III SA/Wa 2142/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Góra – Błaszczykowska po rozpoznaniu w dniu 21 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu R.R. od postanowienia Starszego referendarza sądowego z 1 września 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R.R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych postanawia - utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie - Skarżący – R.R. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to ciężką sytuacją materialną i osobistą. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwoje dzieci, żona nie pracuje. Źródłem jego dochodu jest zajęte przez komornika wynagrodzenie wynoszące 1.300 zł. Z wynagrodzenia tego Skarżący finansuje koszty m. in. utrzymania domu, wyżywienia, biletów, ubezpieczenia. Do majątku zaliczył 1/3 udziału w domu oraz nieruchomość rolną. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący oświadczył, że nie posiada kont bankowych, a wskutek pozostawania z żoną w separacji faktycznej nie ma wiedzy na temat jej dochodów oraz majątku. Wymienił wydatki związane z edukacją dzieci (podręczniki ok. 500 zł na jedno dziecko, przybory szkolne 200 zł na jedno dziecko, zajęcia dodatkowe ok. 300 zł miesięcznie) oraz ich dojazdami (karta miejska 50 zł na jedno dziecko). Skarżący przedłożył zaświadczenia o dochodach, polisę, akt poświadczenia dziedziczenia, zawiadomienie o wpisie do księgi wieczystej, zeznanie podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki. Postanowieniem z 1 września 2016 r. Straszy referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. Zdaniem referendarza sądowego, Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej. Przede wszystkim nie wyjaśnił kwestii finansowania bieżących wydatków, które znacznie przekraczają zadeklarowany dochód. W ocenie referendarza sądowego, brak było również potwierdzenia faktu pozostawania z żoną w separacji faktycznej. Przeczy temu wspólne rozliczenie podatkowe małżonków za 2015 r. oraz zawarte w formularzu PPF oświadczenie Skarżącego, iż "żona nie jest nigdzie zatrudniona". W sprzeciwie od powyższego postanowienia Skarżący zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych, polegający na błędnym ustaleniu, że Skarżący nie wykazał okoliczności wyjątkowych a przemawiających za jego trudną sytuacją finansową, a złożone przez Skarżącego dokumenty i przedstawione okoliczności nie dowodzą tego stanu rzeczy i tym samym Skarżącego stać jest na uiszczenie kosztów sądowych. Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), poprzez jego niezastosowanie. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu Skarżący argumentował, że we wniosku w sposób niebudzący najmniejszych wątpliwości wykazał, że nie stać go na ponoszenie kosztów sądowych w jakiejkolwiek części. Skarżący nie zgodził się z oceną, że mimo ogromnych kosztów utrzymania stać go na poniesienie kosztów sądowych. Podkreślił, że odmowa przyznania prawa pomocy uniemożliwia mu obronę jego konstytucyjnych praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Zgodnie z art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyznanie prawa pomocy, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., uwarunkowanie jest wykazaniem przez wnioskodawcę, że spełnia przesłanki o którym mowa w tym przepisie tj. wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W niniejszej sprawie rozpoznający wniosek Skarżącego referendarz uznał, że oświadczenie Skarżącego o stanie rodzinnym i majątkowym jest niewiarygodne, co znajduje potwierdzenie w tym, że kwoty deklarowanych przez niego wydatków znacznie przekraczają kwotę uzyskiwanego dochodu. Jak wynika z bowiem z oświadczeń Skarżącego jedynym źródłem utrzymania jego rodziny jest dochód ze stosunku pracy, który wnosi niespełna 1.700 zł. Z kolei stałe wydatki to: opłata za energię elektryczną – ponad 800 zł/2 m-ce, opłaty za gaz (ponad 211 zł/2 m-ce), wodę (ponad 200 zł/2 m-ce), bilety (100 zł miesięcznie), zajęcia dodatkowe dzieci (300 zł miesięcznie). Ponadto Skarżący wskazał na konieczność ponoszenia wydatków związanych z edukacją dzieci, tj. zakup podręczników (ok. 500 zł na jedno dziecko) czy przyborów szkolnych (200 zł na jedno dziecko). Co istotne, ujawniona przez niego kwota obciążeń nie obejmuje kosztów wyżywienia czteroosobowej rodziny, zakupu leków, ubrań czy paliwa do samochodu. Skarżący nie wyjaśnił skąd pochodzą środki na pokrycie tej różnicy. Podano, słusznie referendarz sądowy zwrócił uwagę na nieprzekonujące twierdzenia Skarżącego, co do pozostawania z żoną w separacji faktycznej, czym uzasadnił nieprzedstawienie zaświadczenia o posiadaniu przez nią statusu osoby bezrobotnej, brak informacji o jej dochodach i majątku. Jak trafnie zauważył referendarz sądowy przeczy temu wspólne rozliczenie podatkowe małżonków za 2015 r. oraz zawarte w formularzu PPF oświadczenie Skarżącego, iż "żona nie jest nigdzie zatrudniona". Ponadto, jeżeli rzeczywiście Skarżący pozostaje w separacji faktycznej z żoną to niewyjaśniona jest kwestia związana z zamieszkiwaniem dzieci Skarżącego (czy dzieci zamieszkują z nim, czy z żoną, czy mimo wszystko małżonkowie zamieszkują wspólnie) oraz kwestii łożenia na utrzymanie dzieci i dzielenia się wydatkami. Zdaniem Sądu, stanowisko referendarza sądowego, co do nieprzedstawienia w sposób rzetelny sytuacji finansowej i rodzinnej przez Skarżącego, uznać należy za prawidłowe. Odnosząc się z kolei do argumentacji zawartej w sprzeciwie zauważyć należy, że wbrew tej argumentacji referendarz sądowy nie uznał, że Skarżący posiada środki na poniesienie kosztów sądowych. Referendarz sądowy przyjął natomiast, że sposób w jaki Skarżący przedstawił swoją sytuację finansową uniemożliwia ocenę rzeczywistej kondycji finansowej jego rodziny. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05, niepubl.), stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje, z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak wskazano powyżej, ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy zaś do sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, niepubl.). Zauważyć należy, że w sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów (posiadanych środków finansowych) i ponoszonych wydatków. Skoro w rozpoznawanej sprawie Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny swojej sytuacji finansowej i rodzinnej brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja, w której się znajduje wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., a tym samym uzasadnia przyznanie Skarżącemu prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie