III SA/Wa 2089/16

9/9/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 9/9/2016 r. po rozpoznaniu wniosku B. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] /5/2016 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za marzec 2015 r. p o s t a n a w i a 1. Zwolnić skarżącą od wpisu od skargi powyżej 500 zł; 2. Odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca - B. - złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (formularz PPPr z 9/6/2016 r). Wyjaśniła, że znajduje się w trudnej sytuacji z uwagi na brak środków finansowych, w tym na wypłaty dla zatrudnionych inwalidów. Dla inwalidów – pracowników – środki uzyskane z zatrudnienia w spółdzielni jest jedynym źródłem utrzymania. Wysokość kapitału zakładowego wynosi [...] zł, wartość środków trwałych – [...] zł. Na rachunku bankowych spółdzielnia ma [...] zł, za ostatni rok "osiągnęła" stratę w wysokości 102070,66 zł. Ma zaległości z tytułu wypłaty wynagrodzenia zatrudnionym inwalidom. W wykonaniu zarządzenia referendarza z 22/8/16 r. – m.in. o złożenie zestawienia należności i zobowiązań, zestawienia kosztów lokalu, korespondencji, pełnomocnika, obsługi księgowej, wysokości i daty poniesienia kosztów obsługi prawnej, środków przeznaczanych na wynagrodzenia pracowników, wysokości środków, w których strona jest w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania – Spółdzielnia, w piśmie z 2/9/2016 r. poinformowała – w szczególności - o tym, że: - w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą; - z uzyskiwanych przychodów spółdzielnia finansuje wszystkie koszty działalności, w tym z tytułu podatków, ZUS, mediów i in.; - źródłem finansowania prowadzonej działalności gospodarczej są dochody ze sprzedaży produkowanych wyrobów z branży metalowej; - w czerwcu 2016 r. na wynagrodzenia przeznaczono kwotę 25159,60 zł (3868,62 zł); - na 31/8/2016 r. zaległości z tytułu wynagrodzenia dla pracowników wyniosły 179481,79 zł; - obecnie Spółdzielnia wypłaca wynagrodzenia za marzec 2016 r. - pełnomocnik osiąga wynagrodzenie w kwocie ok 925 zł brutto; - z powodu zadłużenia PFRON wstrzymał Skarżącej wypłaty wynagrodzeń dla niepełnosprawnych; - przy stronie działa Warsztat [...] finansowany przez PFRON za pośrednictwem Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie: dlatego w bilansie figurują środki pieniężne w kwocie 124227,04 zł; Spółdzielnia zadeklarowała przekazanie zeznania CIT-8 za 2015 r; bilansu oraz rachunku zysków i strat za 2015 r.; deklaracje VAT-7; wyciągi z rachunków bankowych spółdzielni za ostatnie trzy miesiące; zestawienie należności i zobowiązań, faktury kosztowe; wynik finansowy za okres 1-7 2016 r. Wpis od skargi, jedyny wymagalny koszt sądowy na obecnym etapie postępowania, wynosi 2000 zł: do tej kwoty zatem należy odnieść możliwość strony do wygospodarowania środków. Źródłem sporu w sprawie jest zobowiązanie strony z tytułu wpłat na PFRON, powstałe w wyniku niezgodnego z ustawą wykorzystaniem środków zakładowego funduszu rehabilitacji osób niepełnosprawnych (w łącznej wysokości ok. 360 tys. zł). Spowodowane to było, jak wskazała strona, stanem wyższej konieczności (przeciwdziałania skutkom stanu klęski żywiołowej) – "jeszcze przed wejściem w życie ustawy powodziowej". Referendarz sądowy wskazuje, że przyznanie prawa pomocy nie jest pozostawione wyłącznie uznaniu urzędnika sądowego, lecz uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) – dalej: "u.p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 u.p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Referendarz sądowy podkreśla, że zgodnie z art. 199 u.p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Obowiązek stron ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie dotyczy również podmiotów prowadzących działalność gospodarczą. Osoba prawna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, czy dochody (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 lipca 2008 r., I SA/GI 219/08, CBOSA). Według poglądów z orzecznictwa sądów administracyjnych, podzielanych – co do zasady - przez referendarza sądowego, przyznanie stronie prawa pomocy powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (patrz. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., GZ 61/04, CBOSA). Przyznanie prawa pomocy jest niemożliwe w sytuacji, kiedy wnioskodawca dysponuje środkami umożliwiającymi pokrywanie kosztów działania Strony, ponieważ ustawodawca nie przewidział takiej sytuacji w prawie (aequitas sequiur legem). Gdyby poprzestać tylko na wskazówkach wynikających z przywołanego orzecznictwa, los wniosku spółdzielni o przyznanie prawa pomocy byłby przesądzony. Jednakże referendarz sądowy, rozstrzygając o wniosku strony, ma na uwadze także rolę, którą spółdzielnia odgrywa: tak w życiu zatrudnionych inwalidów, jak też rolę społeczną (przeciwdziałanie wykluczeniu społecznemu, aktywizacja zawodowa, stymulowanie rehabilitacji poprzez pracę). Wykonując przedstawione powyżej zadania skarżąca przyczynia się zarazem do wzrostu produktu narodowego, odciąża państwo od skutków finansowania pomocy niepełnosprawnym oraz przyczynia się do wzrostu obrotu gospodarczego z pozytywnymi (podatkowymi) skutkami tego obrotu. Odmowa przyznania prawa pomocy na tym etapie postępowania oznaczałaby ograniczenie realizacji wskazanych powyżej funkcji i negatywne skutki nie tylko dla samej spółdzielni, ale także dla zatrudnionych inwalidów i – państwa. Stąd zasadne jest przyznanie – ale w części - Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, także ze względów ekonomicznych. Takie rozstrzygnięcie podyktowane jest jednak przede wszystkim koniecznością realizacji gwarantowanego, w myśl art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawa do sądu. Odmowę zwolnienia Spółdzielni od wymagalnych kosztów sądowych w części referendarz sadowy wyjaśnia tym, ze Spółdzielnia, w wyniku pouczenia jej w postanowieniu III SA/Wa 1378/16, powinna liczyć się już z obowiązkiem ponoszenia kosztów sądowych związanych z postępowaniem sądowym. Koszty postępowania sądowego są, co do zasady, jednym z kosztów działania Skarżącej, które – jak wykazała – ponosi co do zasady (choć niekiedy z opóźnieniem). Ponoszone koszty nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych, a koszty sądowe, z uwagi na udzielone już Skarżącej pouczenia, nie zaskakują Skarżącej. "Stąd obowiązek spółdzielni, począwszy od daty wydania tego postanowienia (tj. od 17 czerwca 2016 r.) – takiego gospodarowania środkami finansowymi, by uwzględniała konieczność poniesienia w przyszłości ewentualnych kosztów postępowania". Koszt 500 zł z tytułu wpisu od skargi, tj. jeden z kosztów prowadzonej przez Skarżącą działalności, z uwagi na przepływy finansowe wynikające z treści rachunku bankowego oraz zadeklarowane ponoszenie wydatków, jest możliwy do poniesienia przez Skarżącą. Mając to na uwadze, na podstawie art. 243 § 1 u.p.p.s.a., art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 u.p.p.s.a., referendarz sądowy uznał, jak w sentencji.