III SA/Wa 2167/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od orzeczenia starszego referendarza sądowego z dnia 18 października 2017 r. o ustanowieniu adwokata oraz odmowie przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi M.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania wykonania decyzji postanawia utrzymać w mocy zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego. M.K. (zwany dalej: "Skarżącym") wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że prowadzi gospodarstwo domowe z niepracującą żoną i dwiema córkami. Do majątku zaliczył obciążone hipoteką mieszkanie (współwłasność). Skarżący przedstawił zestawienie wydatków, wśród których wymienił kredyt i pożyczkę (1.005 zł), opłaty za: mieszkanie (637 zł), prąd (100 zł), gaz (15 zł), telewizję i internet (85 zł), przedszkole (1.215 zł), zajęcia dodatkowe w przedszkolu (180 zł) oraz zajęcia dodatkowe starszej córki tj. łyżwy (120 zł), angielski (260 zł) i gimnastyka (200 zł). Łącznie wydatki te Skarżący określił na kwotę 3.800-3.900 zł. Podkreślił, że jedynym źródłem utrzymania czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie Skarżącego wynoszące 4.943,67 zł. Dodał, iż postępowania sądowe w innych sprawach były dotychczas finansowane przez ojca Skarżącego. Do wniosku Skarżący załączył, zaświadczenie o dochodach, wyciągi z rachunku bankowego oraz zeznanie podatkowe. Postanowieniem z dnia 18 października 2017 r. starszy referendarz sądowy przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie, wskazując w uzasadnieniu, że jedynymi kosztami, do których uiszczenia Skarżący jest zobowiązany na tym etapie postępowania jest opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł oraz potencjalny wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł. Zdaniem referendarza sądowego obecna sytuacja materialna Skarżącego oraz wysokość osiąganych przez niego dochodów pozwala mu, po pokryciu wszystkich wydatków jego rodziny, na uiszczenie kosztów sądowych w takiej wysokości. Skarżący nie jest natomiast w ramach posiadanych środków wygospodarować kwoty niezbędnej na opłacenie wynagrodzenia procesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Pismem złożonym do Sądu w dniu 14 listopada 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. orzeczenia starszego referendarza sądowego, zaskarżając go w zakresie odmowy przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych, oraz wnosząc w nim o przyznanie prawa pomocy również w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że toczy się obecnie z jego udziałem przed tutejszym Sądem oraz przed Naczelnym Sądem Administracyjnym łącznie kilkanaście spraw sądowych, w których musi on ponosić koszty sądowe. Wobec powyższego ocena wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie również zwolnienia od kosztów sądowych, winna być w ocenie Skarżącego dokonywana z uwzględnieniem kosztów jakie ciążą na nim w pozostałych sprawach, a które przekraczają łącznie jego możliwości finansowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu które zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) znajduje zastosowanie w odniesieniu do postępowań sądowych wszczętych przed dniem 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Na postanowienie przysługuje zażalenie. Wyjaśnić na wstępie należy, że w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, iż strona wnosząca do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki obowiązana jest do uiszczenia kosztów sądowych. Zgodnie bowiem z art. 199 p.p.s.a., strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Natomiast stosownie do treści przepisu art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź osoby, których środki są ograniczone i pozwalają na zaspokojenie tylko niezbędnych potrzeb egzystencjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, iż udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zgodnie bowiem z art. 84 Konstytucji RP, każdy ma obowiązek świadczenia ciężarów i świadczeń publicznych, do których zalicza się daniny publiczne w postaci kosztów sądowych. Zwolnienie od tego rodzaju danin stanowi więc odstępstwo od konstytucyjnej zasady ich powszechnego i równego ponoszenia. Dlatego winno być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepubl.). Oceniając sytuację finansową Skarżącego na podstawie złożonych przez niego oświadczeń oraz dokumentów źródłowych zawartych w aktach niniejszej sprawy, Sąd doszedł do wniosku, że nie wykazał on, iż spełnia przesłanki warunkujące przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zauważyć bowiem należy, że ze złożonych przez Skarżącego dokumentów wynika, iż otrzymuje on wynagrodzenie wynoszące 4.943 zł netto. Na dochód czteroosobowej rodziny Skarżącego składa się również świadczenie wychowawcze w wysokości 500 zł, co oznacza, że łączny dochód wynosi 5.443 zł, zaś łączne zobowiązania i stałe wydatki typu opłaty za mieszkanie, czesne w przedszkolu czy zajęcia dodatkowe Skarżący wyliczył na kwotę 3.800-3.900 zł. Z powyższego wynika zatem, że do dyspozycji Skarżącego pozostaje jeszcze miesięcznie kwota w wysokości około 1.500 zł. Porównując tą kwotę z wysokością kosztów sądowych jakie Skarżący miałby ponieść w niniejszej sprawie, tj. 200 zł (opłata kancelaryjna z doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem – 100 zł oraz wpis od potencjalnej skargi kasacyjnej – 100 zł) należy uznać, że Skarżący jest w stanie wygospodarować taką kwotę w swoim budżecie domowym. Na ocenę zdolności poniesienia przez Skarżącego w niniejszej sprawie kosztów sądowych w takiej wysokości miało również wpływ to, że Skarżący uzyskał już znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, które zobowiązany był uiścić choćby w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1492/16, III SA/Wa 2110/15, III SA/Wa 3563/15. Sąd uznał również, że pozostająca do dyspozycji Skarżącego kwota około 1.500 zł jest niewystarczająca, by sfinansować z niej także wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru. Zauważyć w tym miejscu również należy, że od ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika uzależniona jest możliwość realizacji przez stronę skarżącą prawa do kontroli wydanego w niniejszej sprawie wyroku w drodze wniesienia skargi kasacyjnej. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że zasadnym jest ustanowienie na rzecz Skarżącego adwokata z urzędu, gdyż wykazał on, iż opłacenie kosztów związanych z zapewnieniem profesjonalnej pomocy prawnej wykracza poza jego możliwości płatnicze. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.