III SA/Wa 2174/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant U.H., po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi J.S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) maja 2006 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz J.S. kwotę 162 zł (słownie: sto sześćdziesiąt dwa złote) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z [...] maja 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - dalej jako Prezes ZUS - na podstawie art. 138 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej jako kpa - w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - dalej jako usus - utrzymał w mocy decyzję z (...)marca 2006 r. Nr (...). Decyzją tą Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił J.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za wskazane w decyzji okresy w 2000 r., 2003 r., 2004 r., 2005 i 2006 r. W ocenie Zakładu J.S. nie spełnia przesłanek, które kwalifikują ją do umorzenia należności z tytułu składek, gdyż w sprawie nie stwierdzono przesłanek całkowitej nieściągalności. Strona posiada dwa samochody (Polonez oraz Ford Fiesta), jest właścicielką, na prawach wspólności ustawowej, nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej i istnieje możliwość podjęcia przeciwko stronie czynności egzekucyjnych. Ponadto córka strony niebawem zakończy edukację i podejmie zatrudnienie, co będzie miało znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej rodziny. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J.S. zarzuciła decyzji wydanej w I instancji przez ZUS bezzasadną odmowę umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i wniosła o umorzenie zaległości. J.S. przedstawiła szereg zaświadczeń lekarskich wskazujących na zły stan zdrowia. W uzasadnieniu decyzji z(...)maja 2006 r. Prezes ZUS zauważył, że Zakład ma możliwości zabezpieczenia należności na majątku zobowiązanej, ponieważ strona posiada majątek ruchomy i nieruchomy o wartości pozwalającej na zaspokojenie wierzycieli. W ocenie Prezesa okoliczność leczenia się przez J.S. w nie budzi wątpliwości, jednak wskazane przez nią schorzenia nie pozbawiają jej możliwości prowadzenia działalności oraz osiągania dochodu. Organ administracji II instancji zwrócił uwagę na to, że działalność rolnicza męża może przynieść - z czasem - dochód, a wraz z ukończeniem szkoły policealnej możliwości zarobkowe uzyska starsza córka, co oznacza redukcję kosztów utrzymania rodziny. Ponadto Prezes ZUS wskazał na możliwości spłaty należności przy zawarciu umowy na spłaty ratalne. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J.S. wniosła o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz o umorzenie składek ZUS wraz z odsetkami. Zdaniem skarżącej ZUS wydając niekorzystną dla niej decyzje pominął jej sytuację rodzinną, majątkowa oraz faktyczną sytuację majątkową, a negatywna decyzja spowoduje dla niej nieodwracalne konsekwencje. Skarżąca wskazała, że ma na utrzymaniu męża, który nie osiąga dochodów oraz dwójkę dzieci. J.S. poinformowała, że leczy się psychiatrycznie i pozostaje pod kontrolą lekarzy ze Szpitalu im. (...). W ocenie skarżącej właściwe rozumiany interes społeczny przemawia za tym, żeby wesprzeć takie rodziny jak jej. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 par. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153 poz. 1269) Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów, w tym wypadku decyzji administracyjnej, zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Zgodnie z art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej jako u.p.p.s.a. - Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. 1.W sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ustawodawca, w treści art. 83 ust. 4 usus zawarł odesłanie do stosowania instytucji wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ustanowionej w art. 127 § 3 kpa. Zgodnie z tym przepisem od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd zauważa jednak, że sprawę o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rozpoznają w I i w II instancji odrębne podmioty (organy), których kompetencje i zadania - odmienne - zostały uregulowane w innych przepisach (por. art. 66 n., art. 83 ust. 1 i ust. 4, art. 83 a usus). W pierwszej instancji rozstrzygnięcie wydaje Zakład Ubezpieczeń Społecznych, co wynika z art. 83 ust. 1 pkt 4 usus, natomiast po rozpoznaniu środka odwoławczego decyzję wydaje Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Pomimo tego, że sprawa J.S. była rozstrzygana w obu instancjach - w założeniu - przez dwa różne podmioty/organy administracji, zarówno pod decyzją II instancji z [...] maja 2006 r., jak też pod decyzją I instancji z [...] marca 2006 r. r. podpisała się ta sama osoba. Oznacza to, że w wydaniu decyzji Prezesa ZUS będącej przedmiotem wniesionej do Sądu skargi, jak i w wydaniu poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych brała udział ta sama osoba E.D.. Zaskarżona decyzja dotknięta jest więc wadą w postaci naruszenia przepisów art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 kpa, stanowiąc podstawę wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 3 kpa) i uzasadniającą z mocy art. 145 § 1 pkt. 1 lit b u.p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji. Sąd zauważa, że, jeśli wniosek o ponowne rozpatrzenie rozpoznaje ten sam organ, to nie powinny rozpoznawać sprawy te same osoby, ponieważ w postępowaniu należy uwzględniać regulację o o d p o w i e d n i m stosowaniu przepisów dotyczących odwołań od decyzji Zakładu określonych w kodeksie postępowania administracyjnego. Według art. 24 § 1 pkt 5 kpa, osoba, która brała udział w wydaniu decyzji organu administracji pierwszej instancji, podlega wyłączeniu od udziału w całości postępowania odwoławczego, począwszy od wpływu odwołania do organu odwoławczego aż do aktu wydania decyzji organu odwoławczego. Przepis ten ma zastosowanie także w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy (por. wyrok NSA z 11 września 2002 r. sygn. V SA 2535/01 niepubl., wyrok NSA z 24 marca 1983 r. sygn. I SA 1714/82 ONSA 1983/1/35). W udziale w postępowaniu przed obydwoma organami administracji brała udział ta sama osoba, co wynika ze złożonego przez nią podpisu pod decyzjami. W ocenie Sądu okoliczność ta stanowi naruszenie prawa, które jest przyczyną uchylenia decyzji. Sąd zauważa, że E. D. brała również udział w sporządzeniu pisma z 5 maja 2006 r. 2. Sąd stwierdza, że stosownie do art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie decyzji powinno zawierać, między innymi, wskazanie dowodów, na których organ się oparł ustalając stan faktyczny, niezależnie od wskazania, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone i zakresu tego postępowania. Podstawą orzeczenia o umorzeniu należności powinna być dokładna analiza sytuacji majątkowej i finansowej skarżącej, z uwzględnieniem - w szczególności - dochodów, które skarżąca uzyskuje w chwili obecnej, z uwzględnieniem jej stanu zdrowia. Informacje o sytuacji majątkowej i możliwości zarobkowania członków rodziny w przyszłości nie powinny rzutować na treść decyzji ponieważ nie dotyczą one bezpośrednio sytuacji skarżącej ani jej własnych zaległości, za które odpowiada osobiście. Pomijając fakt, że córka skarżącej nie osiąga w chwili obecnej dochodów, to nie powinna ona być obarczona - w przyszłości - konsekwencjami wyborów matki, zwłaszcza, że w chwili wydawania decyzji Prezesowi ZUS nie jest wiadome, czy córka skarżącej uzyska zatrudnienie i w jakim czasie. Oceniając stan majątkowy skarżącej z uwzględnieniem ruchomości i nieruchomości, które posiada skarżąca i celu, dla którego wykorzystuje posiadane dobra, a także wysokości dochodu, którą uzyskuje z prowadzonej działalności oraz mając na uwadze funkcję zabezpieczenia społecznego, które - w założeniu - wypełnia Zakład poprzez system ubezpieczeń społecznych - co wynika z przepisów usus (art. 1 i następne) - Prezes ZUS powinien rozważyć, czy przymusowa realizacja świadczeń nie spełnionych przez J. S. nie będzie przyczyną niemożności realizacji przez ZUS celu zabezpieczenia społecznego, do którego została powołana ta instytucja. W ocenie Sądu za główny cel systemów zabezpieczenia społecznego należy uznać zagwarantowanie bezpieczeństwa w jego wąskim socjalno-ekonomicznym rozumieniu, a więc bezpieczeństwa socjalnego. Podejmowane dla realizacji tego celu działania powinny być skierowane na zmniejszanie następstw zagrożeń takich, jak choroba, wypadek przy pracy i choroba zawodowa, inwalidztwo, macierzyństwo, utrata pracy, zgon żywiciela rodziny czy starość. Działania Prezesa ZUS powinny zatem - w założeniu - zmierzać do umożliwienia regulowania przez płatnika jego zaległości wobec ZUS. Ponadto organ administracji powinien odnieść wysokość środków, którymi skarżąca dysponuje do wysokości wydatków, które musi ponieść w celu zaspokojenie swoich podstawowych potrzeb życiowych, jak wyżywienie, opłaty za mieszkanie, prąd, wodę, ogrzewanie. W ocenie Sądu umieszczenie wspomnianych informacji przez skarżącą w pismach procesowych nie zwalnia Prezesa ZUS od przeprowadzenia postępowania w tym zakresie, choćby z tego względu, że informacje pochodzące od skarżącej - niezweryfikowane na podstawie, chociażby, dokumentów urzędowych, nie są na tyle precyzyjne, by można było na ich podstawie podjąć decyzję, nie wspominając już o konieczności zawarcia powodów rozstrzygnięcia w treści decyzji. Wskazane naruszenie przepisów art.24§ 1 pkt 5 oraz 107 § 3 kpa spowodowały uwzględnienie skargi celem przeprowadzenia przez Prezesa ZUS, ponownego postępowania. Ze względu na to Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 u.p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji.