III SA/Wa 2085/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz, sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Protokolant sekretarz sądowy Agata Rogosz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2014 r. sprawy ze skargi A. G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oraz stwierdzenie uchybienia terminowi do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz A. G. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w W. (dalej zwany: DIS) odmówił A. G. (dalej zwany: Skarżącym) przywrócenia terminu do wniesienia dowołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. (dalej zwany: NUS) z [...] listopada 2012r. oraz stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania od tej decyzji. Z akt administracyjnych wynika następujący stan faktyczny: NUS decyzją z [...] listopada 2012r. orzekł o solidarnej odpowiedzialności A. G. za zaległości podatkowe Spółki I. z tytułu pobranych a niewpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 01,02,03,04,05 2009.r. Decyzję tę NUS wysłał Skarżącemu za pośrednictwem poczty na adres zamieszkania tj. ul. [...], [...] W.. Po dwukrotnym awizowaniu przesyłki przez pocztę (pierwsze awizo 6 grudnia 2012r.. drugie awizo 14 grudnia 2012r ), w związku z niepodjęciem przez adresata, została ona zwrócona do nadawcy w dniu 21 grudnia 2012r. i uznana za doręczoną w trybie art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r. poz. 749 ze zm. dalej zwana: 0.p.) dnia 20 grudnia 2012r. Skarżący złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS . W uzasadnieniu wniosku wskazał, że postanowieniem z [...] września 2012r. w stosunku do Skarżącego zostało wszczęte postępowanie w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe na osobę trzecią. W dniu 4 lutego 2013r. Skarżący odebrał upomnienie, którego treść sugerowała, że wszczęte postępowanie zostało zakończone wydaniem decyzji, o której Skarżący nie został poinformowany. Skarżący ustalił, iż informacja o nadejściu decyzji (awizo) została zatajona przed nim przez jego żonę, z którą pozostaje w złych stosunkach. Skarżący wyjaśnił, iż 2 października 2012r. jego żona złożyła pozew o rozwód, pierwotnie bez orzekania o winie, zaś w dniu 3 stycznia 2013r. zmieniła swój wniosek prosząc o orzeczenie z wyłącznej jego winy. Skarżący nadmienił, iż jego żona chcąc, aby wyprowadził się z mieszkania, utrudnia mu wspólne zamieszkiwanie. Skarżący wskazał, iż przy rozpatrywaniu wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania nie jest konieczne udowodnienie, że uchybienie to nastąpiło bez jego winy, ale wystarczające jest tylko uprawdopodobnienie tych okoliczności. W ocenie Skarżącego proces rozwodowy pomiędzy małżonkami uprawdopodabnia możliwość wzajemnych złośliwości, a zatrzymanie awizo jest tego przejawem, zatem z przedstawionych powodów wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania należy uznać za uzasadniony Do wniosku Skarżący dołączył między innymi potwierdzone za zgodność z oryginałem kserokopie pozwu o rozwód oraz pisma zawierającego zmianę stanowiska w sprawie. DIS w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśnił, iż na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie ustalono, że decyzja NUS z dnia [...] listopada 2012r. dotycząca orzeczenia o odpowiedzialności Skarżącego, członka zarządu Spółki I., za zaległości podatkowe tej Spółki z tytułu pobranych a nie wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych wraz z odsetkami za zwłokę od tych zaległości i kosztami egzekucyjnymi, została wysłana za pośrednictwem poczty na adres [...] W., ul. [...]. Jak wynika z danych rejestracyjnych Urzędu Skarbowego W. (właściwego dla rozliczeń podatkowych Skarżącego), na dzień realizacji wysyłki powyższej korespondencji, był to prawidłowo ustalony adres zamieszkania Skarżącego. Skarżący nie kwestionuje również, iż ustalony przez organ podatkowy adres był właściwy do odbioru korespondencji kierowanej do niego. Adnotacje dokonane przez doręczyciela, zarówno na kopercie zawierającej przedmiotową decyzję, jak i na zwrotnym potwierdzeniu odbioru wskazują, że z powodu niemożności doręczenia przesyłki adresatowi lub innej osobie, która podjęłaby się oddania pisma adresatowi, pracownik poczty pozostawił przesyłkę na okres 14 dni do dyspozycji adresata w urzędzie pocztowym. Przesyłka była dwukrotnie awizowana - pierwszy raz w dniu 6 grudnia 2012r. oraz z powodu nie podjęcia jej w terminie 7 dni, powtórnie w dniu 14 grudnia 2012r. Zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w urzędzie pocztowym zostało umieszczone w oddawczej skrzynce pocztowej adresata. W związku z niepodjęciem korespondencji przez adresata, w dniu 21 grudnia 2012r. została ona zwrócona do nadawcy. DIS uznał, że zostały wypełnione wymogi, aby doręczenie przedmiotowej decyzji uznać za skuteczne w trybie art. 150 O.p. W związku z tym, że decyzja NUS została uznana za doręczoną w dniu 20 grudnia 2012r. ustawowy termin do wniesienia odwołania od tej decyzji upłynął w dniu 3 stycznia 2013r. (czwartek), który nie był dniem ustawowo wolnym od pracy. Zatem Skarżący składając 11 lutego 2013r. odwołanie od ww. decyzji, uchybił terminowi do dokonania tej czynności. Rozpatrując wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania DIS stwierdził, że w niniejszej sprawie zostały spełnione trzy spośród czterech ustawowych przesłanek do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sporna pozostaje przesłanka uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Organ podkreślił, że skoro Skarżący wiedział o toczącym się wobec niego postępowaniu podatkowym, którego następstwem będzie wydanie decyzji administracyjnej, jak również znał relacje panujące pomiędzy nim a jego żoną, polegające na utrudnianiu wspólnego zamieszkiwania, a więc i stwarzanie trudności w otrzymywaniu korespondencji kierowanej na jego nazwisko, to dbając należycie o swoje interesy miał obowiązek dołożenia wszelkich starań w takim zorganizowaniu swoich spraw, aby wszelka korespondencja mogła docierać do niego bez przeszkód (np. wskazać adres do korespondencji inny niż adres zamieszkania, ustanowić pełnomocnika do doręczeń, wynająć skrytkę pocztową w placówce pocztowej, czy wreszcie na bieżąco kontaktować się z organem podatkowym w celu uzyskania informacji o toczącym się postępowaniu). Jednakże zarówno z materiału dowodowego jak i z treści złożonego wniosku nie wynika aby Skarżący podejmował jakiekolwiek działania w celu uniknięcia negatywnych skutków takiego stanu rzeczy, w tym przypadku nieodebrania korespondencji od organu podatkowego i niedopuszczenia do przekroczenia terminów procesowych. W tej sytuacji w ocenie DIS okoliczności wskazane przez Skarżącego nie uprawdopodabniają braku jego winy w uchybieniu terminowi do wniesienia odwołania, zaś sama okoliczność zaniechania lub zwłoki domownika w oddaniu przesyłki adresatowi obciąża tego adresata i nie powinna mieć wpływu na wykazanie przesłanki braku winy u adresata (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 września 2012r. sygn. akt FSK 1650/11 (LEX nr 1243793). Skarżący złożył od powyższego postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wniósł w niej o uchylenie postanowienia DIS i zasądzenie kosztów postępowania. Skarżący zarzucił postanowieniu naruszenie art. 122, art. 162 § 1 O.p. poprzez wadliwe prowadzenie postępowania w konsekwencji odmowę przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji NUS z 26 listopada 2012r. Skarżący podkreślił, iż 4 lutego 2013r. odebrał upomnienie, którego treść sugerowała, iż wszczęte postępowanie zakończyło się już wydaniem decyzji, która nie została mu doręczona. Z dokonanych ustaleń wynikało, iż zawiadomienie o nadejściu przesyłki poleconej zostało zatajone przez jego żonę, z którą relacje z uwagi na postępowanie rozwodowe uległy pogorszeniu. Jednakże podkreślił, iż działania podejmowane przez żonę nigdy wcześniej nie polegały na ukrywaniu korespondencji przed Skarżącym czy też na ich niszczeniu. Więc brak było obiektywnych przesłanek do zmiany adresu do doręczeń. Skarżący zauważył, iż organ z faktu utrudniania wspólnego zamieszkiwania mu przez żonę wyinterpretował stwarzanie przez żonę trudności w otrzymywaniu korespondencji na nazwisko Skarżącego. Takie stwierdzenia organu nie zostały poparte żadnymi ustaleniami i mają charakter dowolny, pomimo tego że organ ma obowiązek wyjaśnić stan faktyczny. Wobec powyższego stwierdzenie, iż Skarżący uprawdopodobnił uchybienie terminu do wniesienia środka zaskarżenia bez swojej winy jawi się jako uzasadnione. W odpowiedzi na skargę DIS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie decyzja, od której odwołanie (wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu) Strona wniosła z uchybieniem terminu, została uznana za doręczoną w trybie art. 150 O.p. Do kwestionowania skutków doręczenia zastępczego właściwa jest instytucja przywrócenia terminu. Instytucja ta nie służy wykazaniu, że doręczenie zastępcze nie zostało dokonane, ale prowadzi do uchylenia ujemnych skutków w zakresie biegu terminów, jakie się wiążą dla strony z tym doręczeniem. Przesłanki przywrócenia terminu zostały uregulowane w art. 162 O.p. Nie ulega wątpliwości, że warunkami przywrócenia terminu są : złożenie wniosku w tym przedmiocie, dokonanie czynności dla której określony termin upłynął, uprawdopodobnienie braku winy w spowodowaniu przekroczenia terminu i zachowanie terminu przewidzianego do jego wniesienia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest dochowanie przez Skarżącego przesłanki uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga, że przesłanka ta nie może być utożsamiana z dowodzeniem okoliczności istotnych z punktu widzenia art. 162 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. Uprawdopodobnienie jest bowiem środkiem zastępczym dowodu w znaczeniu ścisłym, niedającym pewności, lecz tylko wiarygodność (prawdopodobieństwo) twierdzenia o określonym fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych (por. t. 5 do art. 162 w S. Babiarz i inni, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wydawnictwo prawnicze, Lexis Nexis, 2006, str. 551). Wprowadzenie środka w postaci uprawdopodobnienia do wniosku o przywrócenie terminu uzasadnione jest incydentalnym, wpadkowym charakterem tego postępowania w stosunku do toku postępowania zasadniczego. Z tego powodu ustawodawca przewiduje jedynie namiastkę dowodu, a weryfikacja twierdzeń zawartych we wniosku nie może przerodzić się w osobne postępowanie. Organ powinien jedynie ocenić prawdopodobieństwo określonego ciągu zdarzeń, a przeprowadzanie dowodów mających na celu weryfikację uprawdopodobnienia ograniczyć do niezbędnego minimum. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie Skarżący w sposób dostateczny, spójny i logiczny uprawdopodobnił swój wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swe interesy. Chodzi o to, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Na treść zagwarantowanego w art. 77 ust. 2 Konstytucji RP prawa do sądu składają się uprawnienia: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury); prawo do korzystania z rzetelnej procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności oraz prawo do wyroku sądowego i uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia. Z kolei z zasady demokratycznego państwa prawnego wynika dyrektywa interpretacyjna zakazująca zawężającej wykładni prawa do sądu (por. orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 7 stycznia 1992 r. sygn. akt K 8/91, OTK 1992/1/5). Zasady te powinny być brane również pod uwagę przy wykładni i stosowaniu treści art.162 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu nie są trafne twierdzenia Dyrektora Izby Skarbowej o nie uprawdopodobnieniu przez Skarżącego braku winy w uchybieniu terminu, gdyż znając relacje panujące między nim a żoną polegające na utrudnianiu wspólnego zamieszkiwania i stwarzaniu trudności w otrzymywaniu korespondencji powinien tak zorganizować swoje sprawy, aby wszelka korespondencja mogła docierać do niego bez przeszkód (np. wskazać adres korespondencyjny inny, niż miejsce zamieszkania, ustanowić pełnomocnika do doręczeń ) . Rzecz jednak w tym, że jak wyjaśniał Podatnik, działania podejmowane przez żonę nigdy wcześniej nie polegały na ukrywaniu korespondencji przed Skarżącym. Powyższe okoliczności zdaje się potwierdzać sam organ wskazując w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, że powoływane przez Skarżącego okoliczności nie stanowiły wcześniej przeszkody w otrzymywaniu korespondencji kierowanej do niego przez organy podatkowe. Do formułowania przeciwnych tez nie upoważnia - wbrew wywodom zawartym w odpowiedzi na skargę - treść wniosku o przywrócenie terminu, w którym wskazano, że "zatrzymywanie awizo, tudzież innej korespondencji adresowanej do A. G. jest właśnie przejawem tych utrudnień" (związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem). Z treści cytowanej wypowiedzi nie sposób bowiem ustalić, czy zatrzymanie awiza informującego o nadejściu decyzji było pierwszym, czy kolejnym przypadkiem zatrzymywania korespondencji przez żonę. Nadmienić w tym miejscu należy, że chybione jest odwoływanie się przez DIS do wyroku NSA I FSK 1650/11. Wyrok ten zapadł w odmiennym stanie faktycznym, wywody w nim poczynione w znacznej mierze dotyczyły przepisu art. 149 O.p., który w niniejszej sprawie nie miał zastosowania. Zaskarżonym postanowieniem organ nie tylko odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, ale też stwierdził uchybienie terminowi do jego wniesienia, przy czym jak wynika z sentencji postanowienia, organ w pierwszej kolejności rozpoznał wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zaś czynnością następną w kolejności było stwierdzenie uchybienia terminowi do jego wniesienia (choć z uzasadnienia zaskarżonego aktu wynika odmienna kolejność rozpatrywania oby tych spraw). Zdaniem Sądu odniesienie podstawowych reguł logiki do zależności między tymi kwestiami prowadzi do konstatacji, że skoro punktem wyjścia do złożenia wniosku o przywrócenie terminu jest jego niedotrzymanie, to właśnie stwierdzenie tegoż uchybienia (terminowi do wniesienia odwołania) powinno być tym, co w pierwszej kolejności następuje. Przepis art. 162 §1i2 O.p. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że aby złożyć wniosek o przywrócenie terminu, termin ten musi być uchybiony. Podsumowując stwierdzić należy, że zasady logiki i ekonomii procesowej nakazują przyjąć, że rozpatrzenie sprawy z wniosku o przywrócenie terminu w trybie art. 162 O.p. jest na osi czasu zdarzeniem następującym po wydaniu postanowienia stwierdzającego uchybienie temu terminowi na podstawie art. 228 §1 pkt 2 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2012r. I FSK 1445/11). W świetle powyższego także z przedstawionych wyżej względów zaskarżone postanowienie ( z uwagi na błędną sentencję ) nie może być uznane za prawidłowe. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ będzie zobowiązany uwzględnić przedstawioną wyżej ocenę prawną. Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit c P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenie o wstrzymaniu wykonania postanowienia oparto na art. 152 P.p.s.a. Z kolei orzeczenia o kosztach znalazło swoją podstawę w art. 205 §2 P.p.s.a.