III SA/Wa 2149/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Kurasz, po rozpoznaniu w dniu 29 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S.K. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 6 września 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. Skarżący – S.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że nie jest w stanie ponieść wydatku na wpis od skargi w kwocie 55.153,27 zł oraz od drugiej skargi w kwocie 73.139,43 zł, tj. łącznie w wysokości 128.292,70 zł. Skarżący argumentował, że jego jedynym źródłem dochodów jest indywidualna działalność gospodarcza. Nie jest ona jednak źródłem, z którego mógłby on opłacić skargę, nie generuje ona bowiem spodziewanych zysków. Wskazał, iż ponosi znaczące koszty związane z opłatami leasingowymi oraz dzierżawami, które są niezbędne do prowadzenia ww. działalności. W ostatnich dwóch latach Skarżący uzyskuje straty z prowadzonej działalności. Na utrzymaniu skarżącego jest też jego ojciec, na rzecz którego, został zobowiązany do opłacania alimentów. Skarżący nie może sprzedać posiadanej nieruchomości, aby zapłacić wpis sądowy. Wpisana jest bowiem na niej hipoteka banku. Na jej nabycie zaciągnięto kredyt w wysokości 218.000 zł. Skarżący zwracał się do rodziny o pożyczkę w celu sfinansowania kosztów skargi. Nikt jednak nie był w stanie pożyczyć mu wymaganej sumy. Skarżący nie ma również możliwości zaciągnięcia pożyczki komercyjnej, nie posiada bowiem zdolności kredytowej. W celu finansowania bieżących potrzeb działalności zaciągnął już bowiem szereg pożyczek na łączna kwotę 600.000 zł, których termin spłaty przypada na 2020 i 2021 r. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że zamieszkuje wspólnie z ojcem i trzema braćmi. Posiada dom mieszkalny o pow. 120 m² (kredyt) oraz nieruchomość rolną o pow. 1.60 ha o wartości ok. 40.000 zł. Skarżący posiada 5.000 zł oszczędności oraz udziały w S. Sp. z o.o. – 5%. Posiada również wierzytelności w O. Sp. z o.o. na ok. 125.000 zł – bezskuteczne postępowania komornicze od czerwca 2016 r. Skarżący posiada ponadto: ciągnik siodłowy [...] z 2011 r. – leasing (rata 2.000 zł brutto), samochód cysterna [...] z 2009 r. – leasing (rata 12.000 zł brutto), naczepa cysterna z 2003 r. – dzierżawa (czynsz 4.000 zł netto), cysterna [...] z 1998 r. – dzierżawa (rata 4.000 zł netto) Poza spłatą rat związanych z leasingiem i dzierżawą skarżący spłaca trzy pożyczki do Banku [...], w których raty wynoszą odpowiednio: 1.900 zł, 4.000 zł, 5.900 zł. Koszty utrzymania domu Skarżący określił na kwotę 1.200 zł. Ponadto spłaca kredyt na dom, którego rata wynosi 1.200 zł. Wydatki na wyżywienie to 1.000 zł. W toku postępowania skarżący nadesłał szereg dokumentów obrazujących jego sytuację finansową, w tym: zeznania podatkowe i bilans za 2016 r., deklaracje VAT-7 dotyczące 2017 r., wyciągi z rachunków bankowych, dokumenty dotyczące zajęcia posiadanych nieruchomości i ruchomości. Postanowieniem z dnia 6 września 2017 r. Referendarz Sądowy zwolnił Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł oraz odmówi przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W piśmie z dnia 14 września 2017 r. stanowiącym sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, Skarżący zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") przez błędne przyjęcie, że jego sytuacja finansowa nie uzasadnia zwolnienia go od kosztów sądowych w całości. Kwestionując ustalenia referendarza sadowego Skarżący wskazał, iż informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy, uzupełnione następnie przesłaniem stosownych dokumentów i udzieleniem wyczerpujących informacji w pełnym zakresie objętym wezwaniem referendarza sądowego było wystarczające do stwierdzenia, iż nie ma on dostatecznych środków na prowadzenie sprawy przed sądem. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że zamieszkuje wspólnie z ojcem i trzema braćmi. Posiada dom mieszkalny, na zakup którego zaciągnął kredyt w [...] Bank [...] S.A., który spłacany jest w comiesięcznych ratach. Skarżący posiada ruchomości w postaci ciągnika siodłowego [...], samochodu cysterny [...] i [...] oraz naczepę cysternę ale są one leasingowane, bądź dzierżawione i z tego tytułu płacone są raty, bądź czynsz w łącznej kwocie 22.000 zł netto miesięcznie. Ponadto, skarżący spłaca trzy pożyczki w Banku [...], a ich raty wynoszą odpowiednio 1.900 zł, 4.000 zł i 5.900 zł (łączenie z kredytem hipotecznym to kwota 13.000 zł miesięcznie). Skarżący posiada udziały w S. sp. z o.o. ale jedynie w wysokości 5%. Posiada też nieruchomość rolną ale jej wartość oscyluje zaledwie wokół kwoty 40.000 zł. Poza wykazanymi w dacie składania wniosku oszczędnościami (ok. 5.000 zł), Skarżący posiada jeszcze wierzytelność w kwocie ok. 125.000 zł ale jest ona nieściągalna (bezskuteczność egzekucji komorniczej). Skarżący, co prawda prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów ale ponosi bardzo wysokie koszty tej działalności i ostatecznie generuje stratę. Ponadto zaznaczył, że w zdecydowanej części osiągane obroty przeznaczane są na wydatki niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący jest też zadłużony (zaległości alimentacyjne względem ojca) i nie posiada zdolności kredytowej. Jego sytuacja uniemożliwia mu zatem poniesienie wpisu od skargi w kwocie 10.000 zł. Wskazał również ponadto, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. pismami z dnia 3 sierpnia 2017 r. dokonał zajęć wierzytelności pieniężnych przysługujących Skarżącemu od jego kontrahentów, m.in. R. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością S.K.A., S. w N., F. Sp. z o.o., P. s.c., P. Sp. z o.o., H. w W., S. w I., S. sp. z o.o., F. Dochodzone należności razem z odsetkami wynoszą 24.259.760,32 zł. Wszelkie bieżące należności przysługujące Skarżącemu od powyższych podmiotów są od sierpnia br. przekazywane na rzecz organu egzekucyjnego na pokrycie należności objętych tytułami wykonawczymi wystawionymi przez Urząd Skarbowy W., szczegółowo określonymi w zawiadomieniach o zajęciach. Stwierdził, zatem, że pozbawiony został należności przysługujących mu od klientów na podstawie wiążących go umów, a jest to jego podstawowe źródło jego przychodów. Zajęte też zostały wierzytelności z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego w bankach: Bank [...] S.A. i [...] Bank [...] S.A., których wyciągi były w toku postępowania przedkładane. Mając na uwadze wysokość zajęcia oraz wysokość zgromadzonych środków skarżący pozbawiony jest możliwości korzystania z środków na rachunkach bankowych. Podsumowując stwierdził, że stał się obecnie niewypłacalny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 260 § 1 i 2 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienie od kosztów sądowych w całości. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt nie pozwalają uznać, że Skarżący spełniał przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Jak zasadnie wskazał referendarza sadowy w wydanym postanowieniu z dnia 6 września 2017 r., z porównania wysokości wpisu w niniejszej sprawie z wielkością środków angażowanych przez Skarżącego w działalność gospodarczą (za 2016 r. osiągnął z tego tytułu przychód wynoszący ponad 19.000.000 zł. Z kolei w 2017 r. (dane na koniec maja 2017 r.) przychody te wyniosły ponad 5,4 mln zł. Prowadzona przez niego działalność gospodarcza jest działalnością znacznych rozmiarów. Zgodzić się co do zasady należy, iż wysokie przychody winny uzasadniać odmowę zwolnienia od kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie, niemniej jednak biorąc pod uwagę specyfikę i konieczność miesięcznych obciążeń Skarżącego zasadne było zwolnienie Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł. Jak już wyżej wskazano, instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, stosowana jest bowiem wyłącznie w przypadku osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji majątkowej, wskazującej na to, że osoby te pozbawione są środków do życia bądź też środki te są tak znacząco ograniczone, że zaspokajają jedynie podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do skorzystania z prawa pomocy bierze się pod uwagę wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów oraz jej stan majątkowy. Całkowite zwolnienie od kosztów sądowych jest możliwe wyjątkowo w przypadku osób żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe. W ocenie Sądu, Skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii osób. Mimo bowiem, że Skarżący wskazuje na wielkość zobowiązań które na nim spoczywają nie należy on do grona osób najuboższych, nieposiadających żadnego stałego dochodu ani majątku (dom, nieruchomość rolna). Skarżący nie należy również do osób, które z przyczyn obiektywnych nie są w stanie osiągnąć żadnego dochodu. Sąd ma na uwadze, iż w stosunku od skarżącego wszczęto postępowanie egzekucyjne w związku z zaległościami alimentacyjnymi na rzecz ojca, zajęto mu wierzytelności od klientów oraz Skarżący jest zadłużony i nie posiada zdolności kredytowej. Mając na względzie sytuację finansową Skarżącego, referendarz sądowy zasadnie postanowił zwolnić go od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł, odmawiając jednocześnie przyznania prawa pomocy w pozostałym w zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.