III SA/Wa 2202/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber (spr.), Sędziowie Asesor WSA Sylwester Golec, Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Marcin Bącal, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2005 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników i korekty układu ratalnego 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2005 r. Nr[...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Decyzją z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił J.W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, a równocześnie udzielił ulgi w spłacie poprzez zmniejszenie wysokości niespłaconych rat do kwoty 80 zł miesięcznie. Następną decyzją z dnia [...] maja 2005 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zmienił decyzję w sprawie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne z dnia [...] lipca 2003 r. nr [...] poprzez ustalenie spłaty w 33 ratach. Z uzasadnienia pierwszej decyzji wynika, że Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, na podstawie art. 41- ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zmianami) w uzasadnionych ważnym interesem rolnika przypadkach, uwzględniając jego możliwości płatnicze oraz stan finansów funduszu emerytalno-rentowego oraz składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Rozpatrując wniosek rolnika z dnia 21 kwietnia 2005 r. po dokonaniu oględzin jego gospodarstwa nie stwierdzono, aby w tym gospodarstwie miały miejsce zdarzenia losowe, które wpłynęły na "pogorszenie kondycji finansowej rodziny". W związku z tym Prezes uznał, że nie zachodzą przyczyny do umorzenia należności lecz do skorygowania dotychczas spłacanych rat do kwoty 80 zł miesięcznie przy zwiększonej ilości rat. W uzasadnieniu drugiej decyzji ponownie zostały opisane uprawnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z jednoczesną informacją dla J.W., że od spłat ratalnych nie nalicza się odsetek zwłoki, a harmonogram ustalonych nowych rat stanowi załącznik do decyzji. Obie decyzje zostały doręczone J.W. w dniu 13 maja 2005 r. co wskazuje pocztowe potwierdzenie ich odbioru. W dniu 27 maja 2005 r. wpłynął wniosek rolnika z dnia 26 maja 2005 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy o umorzenie zaległości. We wniosku J.W. podał, że ogólny dochód czteroosobowej rodziny wynosi 360 zł jego miesięcznej renty, a budynek, w którym zamieszkują jest w złym stanie technicznym i wymaga naprawy dachu. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] utrzymał decyzję z dnia [...] maja 2005 r. zarówno w części odmowy umorzenia należności jak też udzielonej ulgi w "formie korekty układu ratalnego poprzez zwiększenie ilości rat z 25 do 33". W uzasadnieniu Prezes stwierdził, że brak nowych okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji. W decyzjach wskazano zaległości w kwocie 985,73 zł za okres od III kwartału 2002 r. do III kwartału 2003 r. Skargą skierowaną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, J.W. zwrócił się o umorzenie odsetek od składek w kwocie 985,73 zł, opisując trudną sytuację materialną. Żona nie pracuje, pozostaje bez zasiłku, on będąc chory, nie ma możliwości nawet wykupienia lekarstw. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie szeroko opisując sytuację skarżącego i jego rodziny jak też gospodarstwa rolnego, zaległości w składkach, oznaczając ich kwotę główną i odsetki jak też dotychczasowy przebieg spłat z tytułu składek na ubezpieczenie rolników. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 134 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Badając zaskarżoną decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oraz poprzedzającą ją z dnia [...] maja 2005 r., Sąd stwierdził, że obie naruszyły przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1998 r., Nr 7, poz. 25 ze zmianami) oraz ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zmianami), w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Podstawą prawną analizowanych decyzji w obu instancjach jest przepis art. 41- ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników zezwalający Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na umorzenie zaległych składek na to ubezpieczenie, oceniając możliwości płatnicze dłużnika. Przepis ten daje podstawę do dokonania przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego oceny ustalonych okoliczności wskazujących na sytuację płatnika. Ocena ta jednak nie może być dowolna, nie tylko ze względu na konieczność respektowania przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zasady, iż organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, ma on obowiązek stosować do swoich decyzji przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Wynika to z przepisu art. 52 ustawy o ubezpieczeniach społecznych rolników w związku z art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami). Stosownie do art. 7 kpa organ administracji publicznej podejmuje wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, stosownie do art. 77 § 1 kpa, jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a na podstawie art. 107 § 1 wskazując w decyzji istotne elementy winien też, stosując przepis § 3, wskazać w uzasadnieniu fakty, które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł jak też dokonać wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Istnienie opisanych elementów w decyzji pozwala ocenić czy nie przekroczyła ona granic uznania administracyjnego. Tymczasem zarówno decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wydana w pierwszej instancji jak i w drugiej instancji poza przytoczeniem podstawy prawnej z jej opisem w uzasadnieniu - nie zawiera ani ustaleń faktycznych ani też wniosków z tych ustaleń płynących, pozwalających ocenić spełnienie przesłanek do stosowania przepisu art. 41- ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. lub ich braku. Niezależnie od opisanych usterek prawnych - decyzje obu instancji naruszają przepis art. 107 § 1 kpa, obejmując swym rozstrzygnięciem dwie oddzielne sprawy, które powinny być rozpoznawane w odrębnych postępowaniach i objęte różnymi decyzjami. Pierwsza dotyczy umorzenia zaległości, o co wnosił rolnik, wnioskiem z dnia 21 września 2003 r., druga - rozłożenie zaległości na dogodniejsze dla niego raty. J.W. nie złożył wniosku mającego na celu obniżenie rat, a więc w tej części postępowanie i decyzje, w ogóle nie posiadają podstawy faktyczno-prawnej. Zważyć też należy, że w dniu [...] maja została wydana następna decyzja, będąca kontynuacją tej, z dnia [...] maja 2005 r. Również nie było podstaw do jej wydania bo, jak wiadomo, rolnik nie wnosił o rozłożenie spłat na dalsze raty. Gdyby jednak go złożył to dopiero ta decyzja prawidłowo korygowała poprzednią , z dnia [...] lipca 2003 r. Obie decyzje, i ta z dnia [...] maja i z dnia [...] maja 2005 r. zostały rolnikowi doręczone w tej samej dacie i jak wynika z akt, decyzja z dnia [...] maja 2005 r. stała się ostateczna, a więc doszło do skutecznego określenia nowych 33 rat z tytułu zaległości w sprawie składek przez rolnika. Skarga nie obejmuje tej decyzji wobec czego pozostaje ona poza rozpoznawaną sprawą. Natomiast, jak wynika ze skargi złożonej przez rolnika do Sądu, obejmuje ona całą decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] czerwca 2005 r., a więc również w części rozłożenia spłat ratalnych na dalsze raty. Skarga została rozpoznana w całości, wobec czego wyrok objął decyzje z dnia [...] czerwca 2005 r. i poprzedzającą ją z dnia [...] maja 2005 r. również w całości. Treść orzeczenia spowodowała że w obrocie prawnym pozostała decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] maja 2005 r. i wniosek [...] o umorzenie zaległości, który powinien zostać rozpoznany, ponownie Nawiązując do wniosku skargi o sądowe umorzenie zaległości - Sąd ponownie , podkreśla, że badając legalność decyzji, Sąd nie jest uprawniony do określania i stanowienia praw i obowiązków stron postępowania administracyjnego. Prawa te określi następna decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydana po rozpoznaniu wniosku [...] z dnia 24 kwietnia 2005 r. o umorzenie zaległości z tytułu niespłaconych składek, poprzedzona postępowaniem dowodowym, przewidzianym w art. 77 kpa, oceniająca okoliczności faktyczne pod kątem przesłanek prawnych. Ze wskazanych względów Sąd uwzględnił skargę, i decyzje Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, obu instancji, uchylił wobec naruszenia przez te decyzje przepisów art. 7, 77 i 107 kpa. Stosownie do treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tak jak miało to miejsce w tej sprawie .Zgodnie z art.152 tej ustawy, Sąd stwierdził, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.