III SA/Wa 2161/16

Dnia 6 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. sp. z o.o. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 15 maja 2018 r. w sprawie ze skargi D. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie D. sp. z o.o. (dalej – "Skarżąca", "Spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że w wyniku przeprowadzonej kontroli podatkowej dokonano zajęcia egzekucyjnego w ramach zabezpieczenia zobowiązań podatkowych, wszystkich rachunków bankowych spółki na kwotę 12.606.522 zł oraz całego mienia ruchomego. Wobec tego Skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności operacyjnej, której nie prowadzi do dnia dzisiejszego. W 2015 i 2016 r. oraz za pierwsze półrocze 2017 r. Spółka nie uzyskała przychodów natomiast poniosła koszty odpowiednio 19.346,96 zł, 25.264,86 zł i 9.219 zł. Na dzień 30 czerwca 2017 r. Spółka nie posiadała zapasów, a jej zobowiązania wyniosły 12.185.490,34 zł. Spółka oświadczyła, że nie posiada zapasów, towarów handlowych lub materiałów do produkcji. Nie posiada środków trwałych i wyposażenia. Nie posiada rachunków bankowych, ani środków pieniężnych w kasie. Umowy bankowe zostały wypowiedziane przez banki z uwagi na zajęcia egzekucyjne. Skarżąca zażądała ustanowienia doradcy podatkowego w osobie W.A. Spółka oświadczyła ponadto, że jej kapitał zakładowy wynosi 5.000 zł, a strata za ostatni rok obrotowy wyniosła – 25.264,86 zł. Ponadto w toku postępowania Skarżąca złożyła wyjaśnienia co do jej sytuacji finansowej oraz nadesłała: zawiadomienia o zajęciu wierzytelności, deklaracje VAT-7K, wprowadzenie do sprawozdania finansowego, rachunek zysków i strat oraz bilans za 2016 i 2017 r. Wskazała, że z dniem 1 stycznia 2018 r. zawiesiła działalność gospodarczą. Postanowieniem z dnia 15 maja 2018 r. referendarz sądowy przyznał Skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej ponad kwotę 5000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że co prawda sytuacja finansowa Skarżącej jest trudna, jednak nie wykazała ona, że nie ma możliwości zdobycia funduszy w drodze dopłat od wspólników, którzy w 2014 r. otrzymali z zysku znaczące dywidendy. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej ustanowienia pełnomocnika z urzędu z uwagi na to, że jest ona już reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru. Pismem z dnia 25 maja 2018 r. Skarżąca złożyła sprzeciw, w którym podniosła, że brak zwolnienia od kosztów sądowych pozbawia ją prawa do sądu. Spółka wskazała, że cały jej majątek został zajęty przez organ egzekucyjny, co uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Stosownie do art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.") rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Z kolei stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i z tego względu zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, Sąd stwierdza, że ocena sytuacji finansowej Spółki dokonana przez referendarza sądowego w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowa. Z nadesłanych przez Skarżącą dokumentów źródłowych wynika, że Spółka znajduje się w słabej kondycji finansowej. Skarżąca zaniechała prowadzenia działalności gospodarczej, ponosi jedynie koszty bieżącego funkcjonowania. Jednakże nie należy tracić z pola widzenia okoliczności podniesionej przez referendarza sądowego, że w 2014 r. Spółka odnotowała przychody netto ze sprzedaży produktów i usług w kwocie ok. 64,5 mln zł, co oznacza, że obaj wspólnicy Spółki prawdopodobnie uzyskali znaczące dywidendy z zysku. Tym samym zasadnym jest wskazanie, że w tej sytuacji Spółka może zdobyć środki na dokonanie opłat sądowych w drodze dopłat od wspólników. Jak wskazał NSA w postanowieniu z dnia 22 stycznia 2014 r., sygn. akt. II FZ 1185/13, to wspólnicy czerpią zyski z działalności spółki, zatem mogą ponosić ciężar dopłat związanych z jej działalnością. Nie ma podstaw, by ciężar ten przerzucać na społeczeństwo, a taka sytuacja miałaby miejsce w przypadku zwolnienia z ponoszenia kosztów – wówczas niezbędne środki wyłożyłby Skarb Państwa, czyli ogół obywateli. Jak wynika z akt sprawy brak owej możliwości nie został wykazany przez Spółkę. Odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie, Sąd stwierdza, że nie może zyskać akceptacji zarzut Spółki (mocno akcentowany także w piśmie z dnia 11 kwietnia 2018 r.), że odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - pozbawia ją prawa do sądu. Należy bowiem pamiętać, że konstytucyjna gwarancja prawa do sądu wyrażona w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP nie ma charakteru absolutnego. Również argument, iż Spółka nie może prowadzić działalności gospodarczej z uwagi na brak majątku, nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zauważyć, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością jest tworem prawnym powołanym przez wspólników do prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania celu zarobkowego. Oznacza to, że w przypadku, gdy nie może ona działać w oparciu o rachunek ekonomiczny powinna zostać zlikwidowana, a ewentualne dalsze jej funkcjonowanie, jeśli łączy się tylko z kosztami, a nie dochodami, powinno obciążać wyłącznie jej wspólników. Co istotne, powyższego nie zmienia również zawieszenie działalności gospodarczej, co ma miejsce w niniejszej sprawie. Pogląd ten koresponduje z utrwaloną w linii orzeczniczej tezą, wedle której jeżeli przedsiębiorca faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i nie wniósł o ogłoszenie upadłości, to nie ma podstaw do finansowania takiego przedsiębiorcy przez zwolnienie od kosztów sądowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 4 września 2014 r., sygn. akt V SAB/Wa 5/14, dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd nie mógł także uwzględnić żądania ustanowienia Skarżącej pełnomocnika z urzędu w osobie dor. pod. W.A. Słusznie referendarz sądowy wskazał, że pozostawałoby to w sprzeczności z art. 246 § 3 zdanie pierwsze P.p.s.a., zgodnie z którym adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W aktach sprawy znajduje się bowiem pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącą dor. pod. W.A. uprawniające do reprezentowania Spółki przed sądami administracyjnymi, a w sprzeciwie stwierdzono: "umowę na obsługę prawną zawierano przed zajęciem konta bankowego i przed sporządzeniem skargi do sądu administracyjnego". Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.