III SA/Wa 2133/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu C. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2133/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi C. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności płatnika i określenie wysokości należności z tytułu niepobranego podatku dochodowego od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2011 r. postanawia: - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - C. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej jako "Skarżąca"), wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności płatnika i określenie wysokości należności z tytułu niepobranego podatku dochodowego od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2011 r. W treści skargi zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolei w nadesłanym formularzu PPPr wskazała, że będąc stroną wielu toczących się postępowań, a co za tym idzie zobowiązana do licznych obciążeń z nimi związanych, nie jest w stanie prowadzić bieżącej działalności, przeznaczając wszystkie możliwe środki na obronę swoich racji. Wskazała, iż wobec niej zostały wydane decyzje zabezpieczające, a jej rachunki zostały pozajmowane. Jej zobowiązania kilkukrotnie przekraczają jej należności i są nieznacznie niższe od środków trwałych. Spółka argumentowała, że konieczność uiszczenia 317 zł stanowi zbyt duży wydatek dla firmy. Tym samym uznała, iż w następstwie uiszczenia stosownej opłaty nie będzie w stanie utrzymać płynności finansowej, jest bowiem zobowiązania opłacać takie koszty jak usługi księgowe, należności za media itp. Ponadto wskazała, iż środki znajdujące się w kasie nie są równoznaczne z płynną gotówką, chociażby z uwagi na zajęcia. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynikało, że kapitał zakładowy Skarżącej wynosi [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok – [...] zł. Ostatni rok obrotowy Spółka zamknęła startą w wysokości 2.440,09 zł. Ponadto Skarżąca zwróciła uwagę, że stan rachunków bankowych na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi 0 zł, stan środków w kasie oszacowała na kwotę 2.054,68 zł, zobowiązań – 15856,54 zł, należności – 1985,67zł. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżąca przedłożyła m.in.: zeznanie podatkowe za 2016 r., sprawozdania finansowe za 2015 i 2016 r., jednostronny rachunek zysków i strat za 2017 r., deklaracje VAT-7, oświadczenie prezesa zarządu, że spółka nie posiada żadnego rachunku bankowego. Ponadto Spółka wyjaśniła, że jej wspólnicy nie mogą ze względu na brak podjętej w tym przedmiocie uchwały partycypować w kosztach postępowania. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 31 października 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie zwrócił uwagę, iż nie sposób przyjąć, aby pozostająca w obrocie spółka prawa handlowego, nawet pomimo problemów finansowych, nie była w stanie uiścić opłaty w postaci wpisu od skargi w kwocie 317 zł. Ponadto w jego ocenie w sprawie nie wykazano, aby jedyny udziałowiec nie mógł ponieść kosztu wpisu sądowego, ani aby zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika nie było możliwe. Skarżąca w sprzeciwie wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") poprzez niesłuszne stwierdzenie, iż Skarżąca nie wykazała braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, podczas, gdy z załączonych dokumentów wprost wynika, iż działalność przynosi znaczne straty, a Skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, a ponadto naruszenia art. 255 P.p.s.a. poprzez niewezwanie jej do uzupełnienia danych w zakresie wynagrodzenia reprezentującego ją w sprawie pełnomocnika w sytuacji, gdy Sąd w razie stwierdzenia, iż nie dysponuje pełnym materiałem dowodowym był uprawniony do podjęcia tej czynności; uchybiając temu obowiązkowi wydano orzeczenie w oparciu o niepełny materiał dowodowy, przyjmując bezpodstawnie niekorzystne dla niej stanowisko. Według Skarżącej wspólnicy nie mogą ze względu na brak podjętej uchwały partycypować w kosztach postępowania. Zaznaczyła, iż zmiana umowy Spółki spowodowałaby konieczność poniesienia kolejnych kosztów notarialnych znacznie przekraczających kwotę wpisu od skargi. Skarżąca nie zgadzając się ze stanowiskiem referendarza sądowego, iż jest w stanie ponieść koszty wpisu od skargi z uwagi na fakt, iż pozostaje w obrocie prawnym i uzyskuje wysokie przychody, stanęła na stanowisku, że kwota 317 zł mimo osiąganych przychodów, stanowi wysoki koszt, mający istotne znaczenie dla jej sytuacji finansowej. Skarżąca zarzucając wydanie rozstrzygnięcia poprzez odniesienie się wyłącznie do osiąganego przychodu i sprzedaży towarów, zauważyła, iż z najnowszych, przedłożonych przez nią danych wynika, iż koszty działalności operacyjnej przewyższyły osiągane przychody. Ponadto Skarżąca odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 255 P.p.s.a. za niedopuszczalne uznała zinterpretowanie na jej niekorzyść wątpliwości dotyczących okoliczności relewantnych z punktu widzenia przyznania jej prawa pomocy, zamiast wezwania jej do ich wyjaśnienia. Reasumując uznała, iż spełnia przesłankę warunkującą przyznania jej prawa pomocy, w sytuacji, gdy należycie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie częściowym, następuje, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinna się ona sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na udział w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą. Samodzielna działalność gospodarcza prowadzona na własny rachunek wiąże się bowiem, ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym także kosztów sądowych. Oznacza to, że w procedurze planowania wydatków związanych z działalnością gospodarczą podmiot ją prowadzący, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinien uwzględnić także konieczność posiadania środków na prowadzenie procesu sądowego (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 9 lipca 1992 r. I ACz 393/92). Należy podkreślić, że możliwość przyznania prawa pomocy dotyczy sytuacji, gdy wnioskodawca nie jest w stanie obiektywnie ponieść kosztów postępowania, a nie takich sytuacji, w których brak możliwości uiszczenia kosztów sądowych jest subiektywnym przekonaniem strony o braku możliwości uiszczenia takich kosztów (zob. postanowienie NSA z dnia 29 października 2010 r., sygn. akt I FZ 323/10). W związku z tym, że koszty sądowe zasługują na traktowanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi przedsiębiorców, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilnoprawne, związane z prowadzoną działalnością. Zwolnienie z kosztów sądowych - będących dochodem budżetu państwa - stanowiłoby swoistą formę kredytowania podmiotów gospodarczych i naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich zobowiązań finansowych. W stosunku do postępowań będących następstwem działalności gospodarczej, z natury rzeczy mającej przynosić dochody, udzielanie przez państwo kredytu w tej formie, pomimo że prawnie przewidziane, znajduje uzasadnienie tylko w sytuacjach nadzwyczajnych. Za niedopuszczalne zaś winno się uznać przerzucanie na budżet państwa, i w konsekwencji na innych podatników, skutków decyzji i ryzyka gospodarczego przedsiębiorców (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 sierpnia 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 966/130). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 317 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem przez Skarżącą postanowienie starszego referendarza sądowego odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Referendarz sądowy słusznie bowiem zauważył, że Spółka nie spełnia warunków do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślenia jednocześnie wymaga, iż także na etapie sprzeciwu Skarżąca nie przedstawiła argumentacji (ani nie załączyła wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę jej wniosku o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu. Wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie rzeczywista sytuacja finansowa Spółki umożliwia jej uiszczenie wymaganego w sprawie wpisu. Wskazać należy, że przedłożone przez Skarżącą dokumenty, jak również jej oświadczenia, które były przedmiotem analizy referendarza sądowego - na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy – dały jasny obraz sytuacji majątkowej, w jakiej znajduje się Spółka. Nie ulega wątpliwości, na co zwrócił uwagę referendarz sądowy Skarżąca pozostaje w obrocie gospodarczym, uzyskała przychody w 2016 r. w wysokości 120.962,31 zł, natomiast w koniec października 2017 r. w wysokości 71.343,21 zł. Ponadto z przedłożonych deklaracji VAT-7 wynika, że w dalszym ciągu dokonuje sprzedaży opodatkowanej i nabyć towarów. Sprzedaż towarów netto wyniosła odpowiednio 8.384 zł (czerwiec 2017 r.), 8.859 zł (lipiec 2017 r.) oraz 7.437 zł (sierpień 2017 r.). Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że nawet ogłoszenie upadłości spółki nie uzasadnia automatycznie priorytetu zobowiązań prywatnoprawnych względem danin publicznych. Nie powoduje również automatycznego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych. Przyjmuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Tak rozumiana "niewypłacalność" nie jest więc tożsama z brakiem środków na dalsze funkcjonowanie przedsiębiorstwa upadłego, w tym na prowadzenie sporów sadowych (por. m.in. postanowienia NSA z: 10 kwietnia 2015r. sygn. akt II FZ 2107/14, 21 stycznia 2015r. sygn. akt II FZ 1937/14, 29 stycznia 2015r. sygn. akt II FZ 2105/14, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Odnosząc się do argumentacji Spółki, iż z uwagi na liczne obciążenia związane z wszczętymi postępowaniami sądowymi nie jest w stanie prowadzić bieżącej działalności gospodarczej podkreślenia wymaga, że koszty sądowe (a ściślej możliwość prowadzenia sporów sądowych, z którymi te koszty się wiążą) stanowią element ryzyka podejmowanego w ramach działalności gospodarczej (por. np. postanowienie NSA z 25 lutego 2015r. sygn. akt I FZ 43/15, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to również, że inne wydatki (bieżące zobowiązania) takiego przedsiębiorcy, jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne, czy wynagrodzenia pracownicze, nie mają pierwszeństwa przed opłatami sądowymi. Co więcej, oczekuje się, że mając na względzie wspomniane wyżej ryzyko podmiot taki będzie dysponował stosownymi rezerwami na partycypowanie w kosztach sądowych, a gdyby takowych rezerw nie posiadał – wykazania, że nie mógł ich zgromadzić (por. np. postanowienie NSA z 6 lutego 2013r. sygn. akt II GZ 42/13, dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodzić się należy ponadto ze stanowiskiem referendarza sądowego, że osoba prawna wnosząc o przyznanie prawa pomocy zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, aby zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11). W powyższym orzeczeniu Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1030 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. Kidyba A., Kodeks spółek handlowych. Komentarz. Tom I. Komentarz do art. 1-3000 K.s.h., wyd. VII). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Powyższe stanowisko zostało zaaprobowane przez orzecznictwo sądowoadministracyjne (por. postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2012 r., sygn. akt II GZ 123/12, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FZ 228/05, z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt II FZ 84/15, postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 4 marca 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1072/14, postanowienie WSA w Rzeszowie z dnia 16 grudnia 2014 r. sygn. akt II SA/Rz 1062/14). Sąd mając powyższe na względzie za zasadne uznał stanowisko starszego referendarza sądowego, który nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych z powodu niewykazania przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Powyższego zapatrywania nie zmieniają w ocenie Sądu okoliczności podane w złożonym sprzeciwie, gdyż nie zawierają argumentacji, która mogłaby skutecznie podważyć ocenę zawartą w zaskarżonym postanowieniu. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.