III SA/Wa 2191/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Matylda Arnold-Rogiewicz, sędzia WSA Justyna Mazur, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 marca 2018 r. sprawy ze skargi W. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej wierzytelności przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę 1. Postanowieniem z [...] kwietnia 2017 r., po rozpatrzeniu zażalenia W. Sp. z o. o. z siedzibą w B. (dalej: "skarżąca" lub "Spółka"), Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. (dalej: "Dyrektor IAS", "DIAS" lub "organ nadzoru") utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej: "Naczelnik [...]", "N." lub "organ egzekucyjny") z [...] marca 2017 r. Przedmiotem tych postanowień było określenie Spółce wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor IAS powołał między innymi przepisy art. 18 i art. 71a § 9 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016 r., poz. 599 ze zm.; dalej: "upea"), a także art. 138 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23 ze zm.; dalej: "Kpa"). 2. Stan faktyczny i przebieg postępowania administracyjnego. 2.1. Naczelnik [...] prowadzi postępowanie egzekucyjne do majątku P. Sp. z o. o. z siedzibą w W. (dalej także jako "dłużnik"). Zawiadomieniem z 24 listopada 2015 r. dokonał zajęcia innej wierzytelności w spółce W. Sp. z o. o. (obecnie z siedzibą w B.). Powyższe zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności 27 listopada 2015 r. Spółka poinformowała, że zajęta wierzytelność, wynikająca z umowy pożyczki zawartej 15 listopada 2015 r. z P. Sp. z o. o. (23.123.29 zł) nie zostanie przekazana organowi z powodu braku jej wymagalności. Termin wymagalności wierzytelność nastąpi bowiem 31 grudnia 2016 r. Po jego upływie dokona ww. czynności. Spółka nie dopełniła jednak tego obowiązku. Organ egzekucyjny podjął w związku z tym bezskuteczną próbę wezwania skarżącej do niezwłocznej realizacji zajęcia egzekucyjnego. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił nowy adres siedziby Spółki. Ostatecznie skarżąca wyjaśniła, w odpowiedzi na skutecznie doręczone jej wezwanie organu, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej i nie jest w stanie uregulować zobowiązania. Postanowieniem z [...] marca 2017 r. Naczelnik [...] określił zatem Spółce wysokość nieprzekazanej wierzytelności (23.123,29 zł). Stwierdził, że przedmiotowa wierzytelność istnieje, a termin jej wymagalności przypadał na dzień 31 grudnia 2016 r. W sprawie wystąpiły zatem podstawy do wydania przedmiotowego postanowienia, gdyż Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. 2.2. W zażaleniu na powyższe postanowienie, złożonym na podstawie art. 71a § 9 w zw. z art. 17 § 1 upea, skarżąca wystąpiła z wnioskiem o jego uchylenie w całości z uwagi na niewymagalność wskazanej przez organ egzekucyjny wierzytelności. Zgodnie bowiem z aneksem nr [...] z 29 grudnia 2016 r. do zawartej umowy pożyczki (z 15 listopada 2011 r.), strony określiły termin jej spłaty na dzień 21 grudnia 2020 r. Organ egzekucyjny, w świetle treści art. 91 upea, nie mógł zatem skutecznie żądać od dłużnika zajętej wierzytelności przekazania na jego rzecz kwoty, która uległa zajęciu, z powodu jej niewymagalności. Postanowienie Naczelnika [...] Spółka uznała zatem za bezprzedmiotowe w świetle art. 71a § 9 upea w zw. z art. 71b upea, gdyż takie rozstrzygnięcie może zostać wydane jedynie wówczas, gdy wierzytelność jest wymagalna. Taka sytuacja nie miała zaś miejsca w niniejszej sprawie. 2.3. Dyrektor IAS, utrzymując w mocy zaskarżone postanowienie, przedstawił na wstępnie dotychczasowy przebieg postepowania w sprawie oraz jej ramy prawne. Przyjął, że istota sporu dotyczy zasadności wydania przez organ egzekucyjny postanowienia w trybie art. 71a § 9 upea wobec uznania, że w realiach rozpoznawanej sprawy Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyliła się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Dyrektor IAS podzielił stanowisko organu I instancji, że przedmiotowa wierzytelność jest konkretna oraz wymagalna. Została nadto uznana przez dłużnika zajętej wierzytelności, o czym świadczy treść złożonego w toku postępowania pisma Spółki z 4 grudnia 2015 r. Spełniona została zatem przesłanka, o której mowa w art. 89 § 3 ust. 1a upea. Dokonując wykładni art. 71a § 9 upea DIAS stwierdził, że przepis ten przewiduje dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności stosownego tytułu wykonawczego, czyli przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności, a także stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Zdaniem Dyrektora IAS w sprawie bezsporne jest, że Spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności uznała jej istnienie, a także wymagalność (pismo z 4 grudnia 2015 r.). Nie przekazała jednak zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Strony umowy pożyczki bez zgody organu egzekucyjnego dokonały bowiem odroczenia terminu wymagalności zajętej wierzytelności, czego efektem było uznanie przez Naczelnika [...], że skarżąca uchyliła się od wpłaty zajętej wierzytelności bez podstawy prawnej. Konieczne była zatem wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. DIAS powołał się przy tym na poglądy prawne zaprezentowane m. in. w wyrokach: NSA z 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10; WSA w Gliwicach z 22 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Gl 1813/04; NSA z 4 października 1996 r., sygn. akt SA/Gd 3296/95; WSA w Łodzi z 12 września 2007r., sygn. akt I SA/Łd 405/07 oraz NSA z 21 czerwca 2007r., sygn. akt FSK 984/06). Zdaniem DIAS wpływu na wynik sprawy nie wywiera zawarty w 2016 r., tj. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, aneks do umowy pożyczki, gdyż Spółka z mocy samego zajęcia egzekucyjnego dokonanego na podstawie zawiadomienia z 27 listopada 2015 r. wstąpiła w prawa i obowiązki zobowiązanego (art. 89 § 1 i 2 upea). Tym samym wszystkie zarzuty zażalenia DIAS uznał za niezasadne. Skoro bowiem Spółka nie dopełniła ciążącego na niej jako dłużniku zajętej wierzytelności obowiązku przekazania organowi egzekucyjnemu wymagalnej i uznanej wierzytelności to znaczy, że w sprawie wystąpiły podstawy do wydania postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 upea. 3. Postępowanie sądowe. 3.1. Z takim rozstrzygnięciem nie zgodziła się Spółka. Pismem z 11 maja 2017 r. wniosła zatem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej także jako "Sąd"). Wystąpiła o uchylenie w całości zaskarżonego aktu oraz o zwrot kosztów postępowania sądowego. Postawiła przy tym zarzuty naruszenia 71a § 9 upea w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na uznaniu nieistnienia podstaw do uchylania się przez dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, mimo braku wymagalności zajętej wierzytelności. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor IAS podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wystąpił o jej oddalenie. Zarzuty skargi uznał za chybione. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym zważył, co następuje: skarga nie zasługuje na uwzględnienie. 4.1. Dokonując kontroli legalności zaskarżonego postanowienia i postępowania poprzedzającego jego wydanie, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy orzekające w sprawie przepisów postepowania, w szczególności art.71a § 9 upea, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Działając z urzędu, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.; dalej: "uppsa"). Nie wystąpiły zatem przesłanki do uchylenia w całości zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) uppsa, o co wnosiła Spółka w skardze. 4.2. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor IAS zgodził się z Naczelnikiem [...] (organ egzekucyjny) co do tego, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 79a § 1 pkt 9 upea, uzasadniające wydanie postanowienia określającego Spółce wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego. Nie doparzył się zatem podstaw do uchylenia postanowienia Naczelnika [...], gdyż zajęta wierzytelność istniała w dniu dokonania jej zajęcia zawiadomieniem z 24 listopada 2015 r. Wynikała z umowy pożyczki zawartej 15 listopada 2011 r. Termin spłaty pożyczki został ustalony na 31 grudnia 2016 r. i po tym dniu wierzytelność miała stać się wymagalna, a także miała zostać przekazana organowi egzekucyjnemu, zgodnie z treścią pisma Spółki z 4 grudnia 2015 r. Skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności pismem z 21 lutego 2017 r. powiadomiła jednak organ egzekucyjny o swojej trudnej sytuacji finansowej i braku możliwości uregulowania zobowiązania. Do zażalenia na postanowienie Naczelnika [...] z [...] marca 2017 r. wydane w niniejszej sprawie w trybie art. 79a § 1 pkt 9 upea, Spółka załączyła kopię aneksu nr [...] do umowy pożyczki, w świetle którego termin spłaty pożyczki określono na 21 grudnia 2020 r. Na tej podstawie Spółka wywodzi, że zajęta wierzytelność nie jest wymagalna i nie podlega wpłacie na rachunek bankowy organu egzekucyjnego. 5.1. Zdaniem Sądu, rację w sporze należało przyznać Dyrektorowi IAS, gdyż Spółka jako dłużnik skutecznie zajętej wierzytelności, istniejącej oraz pierwotnie wymagalnej po 1 stycznia 2017 r., bezpodstawnie uchyliła się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, gdyż bez zgody organu egzekucyjnego strony umowy pożyczki odroczyły termin wymagalności zajętej wierzytelności. 5.2. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela przy tym pogląd prawny wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 1031/13 (dostępny w bazie Lex nr 1500150 oraz w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej także jako "CBOSA"). Z wyroku tego wynika, że przedłużenie terminu zapłaty wierzytelności dokonane w drodze czynności cywilnoprawnej (umowy) bez zgody organu egzekucyjnego, narusza zakaz rozporządzania zajętą wierzytelnością. Skutkuje zatem możliwością zastosowania art. 79a § 1 pkt 9 upea. Za chybiony należało zatem uznać zarzut Spółki dotyczący naruszenia tego przepisu, a także wniosek skargi o uchylenie w całości zaskarżonego aktu i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów niniejszego postępowania sądowego. Powtórzyć należy za Naczelnym Sądem Administracyjnym, że z treści przepisów mających zastosowanie w niniejszej sprawie wynika, że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności (art. 89 § 1). Jednocześnie z przesłaniem tego zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem (art. 89 § 3 pkt 2). Jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty (art. 71a § 9). W myśl art. 67a § 1 upea organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie strony umowy pożyczki bez zgody organu egzekucyjnego odroczyły termin wymagalności zajętej wierzytelności, to organ egzekucyjny mógł uznać, że skarżąca jako dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od wpłaty zajętej sumy bez podstawy prawnej, co w konsekwencji - na podstawie art. 71a § 9 upea - upoważniało do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. W judykaturze podkreśla się, że nie do pogodzenia z celem zastosowania środka egzekucyjnego byłoby pozbawianie organu egzekucyjnego możliwości kontynuowania egzekucji tylko z powodu braku reakcji dłużnika na wezwanie wystosowane do niego w trybie art. 89 § 3 upea. Sprzeczne z tym celem byłoby uniemożliwienie dalszego działania organu egzekucyjnego w sytuacji, w której odpowiadając na wezwanie w omawianym trybie, dłużnik oświadczy, że nie uznaje zajętej wierzytelności, mimo że w innej sytuacji takie oświadczenie złożył. Jeżeli więc w sprawie z innych dowodów jednoznacznie wynika, że zajęta w trybie art. 89 upea wierzytelność została przez dłużnika uznana i że jest wykonalna, brak odpowiedzi dłużnika na wezwanie w trybie art. 89 § 3 upea bądź złożenie oświadczenia sprzecznego z wcześniejszym uznaniem nie stanowi przeszkody do stosowania przez organ egzekucyjny wobec bezpodstawnie uchylającego się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności lub jego części środków trybu, o którym mowa w art. 71b upea (por. wyrok WSA w Gliwicach z 22 lipca 2005 r. sygn. akt I SA/Gl 1813/04, LEX nr 686450). Końcowo należy wskazać, że wzajemne relacje wynikające ze stosunków zobowiązaniowych, mimo że skuteczne między stronami takich stosunków, nie wywołują skutków prawnych na gruncie toczącego się postępowania egzekucyjnego. Stanowisko to jest zgodne z poglądami wyrażanymi w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym podkreśla się, że wszelkie zmiany umowy, z której wynika zajęta wierzytelność, nie mogą wywierać żadnych skutków w odniesieniu do toczącego się postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z 4 października 1996 r. sygn. akt SA/Gd 3296/95, LEX nr 28910; wyrok WSA w Łodzi z 12 września 2007 r. sygn. akt I SA/Łd 405/07, LEX nr 1010391). Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego. W przypadku egzekwowania należności pieniężnych postępowanie egzekucyjne co do zasady powinno zatem doprowadzić do odzyskania świadczenia przez wierzyciela. Jego majątek winien zaś ulec powiększeniu, a nie uszczupleniu. Jedną z zasad obowiązujących w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest zasada obligatoryjnego podejmowania egzekucji (prawnego obowiązku podejmowania przez wierzyciela czynności w celu wszczęcia egzekucji). Przepis art. 6 § 1 upea nakazuje wierzycielowi podjęcie czynności w celu wszczęcia egzekucji w przypadku, gdy zobowiązany uchyla się od dobrowolnego wykonania obowiązku. Odpowiada mu obowiązek organu egzekucyjnego podjęcia egzekucji na żądanie wierzyciela. O tym, czy i jakie czynności egzekucyjne podjąć, decyduje organ egzekucyjny. Stosunek łączący wierzyciela i zobowiązanego z organem egzekucyjnym jest przy tym stosunkiem publicznoprawnym, a nie cywilnoprawnym (por. D. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX, 2010). 6. W świetle powyższych rozważań za chybione Sąd uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 79a § 1 pkt 9 upea oraz argumentację z nimi związana, gdyż Naczelnik [...] zasadnie uznał, że wystąpiły przesłanki, o których mowa w art. 79a § 1 pkt 9 upea, uzasadniające wydanie postanowienia określającego Spółce wysokość nieprzekazanej kwoty wierzytelności na rzecz organu egzekucyjnego. Tym samym brak było podstaw do uchylenia przez Dyrektora IAS postanowienia organu egzekucyjnego. 7. Mając na uwadze powyższe, działając na podstawie przepisów art. 119 pkt 3 oraz art. 151 uppsa, Sąd orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, czyli oddalił skargę jako bezzasadną.