniał bezczynności Prezesa PFRON w rozpatrzeniu wniosku skarżącej z 20 lutego 1998r. Jak słusznie podnosi skarżąca wydanie decyzji z [...] listopada 2003r. nie stanowiło merytorycznego załatwienia jej wniosku, bo rozstrzygnięcie to powinno zapaść w odrębnym postępowaniu. Sąd jednocześnie wskazuje, iż nie wydanie rozstrzygnięcia w przewidzianym przepisami Ordynacji podatkowej terminie może być przedmiotem ponaglenia skierowanego do organu wyższego stopnia nad organem zobowiązanym do załatwienia sprawy, przewidzianego w treści art. 141 § 1 pkt 1 ord. pod., a następnie skargi na bezczynność wskazanej w treści art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej u.p.p.s.a.). Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził w rozpatrywanej sprawie naruszenie przepisów postępowania dające podstawę do wznowienia postępowania podatkowego oraz inne naruszenia przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § pkt 1 lit. b i c u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Jednocześnie Sąd stwierdził, iż od skarżącej pobrano wpis sądowy w nadmiernej wysokości dlatego też orzekł o zwrocie kwoty pobranej ponad kwotę należną. W pozostałym zakresie o zwrocie kosztów postępowania orzekł na podstawie art. 200 u.p.p.s.a., a o zakresie wykonalności uchylonych decyzji na podstawie art. 152 u.p.p.s.a.