III SA/Wa 2153/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 10/6/2016 r. po rozpoznaniu wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (doradcy podatkowego) w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /6/2015 r. Nr [...] w przedmiocie odmowa naliczenia i wypłaty oprocentowania od dokonanego zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r., 2009 r., 2010 r., 2011 r., 2012 r., 2013 r. p o s t a n a w i a Odmówić stronie przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżąca, tj. M. S. zwróciła się, w piśmie z 30 maja 2016 r. i następnie - na formularzu PPF z 31/5/2016 r z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu (ustanowienie doradcy podatkowego). Skarżąca powołała się na to, że: - nie jest prawnikiem, zatem nie jest w stanie samodzielnie bronić swoich praw; - słabo posługuje się językiem polskim, w szczególności językiem prawniczym; - nie jest w stanie ponieść kosztów działania pełnomocnika z wyboru; - choruje przewlekle (wymienia choroby), z czym związane jest kosztowne leczenie; - po dokonaniu stałych wydatków pozostaje stronie kwota 200 zł na niespodziewane wydatki (bilety, leczenie etc.); - posiada mieszkanie o powierzchni 46 m.kw., 500 zł i 2000 euro (na grobowiec rodzinny); - utrzymuje się z renty [...] (553 euro) i renty [...] (130 euro); - stałe koszty to: mieszkanie (253,99 zł), gaz (41,21 zł), prąd (288 zł za dwa m-ce), telefon (50-80 zł miesięcznie), abonament (247,30 zł rocznie), ubezpieczenie mieszkania (102 zł rocznie). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżąca zadeklarowała złożenie deklaracji podatkowych (2014 r. i 2015 r.), zestawienie przekazów emerytalnych, operacji bankowych, zaświadczenie o rencie socjalnej, polecenie bankowe wypłaty z [...] i [...] renty, informację z ZUS. Referendarz sądowy wskazuje, że wymagany w sprawie wpis sądowy od skargi (jedyny wymagalny koszt sądowy) w kwocie niespełna 500 zł został przez stronę uiszczony. Referendarz sądowy, po przeanalizowaniu zadeklarowanych przez stronę wydatków uznał, że z kwoty niespełna 2000 zł miesięcznie nie jest ona w stanie wygospodarować środków na poczet wynagrodzenia pełnomocnika w sprawie, bez istotnej zmiany struktury wydatków. Zarazem z uwagi na schorzenia, na które strona cierpi i konieczność ich stałego leczenia, pełna zmiana struktury mogłaby być niewskazana, tj. mogłaby powodować groźbę pogorszenia stanu zdrowia strony. Gdyby tylko ta okoliczność zaistniałą w sprawie, strona otrzymałaby pomoc pełnomocnika z urzędu. Referendarz sądowy ma jednak także na względzie dwie inne okoliczności. Po pierwsze, strona zadeklarowała posiadanie – co miesiąc – wolnych środków w wysokości ok 200 zł. Te "wolne" środki są przeznaczane na zakup "biletów", czy "dodatkowego leczenia", zatem, zdaniem referendarza sądowego, strona posiada margines wolności gospodarowania tymi środkami. Referendarz sądowy wskazuje, że chociaż wzmiankowane wydatki znajdują się w koszyku minimum socjalnego, (lecz już nie w koszyku minimum egzystencji), to jednak w wielkościach mniejszych od tych, posiadanych przez stronę (dane na stronie https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=dane-archiwalne-minimum-socjalne-informacje-miesieczne). Po drugie, strona zadeklarowała posiadanie oszczędności w wysokości ok 2000,- euro (tj. 8600 zł) i 500 zł (rubryka 7.2 formularza PPF). Z zestawienia zadeklarowanej przez stronę możliwości poczynienia oszczędności z miesięcznych dochodów, jak też z faktu dysponowania przez stronę oszczędnościami (w sumie ok 9100 zł) wynika – ale to zdaniem referendarza sądowego – zdolność strony do finansowania działania pełnomocnika z wyboru: zwłaszcza w sprawach, gdzie nie występuje oznaczona wartość przedmiotu sporu, lecz spór dotyczy zasady prawnej. Urzędnik sądowy, podejmując decyzję jest zobowiązany do uwzględniania dorobku prawnego. W szczególności, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nieodmiennie wskazuje się, że założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść kosztów pomocy prawnej "komercyjnej". Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami (postanowienie z 20 sierpnia 2014 r., II Gz 433/14, CBOSA). Nadto, z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika – co do zasady – niedopuszczalność przyznania prawa pomocy stronie dysponującej wolnymi środkami finansowymi. Posiadanie majątku wyklucza zatem możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu. Niewykorzystywanie posiadanego majątku, w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 lutego 2010 r., sygn. akt I OZ 110 /10, CBOSA). W ocenie referendarza sądowego, zadeklarowany przez stronę cel posiadanych środków na grobowiec rodzinny (w kwocie 8600 zł) nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów działania pełnomocnika – jeśli strona domaga się jego udziału w sprawie. Dlatego strona powinna być w stanie, w przedstawionym przez nią stanie faktycznym, wygospodarować środki na wynagrodzenie pełnomocnika. Nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy na tym etapie postępowania fakt, że język prawniczy jest dla strony niezrozumiały, a strona nie ma wykształcenia prawniczego. Referendarz sądowy wskazuje, że Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom – ale tylko występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - niezbędnych a gruntownych pouczeń w przystępnym języku, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącej, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i § 2 p.p.s.a.). Referendarz sądowy wskazuje dodatkowo, że w postępowaniu przed Sądem I instancji 1. nie obowiązuje przymus adwokacki; 2. strona działająca bez pełnomocnika ma znaczące gwarancje ochrony procesowej (w porównaniu z tą działającą z pomocą pełnomocnika - art. 6, art. 13, art. 134 u.p.p.s.a.), 3. udział pełnomocnika w sprawie nie zmienia (zwiększa) zakresu analizy sprawy przez Sąd, który bada sprawę a niezależnie od postawionych zarzutów. Dlatego referendarz sądowy uznał, także wobec treści uzasadnienia z formularza PPF i dodatkowo złożonych, w wyniku wezwania, dokumentów, że udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy – w niniejszej sprawie - gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu, pomijając już fakt, że strona posiada środki finansowe, z których może opłacić działanie profesjonalnego pełnomocnika. Dlatego, referendarz sądowy, uwzględniając też regułę adhibe rationem difficultatibus, nakazującą odwołanie się do racjonalnego wnioskowania w razie trudności (w niniejszej sprawie trudności w zakresie oceny zasadności przyznania prawa pomocy), na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.