III SA/Wa 2145/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług za październik, listopad, grudzień 2008 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie W skardze kasacyjnej Skarżący E. S. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że stosowny formularz PPF dołączono do skargi. W formularzu tym podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Utrzymują się z renty oraz emerytury w łącznej wysokości ponad 8.500 zł. Skarżący nie posiada żadnego majątku, zaś do jego żony należy dom. Wśród wydatków wymienił prąd (100 zł), gaz (220 zł), podatek od nieruchomości (23 zł), wodę (100 zł), leczenie (600 zł), wyżywienie (1.800 zł), koszty utrzymania samochodu (600 zł) oraz pomoc dzieciom, które nie są w stanie same się utrzymać. Pismem z 3 października 2014 r. (doręczonym pełnomocnikowi Skarżącego w dniu 9 października 2014 r.) wezwano go do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń dotyczących stanu majątkowego oraz dochodów Skarżącego. Wezwania tego jednak nie wykonał. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona została bowiem jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z treści tego przepisu wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polega na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie z możliwości tej Sąd skorzystał, wzywając pismem z 3 października 2014 r. do nadesłania dokumentów mających pomóc w zobrazowaniu sytuacji materialnej Skarżącego i potwierdzających jednocześnie prawdziwość złożonych przezeń wyjaśnień. Wezwanie to precyzyjnie określało jakich oświadczeń oczekuje Sąd i jakie dokumenty miały zostać przedstawione. Zwrócono się m. in. o przedłożenie dokumentów obrazujących wysokość otrzymywanych świadczeń i ponoszonych wydatków. Dokumenty te pozwoliłyby bowiem porównać deklarowaną kwotę dochodu z deklarowaną kwotą wydatków i ocenić czy rzeczywiście – jak podano w formularzu PPF - całość tego dochodu zużywana jest na wydatki związane z utrzymaniem Skarżącego i jego żony (w tym na pomoc dzieciom), z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, gdyż są nieodzowne. Skarżącego wezwano także do dostarczenia wyciągów bankowych. Wyciągi te miały zobrazować wszelkie operacje dokonywane na rachunkach, tj. zarówno transakcje obciążeniowe (czyli środki wypływające z tych kont), jak również transakcje uznaniowe (czyli wpływy na te rachunki). Skarżącego zobowiązano również do przedłożenia zeznań podatkowych oraz informacji na temat pomocy udzielanej dzieciom i ciążącego na nim zadłużenia. Skarżący nie podjął nawet próby częściowego wykonania powyższego wezwania. W rezultacie brak jest wystarczających podstaw do uznania jego twierdzeń w zakresie spełnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy za uprawdopodobnione. Orzekając o udzieleniu tego prawa Sąd nie może bowiem bazować na samych tylko oświadczeniach Skarżącego zawartych w formularzu PPF. Zwłaszcza, że w formularzu tym nie wykazał on żadnych nadzwyczajnych okoliczności, które uzasadniałyby brak realnych możliwości zdobycia środków na poniesienie kosztów sądowych. Przeciwnie wynika z niego, że Skarżący i jego żona utrzymują się z renty oraz emerytury wynoszącej łącznie ponad 8.500 zł. Porównując ten dochód z kwotą wpisu od skargi kasacyjnej w wysokości 250 zł (jedynego wymaganego na tym etapie postępowania kosztu sądowego) należałoby uznać, że zapłata tego wpisu nie przekracza możliwości finansowych Skarżącego. Brak jest zatem w opisanej sytuacji podstaw do jego uprzywilejowania przez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych w niniejszej sprawie i obciążenia tymi kosztami ogółu obywateli. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.