III SA/Wa 2155/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Barbara Iwańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2006 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy oddala skargę. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku J. D. odmówił umorzenia należności z tytułu składek: na ubezpieczenie społeczne za okres 09/2001 r. - 01/2002 r., 03/2002 r. - 07/2003 - należność główna - 15.740,85 zł - odsetek za zwłokę na dzień 21 września 2005 r. - 7.835,80 zł - koszty upomnienia - 69,60 zł na ubezpieczenie zdrowotne za okres 09/2001 r. - 12/2001 r., 03/2002 r. - 07/2003 - należność główna - 3.319,53 zł - odsetek za zwłokę na dzień 21 września 2005 r. - 1.608,10 zł - koszty upomnienia - 52 zł na Fundusz Pracy za okres 09/2001 r. - 12/2001 r., 03/2001 r. - 04/2002 r., 07/2002 r. - 07/2003 r. - należność główna - 694,89 zł - odsetki za zwłokę na dzień 21 września 2005 r. - 339,60 zł - koszty upomnienia - 35,20 zł Ogółem - 29.695,57 zł W uzasadnieniu decyzji podano, że wnioskodawca od dnia 1 września 2005 r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pozostaje na utrzymaniu żony, która prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu osiąga miesięczne dochody netto w wysokości 3.000 zł, ponadto jest właścicielką - co wynika z ewidencji pojazdów prowadzonej przez Wydział Komunikacji - trzech samochodów, przyczepy, koparki i ładowarki. Od dnia 1 września 2005 r. skarżący posiada z żoną rozdzielność majątkową. Ponadto wskazano, że skarżący jest właścicielem sześciu lokali mieszkalnych obciążonych hipoteka zwykłą, z wynajmu których uzyskuje dochód w wysokości 2.400 zł brutto. Ze zgromadzonych w sprawie dokumentów wynika, że skarżący wspólnie z żoną posiada zobowiązania finansowe wobec banków, Urzędu Skarbowego, innych podmiotów gospodarczych, a także wobec osób fizycznych na łączną kwotę 710.157,61 zł. Zdaniem Prezesa ZUS wnioskodawca nie spełnia przesłanek określonych w art. 28 u.s.u.s oraz zasad przewidzianych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1356 dalej rozporządzenie) ponieważ nie wykazał w sposób przekonywujący okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie zaległości ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżący posiada majątek w postaci nieruchomości, na których można dokonać zabezpieczenia hipotecznego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpatrzeniu wniosku J. D. o ponowne rozpoznanie sprawy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej Kpa) utrzymał w mocy wymienioną na wstępie decyzję powtarzając w uzasadnieniu argumenty zawarte w tejże decyzji. Ponadto organ stwierdził, że posiadany przez skarżącego majątek oraz dochód jaki osiąga jego żona z prowadzonej działalności gospodarczej wskazuje bezsprzecznie na fakt posiadania środków umożliwiających uregulowanie zadłużenia. Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniósł J. D., zarzucając naruszenie art. 28 ust. 3a u.s.u.s o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 77 § 1 Kpa. W uzasadnieniu skargi przedstawił przyczyny, z jakich znalazł się w trudnej sytuacji finansowej, wskazał na wysokość zobowiązań wobec banków, urzędu skarbowego, ZUS oraz kontrahentów firmy. W odniesieniu do sytuacji rodzinnej wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a z uwagi na przewlekłą chorobę od dnia 19 maja 2004 r. posiada status osoby niepełnosprawnej, córka skarżącego po doznanym urazie kręgosłupa wymaga stałej opieki i długotrwałego, kosztownego leczenia. Trudna sytuacja finansowa wpłynęła także na zdrowie jego żony, która od kilku lat leczy się w poradni neurologicznej. W tym kontekście, zdaniem skarżącego organ wydający decyzję nie dokonał analizy sytuacji ubezpieczonego. Ponadto wskazał, że na skutek utraty płynności finansowej oraz zaległości wobec ZUS i Urzędu Skarbowego firma skarżącego została wyeliminowana z wielu przetargów, tracąc zamówienia i mocną pozycję na lokalnym rynku. Przychód netto za rok 2005 wyniósł około 11.000 zł, co w przeliczeniu na członka rodziny wyniosło ok. 180 zł. Według skarżącego jego sytuacja rodzinna i majątkowa spełnia przesłanki niezbędne do uzyskania umorzenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenia skargi, stwierdzając, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wymienionych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał sześć przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone. Innymi słowy, prawem do umorzenia należności dysponuje organ wydający decyzję na zasadzie uznania administracyjnego. Podkreślenia przy tym wymaga, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny okoliczności, ale w możliwości negatywnego dla strony postępowania rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu, iż występują przewidziane w przepisach prawa przesłanki do umorzenia należności. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie wskazano na okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Sąd wskazuje, iż w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego szczególnego znaczenia nabiera zasada przekonywania wyrażona w art. 11 Kpa, zgodnie z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności rozstrzygnięcia jest uzasadnienie decyzji. Uzasadnienie to jeden ze wskazanych w art. 107 Kpa integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej. Na uzasadnienie decyzji składać się powinno uzasadnienie faktyczne i prawne. Rozwinięcie tych pojęć ustawodawca zawarł w § 3 cyt. przepisu, zgodnie z którym uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. Oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie Sąd stwierdził, iż jego uzasadnienie w sposób wyczerpujący wskazuje powody odmownego załatwienia wniosku skarżącego. Organy orzekające wzięły, bowiem pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialnoprawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów. W związku z powyższym Sąd podzielił stanowisko organu, iż w sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Z dokonanej bowiem analizy przedłożonych przez niego dowodów dotyczących aktualnej sytuacji finansowej wynika, że skarżący jest wprawdzie zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, jednakże jest również właścicielem kilku lokali mieszkalnych położonych w K., z wynajmu których osiąga miesięczne dochody w wysokości 2.400 zł brutto. Żona skarżącego prowadzi własną działalność gospodarczą, z której osiąga miesięczne dochody w wysokości 3.000 zł netto. Ponadto jest właścicielką pojazdów i maszyn służących do prowadzenia działalności gospodarczej, stanowiących mienie znacznej wartości (tj. samochody, koparka i ładowarka). Za prawidłowe zatem należy uznać wnioski, jakie organ wyprowadził z powyższej analizy, iż uregulowanie zobowiązań wobec Zakładu nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Przejściowe bowiem trudności finansowe oraz pogorszenie stanu zdrowia członków rodziny nie stanowią przesłanek uniemożliwiających spłatę zadłużenia. Wbrew zatem zarzutom skargi dotyczącym naruszenia art. 77 Kpa organ dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącego na podstawie całokształtu materiału dowodowego, zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący tj. przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 Kpa). Podkreślić w tym miejscu należy, że przyczyną uchylenia decyzji uznaniowej nie może być niezadowolenie skarżącego z zawartego w niej rozstrzygnięcia, nawet jeśli w jego odczuciu sytuacja finansowa i rodzinna uzasadnia umorzenie przedmiotowej należności. W ocenie Sądu prawidłowo zostało ustalone w sprawie, na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności i nie zachodzą dostateczne podstawy do umorzenia należności, ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. W związku z powyższym, zauważyć należy, iż ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono, mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, jako nieuzasadnioną.