III SA/Wa 2157/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Przybysz, , po rozpoznaniu w dniu 23 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości łącznego zobowiązania pieniężnego na 2011 r. postanowił: 1. przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Skarżący – A.K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując, że jest osobą bezrobotną, niepełnosprawną, bez prawa do zasiłku, utrzymującą się wyłącznie z niepieniężnej pomocy matki. Skarżący oświadczył, że nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Zawarł z nią jedynie umowę użyczenia części lokalu, którego koszty utrzymania ponosi matka. Umowa ta nie została wypowiedziana. Skarżący podkreślił, że nie korzysta z pomocy społecznej. Do majątku zaliczył działkę budowlaną obciążoną hipoteką z tytułu niezapłaconych składek ZUS. Podał miesięczne wydatki, zaznaczając, że pokrywa je ze swojej emerytury matka. Podniósł, że mimo starań nie może znaleźć pracy. Obciążenie długiem wyłącza natomiast podjęcie ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący przedstawił zeznanie podatkowe, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, zaświadczenie o niekorzystaniu z pomocy społecznej, wyciągi bankowe, zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF, w którym powołał się m. in. na okoliczność prowadzenia kilku spraw w sądach. Wyjaśnił, że oprócz zaległości wobec ZUS i Izby Skarbowej w W. , posiada także zadłużenie wobec samorządu zawodowego. Dodał, że gdyby posiadał środki, a nie opłacał tego zadłużenia, mógłby zostać skreślony z listy doradców podatkowych. Skarżący przesłał wyciągi bankowe mające zobrazować stan ciężkiego zadłużenia jego matki, dokumentację medyczną o stanie zdrowia matki chorej na szereg przewlekłych chorób, pisma w sprawie zawieszenia wykonywania zawodu doradcy podatkowego i zaległości w opłacaniu składek członkowskich, decyzję o wykreśleniu wpisu z ewidencji działalności gospodarczej, roczne obliczenie podatku PIT-40A, decyzję o waloryzacji emerytury matki, oświadczenie matki – M.K.. Postanowieniem z dnia 11 września 2015 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 22 września 2015 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i zwolnienie z kosztów sądowych. W treści ww. pisma oświadczył, iż jego rzeczywista sytuacja majątkowa stanowi przesłankę przyznania mu prawa pomocy, bowiem wykazał przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Wskazał, iż aktywnie poszukuje zatrudnienia. Podkreślił, iż nabył także doświadczenie dotyczące lobbingu w zakresie promowania regulacji ustawowych na rzecz organizacji publicznych i gospodarczych. Zaznaczył, iż jego oferta podjęcia zatrudnienia wbrew ustaleniom referendarza sądowego jest daleko szersza, niż doradztwo podatkowe, bowiem obejmuje usługi wykonywane w charakterze prawnika obsługującego w pełnym zakresie jednostki gospodarcze oraz inne jednostki organizacyjne w tym jednostki prawa publicznego jak i osoby fizyczne. Skarżący podniósł także, iż powiadomił o wymagalnych zobowiązaniach wobec ZUS w wysokości 100.000 zł. Wskazał na wydane w dniu [...] grudnia 2009 r. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności w stosunku do jego osoby. Podkreślił, iż KRDP od dwóch lat nie podejmuje uchwały o umorzeniu jego zadłużenia w sprawie obowiązkowych składek. Jednocześnie obecnie po zmianach w ustawach dotyczących aktywizacji zawodowej osób bezrobotnych Urząd Pracy W. przyznał mu status osoby, która powinna samodzielnie szukać pracy i czynności takie cały czas wykonuje. Odnosząc się do swojej sytuacji zdrowotnej wskazał, iż obecnie jest po operacji [...] , a przed operacją [...] , co uniemożliwia mu podjęcie oferowanej pracy fizycznej. Jednocześnie podkreślił, iż zaostrzone przepisy prawa dotyczące orzekania o rentach nie dają mu możliwości ubiegania się o rentę, nawet w minimalnej wysokości. Końcowo stwierdził, że w latach 2011-2014 wielokrotnie bezskutecznie występował do samorządu zawodowego doradców podatkowych o wykazanie się koleżeństwem i przynajmniej zapewnienie mu bezpłatnego stażu w jednej z kancelarii prawnych lub podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z dnia 11 września 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015r. poz.658) do postępowań w przedmiocie rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy zainicjowanych przed dniem 15 sierpnia 2015 r. stosuje się przepis art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed nowelizacji wprowadzonej powołaną ustawą. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W odniesieniu do meritum sprawy Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, str. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J.P. Tarno, Prawo..., str. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Przy rozpoznawaniu niniejszego wniosku o przyznanie prawa pomocy należało wziąć również pod uwagę, że na obecnym etapie jedynym kosztem postępowania sądowego, który Skarżący musi ponieść, jest koszt wpisu od skargi w wysokości 100 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi. Wskazać przy tym należy, iż Skarżący obecnie jest pozbawiony źródeł utrzymania, gdyż od dnia 1 grudnia 2011 r. nie posiada prawa do zasiłku. Jako osoba samotna i niepełnosprawna nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów oraz wyjaśnień zawartych w formularzu PPF z dnia 1 września 2015 r. wynika, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej od dnia 23 maja 2011 r. Posiada tylko działkę budowlaną, która objęta jest hipoteką ustawową z tytułu nieopłaconych składek ZUS z tytułu działalności gospodarczej w kwocie 100.000 zł. Skarżący wykazał ponadto, iż nie posiada zasobów pieniężnych ani przedmiotów wartościowych. Dodatkowo wskazał, iż posiada "inne długi" z tytułu niepłaconych kosztów sądowych w zakresie przyznania przez sąd kosztów strony przeciwnej, oraz jest zadłużony wobec samorządu zawodowego doradców podatkowych. Do przedstawionej dokumentacji dołączono oświadczenie matki Skarżącego o braku środków na pokrycie ewentualnych kosztów sądowych. Z przedstawionych rachunków bankowych nie wynika również, aby dysponował jakimikolwiek środkami pieniężnymi. W świetle powyższego zasadnym było przyznanie Skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie z uiszczenia wpisu od skargi. Sąd uznał bowiem, że zapłacenie wpisu sądowego w kwocie 100 zł (słownie: sto złotych) w jego sytuacji finansowej nie będzie możliwe. Jednocześnie odmawiając przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od całości kosztów sądowych Sąd miał na uwadze aktywne starania Skarżącego w poszukiwaniu zatrudnienia, tym samym w perspektywie czasu istnieje prawdopodobieństwo jego znalezienia przez Skarżącego, zatem ewentualne pokrycie przyszłych kosztów postępowania w sprawie pozostaje kwestią otwartą. Sąd, mając na uwadze powyższe oraz treść art. art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 P.p.s.a., postanowił, jak w sentencji.