III SA/Wa 2149/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Świercz, po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 października 2018 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący S. K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, gdyż zajęto mu rachunki bankowe i cofnięto koncesję. Dodał, iż 2017 r. zakończył stratą, ciążą na nim 3 pożyczki firmowe, które przestał spłacać i kredyt hipoteczny, który pomagają spłacać bracia. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że zamieszkuje wspólnie z ojcem. Posiada dom (zabezpieczony hipoteką) oraz udziały w spółce, która 2017 r. zakończyła stratą. Skarżący wyjaśnił, że zasądzone od niego alimenty na rzecz ojca zostały zawieszone z końcem 2017 r. Podał, że źródłem utrzymania ojca jest renta w wysokości 1.015 zł. Do majątku ojca zaliczył samochód i grunty rolne. Podkreślił, że w pokrywaniu kosztów utrzymania i wyżywienia pomagają Skarżącemu trzej bracia. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wskazał, iż bracia przekazują mu co miesiąc środki pieniężne w gotówce na spłatę kredytu hipotecznego, które on następnie wpłaca w oddziale banku. Wyjaśnił, że depozyt radcowski został zajęty na poczet wierzytelności przysługujących leasingodawcom. Oświadczył, że zalega z zapłatą wynagrodzenia pełnomocnikowi, a na poczet niniejszej sprawy nie uiścił żadnego wynagrodzenia. Przedstawił sposób rozdysponowania środków pieniężnych wykazanych w bilansie. W toku postępowania Skarżący nadesłał szereg dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, w tym: zeznania podatkowe, deklaracje VAT-7, wyciągi bankowe, dokumenty dotyczące stanu zadłużenia, dokumenty dotyczące zajęcia nieruchomości. Postanowieniem z dnia 25 października 2018 r. Starszy referendarz Sądowy zwolnił skarżącego od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 10.000 zł i odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Pismem z 31 października 2018 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W sprzeciwie wskazał, iż w świetle wykazanej sytuacji finansowej, zachodziły podstawy do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. W ocenie Skarżącego, przedłożony przez niego wniosek oraz dowody na poparcie obecnej sytuacji majątkowej zasługują na uwzględnienie w całości, gdyż nie ma on dostatecznych środków na prowadzenie sprawy przed sądem administracyjnym. Błędnie referendarz sądowy uznał, że Skarżący jest w stanie zgromadzić środki na pokrycie części wpisu od skargi kasacyjnej. Obecna sytuacja majątkowa Skarżącego uległa dalszemu pogorszeniu. Skarżący ma cofniętą koncesję OPC, ma zajęte wszystkie rachunki bankowe, nie spłaca trzech pożyczek firmowych i posiada z tego tytułu istotne zadłużenie względem banków, co zostało wykazane stosownymi zaświadczeniami. Kredyt hipoteczny jest spłacany faktycznie przez braci Skarżącego. Prokurator Prokuratury w T. postanowił o zabezpieczeniu na mieniu skarżącego poprzez obciążenie hipoteką przymusową stanowiącej jego własność nieruchomości. Nie posiada on żadnych oszczędności oraz wartościowych rzeczy ruchomych. Posiada jedynie udziały w S. sp. z o.o. w wysokości zaledwie 5%. Obroty z działalności przeznaczane są na wydatki niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący uzyskuje straty z prowadzonej działalności. Podniósł, iż rozmiary prowadzonej działalności gospodarczej są obecnie znacznie mniejsze aniżeli w roku 2016, czy 2017, co było przedmiotem analizy Sądu przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy na wcześniejszym etapie postępowania. Wówczas tylko na koniec maja 2017 r. przychody Skarżącego w działalności gospodarczej wynosiły 5,4 mln zł. Z kolei w 2016 r. przychód wynosił ponad 19.000.000,00 zł. Aktualnie odnotowane w 2018 r. obroty z działalności gospodarczej po stronie przychodu na miesiąc sierpień wynoszą 194.777,41 zł (po stronie kosztów zaś 191.852,45 zł). Przychody Skarżącego są obecnie niskie, co nie zostało uwzględnione przez referendarza sądowego rozpatrującego wniosek. Zdaniem Skarżącego jego obecnie uzyskiwane dochody oraz stan jego majątku potwierdzają, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 27577 zł. W myśl zatem art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jego obowiązkiem było wykazanie, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu postanowienie starszego referendarza sądowego z 25 października 2018 r. odpowiada prawu oraz zostało wydane w poprawnie ustalonym stanie faktycznym. Przedstawione przez referendarza okoliczności związane z sytuacją majątkową Skarżącego w postaci: - odnotowanych w 2018 r. obrotów z działalności gospodarczej, wynoszących po stronie przychodu 194.777,41 zł, zaś po stronie kosztów 191.852,45 zł (dane z zestawienia za miesiąc 08/2018); - wysokości środków (łącznie 99.672 zł) zaangażowanych - w okresie od stycznia do czerwca 2018 r. - w nabycie towarów i usług, co potwierdzają złożone za ten okres deklaracje VAT-7; - sumy uznań i obciążeń na rachunku bankowym Skarżącego, wynoszące w okresie od czerwca do sierpnia 2018 r. ponad 205.000 zł; - wykazanych w bilansie na koniec 2017 r. środków pieniężnych w kwocie ponad 474.743 zł, które - jak sam Skarżący przyznał – zostały przeznaczone na bieżące funkcjonowanie firmy oraz bieżące utrzymanie domu (niezbędne remonty, rachunki oraz podstawowe potrzeby właściciela firmy); w pełni potwierdzają prawidłowość zakresu przyznanego prawa pomocy. Wbrew stanowisku zawartemu w sprzeciwie rzeczywista sytuacja finansowa Skarżącego pozwala na zgromadzenie środków na pokrycie części wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 10 tysięcy złotych. Referendarz sądowy słusznie zauważył, że koszty sądowe nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu za wszystkimi pozostałymi kosztami prowadzenia działalności gospodarczej. Koszty te należy zrównać z innymi ponoszonymi przez Skarżącego wydatkami, w tym chociażby na wynagrodzenie pełnomocnika. Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy bierze się pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii osób. Mimo bowiem, że Skarżący wskazuje na wielkość zobowiązań które na nim spoczywają nie należy on do grona osób najuboższych, nieposiadających żadnego stałego dochodu ani majątku (dom, nieruchomość rolna). Skarżący nie należy również do osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie osiągnąć żadnego dochodu. Mając na względzie sytuację finansową Skarżącego, referendarz sądowy zasadnie postanowił zwolnić go od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 10.000 zł, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym w zakresie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.