III SA/Wa 2207/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA Dariusz Dudra, Sędzia WSA Jakub Pinkowski (spr.), Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14.04.2005 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia łącznego zobowiązania pieniężnego w podatku od nieruchomości 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy R. z dnia [...] marca 2004r. nr [...], 2) stwierdza, że decyzje określone w punkcie pierwszym wyroku nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną decyzją o nr [...] z dnia [...] października 2004 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. (dalej SKO) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy R. z dnia [...] marca 2004 roku w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na rok 2004. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie SKO podniosło, że zgodnie z zawartym w aktach sprawy wypisem z rejestru gruntów z dnia [...] marca 2004 roku część działki Pani J. P., dalej zwanej Skarżącą, o powierzchni 4.182 m. kw. została sklasyfikowana jako grunt oznaczony symbolem Bp – grunty przeznaczone pod budownictwo, podczas gdy reszta - 784 m kw. - jako grunty rolne. Organ I instancji zatem zasadnie przyjął jako podstawę opodatkowania określone w rejestrze powierzchnie i zastosował do nich stawki przewidziane w Uchwale nr 143/XII/03 Rady Miasta w R. z dnia 19 grudnia 2003 roku w sprawie wysokości stawek podatku od nieruchomości oraz podatku rolnego i wymierzył łączne zobowiązanie pieniężne w wysokości 515, 40 zł.. Tym samym SKO nie uwzględniło odwołania Skarżącej właścicielki działki, która podniosła, że zgodnie z zapisem w ewidencji gruntów na dzień [...] marca 2004 roku, tj, na dzień otrzymania decyzji podatkowej w pierwszej wersji (z dnia [...] lutego 2004r.), przedmiotowa nieruchomość w całości była określona jako działka rolna składająca się z użytków rolnych RIVa, RIVb i RV. Zdaniem Skarżącej, organ I instancji, wydając swoją decyzję, pominął ten fakt oraz zakwalifikował część działki jako działkę nierolniczą i to pomimo braku stosownego wniosku o zmianę przeznaczenia działki w planie zagospodarowania przestrzennego. Pani J. P. zaskarżyła decyzję SKO do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie obu decyzji jako "niezgodnych z przepisami ustawy o podatkach rolnych". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, powtarzając co do zasady argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.; dalej ppsa), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ppsa, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w tym zakresie należy stwierdzić, że skarga jest zasadna. Podkreślić należy, że organ odwoławczy pominął w swoich rozważaniach fakt, iż Burmistrz Miasta i Gminy R., po uprzednim wyznaczeniu Skarżącej zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (t.j. z 2005r. Nr 8, poz. 60, dalej Op) terminu do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego, ustalił decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2004 roku podatek od należącej do Skarżącej nieruchomości o powierzchni 5.892 m. kw. w wysokości 707,04 zł. Decyzja ta została Skarżącej doręczona w dniu [...] marca 2004 roku. Następnie, opierając się o zmiany w ewidencji gruntów w jednostce ewidencyjnej R. – miasto z dnia [...] marca 2004 roku, o których Skarżąca została powiadomiona pismem z tego samego dnia, Burmistrz Miasta i Gminy R. decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2004 roku ustalił wymiar łączny zobowiązania pieniężnego za rok 2004 w podatku od nieruchomości: od części działki o wielkości 4.182 m kw. - w wysokości 501,84 zł oraz w podatku rolnym: od działki o wielkości 784 m kw. – 13,60 zł. Tym samym organ I instancji naruszył przepis art. 212 Op, który stanowi, iż organ podatkowy, który wydał decyzję, jest nią związany od chwili jej doręczenia. Z zasady związania organu administracji publicznej własną decyzją wynika, że decyzja taka nie może być zmieniona lub uchylona przez organ, który ją wydał, chyba że właściwe przepisy stanowią inaczej. Organ ten nie może również w jakikolwiek inny sposób uchylić się od tego związania, które istnieje zarówno wtedy, gdy jest ona w jego przekonaniu poprawna, jak i również wtedy, gdy dostrzegana jest jej wadliwość (por. wyrok NSA z dnia 5 lutego 2002 roku w/s I SA 2459/00 LEX nr 81763 oraz wyrok NSA z dnia 7 stycznia 2002 roku w/s SA 197/00, LEX nr 81983). Przypomnieć w tym miejscu należy, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 12 stycznia 1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t. jedn. Dz.U. z 2002 roku nr 9, poz. 84 ze zm.) obowiązek podatkowy powstaje od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstały okoliczności uzasadniające powstanie tego obowiązku. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 3 i 8 powołanej ustawy, jeżeli w trakcie roku podatkowego zaistniało zdarzenie mające wpływ na wysokość opodatkowania w tym roku, a w szczególności miała miejsce zmiana sposobu wykorzystywania przedmiotu opodatkowania lub jego części, podatek ulega obniżeniu lub podwyższeniu, poczynając od pierwszego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym nastąpiło to zdarzenie. W takiej sytuacji organ podatkowy dokonuje zmiany decyzji, którą ustalono ten podatek. W przypadku podatku od nieruchomości, w którym jak podkreślił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 29 stycznia 2004 rok w/s III SA 1850/03 (Prz.Podat. 2005/3/60) podstawowym kryterium wynikającym z art. 2 ust. 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, rozgraniczającym zaliczenie do przedmiotu opodatkowania podatkiem od nieruchomości, podatkiem rolnym czy też podatkiem leśnym, jest - od dnia 1 stycznia 2003 roku - klasyfikacja w ewidencji gruntów i budynków, a dopiero kolejnym kryterium - okoliczność, czy zostały one zajęte na prowadzenie (wykonywanie) działalności gospodarczej innej niż działalność rolnicza lub leśna. Jeżeli zatem w niniejszej sprawie takie okoliczności zaistniały, organ podatkowy I instancji miał prawo swoją decyzję zmienić, lecz wyłącznie na podstawie przytoczonych przepisów, nie mógł jednak – wbrew przepisowi art. 212 Op - wydać nowej decyzji, poprzednią uznając w bliżej nieokreślonym trybie za unieważnioną. Zakres kontroli zaskarżonej decyzji wynika z przytoczonego przepisu art. 145 ppsa, a zgodnie z art. 134 tej ustawy Sąd nie jest – badając daną decyzję – związany wnioskami i zarzutami skargi. Nie może, zgodnie z art. 134 § 2 ppsa, wydać co prawda orzeczenia na niekorzyść skarżącego, ale trzeba podkreślić, że wyrażony w tym przepisie zakaz reformationis in peius nie obowiązuje w przypadku stwierdzenia naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności decyzji. Charakter naruszenia prawa w badanej sprawie nakazuje zdaniem Sądu sprawdzić, czy organ, wydając decyzję wbrew zakazowi wynikającemu z art. 212 Op nie naruszył prawa w sposób rażący w rozumieniu art. 247 § 1 pkt 3. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2002 roku w/s III SA 293/02 (Biul. Skarb. 2003/4/30) wyjaśnieniu znaczenia użytego w art. 247 § 1 pkt 3 Op pojęcia "rażące naruszenie prawa", poświęcone jest bogate orzecznictwo sądowe, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, oraz opracowania teoretyków prawa administracyjnego. Analizę dokonań w tym przedmiocie zawiera w szczególności uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1997 roku o sygn. akt III SA 1134/96 (ONSA z 1998r. nr 3, poz. 101). W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przeważa pogląd o formalnym rozumieniu pojęcia rażącego naruszenia prawa, co można sprowadzić do stwierdzenia, że rażące naruszenie prawa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. W badanej sprawie bez wątpienia sprzeczność o takim charakterze pomiędzy działaniem organu I instancji oraz treścią art. 212 Op ma miejsce. Jak podkreśla się w orzecznictwie (por. np. wyrok NSA z dnia 14 sierpnia 2001 roku w/s I SA 109/00 - Lex nr 55753) stwierdzenie nieważności decyzji ma charakter deklaratoryjny i wywołuje skutek prawny ex tunc, co oznacza, że zaskarżona decyzja jest dotknięta wadą nieważności wymienioną w art. 247 Op, a co za tym idzie - jest nieważna z mocy samego prawa od początku, czyli od daty jej wydania. Skutkiem tego jest, że jeżeli wada skutkująca nieważność decyzji tkwi w decyzji organu pierwszej instancji, to należy również stwierdzić nieważność decyzji organu odwoławczego i to tylko dlatego, że utrzymała w mocy decyzję dotkniętą wadą nieważności. Za przyjęciem takiego poglądu za uzasadniony w badanej sprawie oprócz przesłanki rażącego naruszenia art. 212 Op przemawia także okoliczność, iż wobec faktu skutecznego doręczenia decyzji organu I instancji z dnia [...] lutego 2004 roku, od której nie wniesiono odwołania, decyzja ta stała się decyzją ostateczną w sprawie, a zatem decyzja organu II instancji wydana została w sprawie w której istniało już prawomocne rozstrzygnięcie. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - w oparciu o przepisy art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.) - orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd nie rozstrzygał w niniejszej sprawie o kosztach, gdyż do czasu zamknięcia rozprawy, Skarżąca, reprezentowana przez adwokata, nie zgłosiła w tej kwestii właściwego wniosku.