III SA/Wa 2187/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 2 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku Z. Sp. z o.o. z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca Z. Sp. z o.o. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego, argumentując, że nie posiada środków pieniężnych, ani majątku, toczą się przeciwko niej postępowania egzekucyjne. Skarżąca wskazała, iż w 2012 r. zawiesiła działalność gospodarczą, co wynikało z faktu niewypłacenia jej przez S. kwoty 1.248.000 zł. Wierzytelności tej Skarżąca dochodzi w postępowaniu sądowym. Wskutek braku zapłaty powyższej kwoty Skarżąca popadła w kłopoty finansowe we wrześniu 2011 r. Podała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł. Stan rachunków bankowych określiła na 0 zł, zaś wysokość straty na 9.263,41 zł. Skarżąca przedstawiła bilans, rachunek zysków i strat, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, wyciąg bankowy. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca wyjaśniła, że w 2014 r. nie osiągnęła przychodu. Z uwagi na zawieszenie działalności gospodarczej nie składa deklaracji VAT. Wskazała, że w postępowaniu sądowym przeciwko S. dochodzi jedynie części roszczenia. Wpis w wysokości 525 zł został pokryty z prywatnych środków zarządu. Wszelkie rezerwy finansowe, w tym na ewentualne procesy wydatkowano w 2011 r. na wynagrodzenia i utrzymanie struktury spółki. Skarżąca wyjaśniła, że aktualnie nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w drodze kredytów, pożyczek czy dopłat od wspólników. Większościowy wspólnik jest bowiem bezrobotny. Poza tym poręczył kredyt inwestycyjny udzielony spółce. Skarżąca przesłała zeznania podatkowe, deklarację VAT-7K, bilans, rachunek zysków i strat, wyciągi bankowe, wydruk danych z karty rejestracyjnej bezrobotnego, umowy kredytowe. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych (osoby bezrobotne, samotne, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku), które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem (zob. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2013 r., II FZ 616/13 i przywołana tam literatura). W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 11 marca 2014 r. (I FZ 51/14) w przypadku spółki kapitałowej prowadzącej działalność gospodarczą ocena jej faktycznej sytuacji finansowej wymaga odniesienia się do jej dokumentacji księgowej, o której nadesłanie wezwał Sąd (np. bilans, rachunek zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności). W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest ponadto, czy mógł (i powinien był) on gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Przedsiębiorca bowiem w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością albo koniecznością dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania bądź wystąpienia na drogę sądową powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy bowiem traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z 6 lutego 2013 r., sygn. akt II GZ 42/13). W niniejszej sprawie Skarżąca miała taką właśnie możliwość zabezpieczenia środków finansowych na pokrycie kosztów zainicjowanego przez siebie postępowania. Z nadesłanego bilansu wynika bowiem, że w maju 2013 r. czyli w czasie, kiedy Skarżąca złożyła korektę deklaracji VAT-7K za IV kwartał 2012 r. dysponowała z pewnością czynnymi środkami przekraczającymi kwotę wymagalnych na tym etapie kosztów sądowych. W kasie i na rachunkach posiadała mianowicie kwotę 28.954,10 zł. Dane te przeczą oświadczeniu Skarżącej, że wszelkie rezerwy finansowe, w tym rezerwy na ewentualne procesy zostały w ciągu ostatniego kwartału 2011 r. zużyte na wynagrodzenia i utrzymanie struktury spółki. W kontekście ustalonych powyżej okoliczności należy wskazać, że w przypadku wnioskowania o prawo pomocy osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, iż aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011 r., I OZ 191/11). Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.