III SA/Wa 2216/12

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) w sprawie ze skargi S.K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania p o s t a n a w i a 1. zwolnić stronę od opłat sądowych, tj od wpisów i opłat kancelaryjnych; 2. odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujące ubiegają się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierzają skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. II. S. K., dalej jako strona lub skarżąca, wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPF z 27 listopada 2012 r., zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wskazała, ze nie posiada żadnych dochodów, jest osobą chorą, leczy się [...] i jest pod opieką lekarzy z uwagi na [...]. Zażywa leki [...] i ma [...] małoletnich dzieci, w wychowaniu których pomagają teściowie. Mieszka w domu teściów, z mężem – który nie pracuje – znajduje się [...]. Posiada, wraz z mężem, gospodarstwo rolne (5ha), które jest zajęte na poczet długów względem Urzędu Celnego. Gospodarstwo domowe skarżącej składa się z [...] osób (skarżącej, [...] dzieci, teściów). Jako dochód skarżąca wskazał wpływy z emerytury i renty teściów w wysokości 1400,- zł miesięcznie brutto. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 10 stycznia 2013 r. skarżąca, pismem z 19 stycznia 2013 r., poinformowała o tym, że: - PIT za 2012 r. nie został jeszcze sporządzony; - w zeznaniach za 2011 r. została wykazana strata oraz , ze posiada ona zawieszoną działalność gospodarczą; - nie posiada rachunku bankowego, ponieważ został zamknięty w 2011 r.; - przebywa na bezpłatnym urlopie z firmy, w której pracowała od maja do czerwca 2012 r., ponieważ oczekuje na "termin komisji lekarskiej"; - nie może dołączyć rachunków i faktur za światło, ponieważ nie przewidywała konieczności ich gromadzenia; - ma na utrzymaniu [...] małoletnich dzieci, wszystkie w wieku szkolnym z czym wiąże się obowiązek ponoszenia składek, ubezpieczeń. Poinformowała, ze za grudzień wydatki wynoszą 529 zł za telefon komórkowy, 736 za energię elektryczną – razem 1268, 50 zł. Skarżąca przekazała: - zeznanie podatkowe za 2011 r., zaświadczenia lekarskie ZUS, zaświadczenie o wypłaconych zasiłkach/świadczeniach za okresy roczne, zaświadczenie o zatrudnieniu, zaświadczenie o zajęciu prawa majątkowego, faktury VAT za sprzedaż energii elektrycznej, odcinki wpłat za rozmowy telefoniczne, ocenę psychologicznej skarżącej. III. Referendarz sądowy zauważa, że w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a. (np. w sprawie o sygn. akt postanowienie z 10 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 597/07, postanowieni z 16 stycznia 2008 r. sygn. I FZ 515/07, postanowienie z 21 lutego 2008 r. sygn. I FZ 31/08, postanowienie z 9 kwietnia 2008 r. sygn. I FZ 131/08). Należy zauważyć, że na stronie ciąży obowiązek opieki nad [...] małoletnich dzieci, z czym wiąże się obowiązek ponoszenia kosztów. Zarazem skromne środki, które są w jej dyspozycji nie pochodzą bezpośrednio z jej wysiłków podjętych w celu zgromadzenia dochodu, lecz z pomocy bliskich. Należy przy tym zaznaczyć, że strona może liczyć na ograniczoną jedynie pomoc ze strony męża, z którym jest w separacji. Strona cierpi także na dolegliwości, z którymi wiążą się podejmowane przez nią [...] i korzysta z długiego zwolnienia chorobowego. Te okoliczności, zwłaszcza [...] strony, w ocenie referendarza sądowego, uzasadniają przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, jako akt znoszący bezpośrednie ograniczenie dostępu do Sądu strony. Z tego powodu referendarz sądowy nie nadał znaczenia prawnego – jeśli chodzi o rozpatrzenie wniosku strony o zwolnienie od wpisu od skargi – sprzecznościom w materiale dowodowym nadesłanym przez stronę. W szczególności strona, jako jedyne źródło utrzymania wskazała dochody teściów z emerytury i renty w wysokości 1400 zł brutto miesięcznie. Tymczasem już za sam telefon komórkowy w grudniu była ona zobowiązana do zapłaty kwotę 529 zł, a za energię elektryczną – 739 zł, co daje kwotę zbliżoną do oznaczonych dochodów brutto, lecz przekraczającą dochody netto. Oznacza to, ze skarżąca nie zadeklarowała w formularzu PPF, pomimo składania wyjaśnień pod rygorem odpowiedzialności karnej, wszystkich źródeł dochodów i utrzymania. Nie wnikając w motywy postępowania strony i negując subiektywnego odczucia o swojej złej sytuacji życiowej referendarz sądowy jest zobowiązany oddzielić ocenę sytuacji materialnej strony od oceny jej sytuacji życiowej. Jak wskazano we wstępie, na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania przesłanek wynikających z przepisu, tj. art. 246 p.p.s.a., natomiast sprzeczności w materiale dowodowym nie uzasadniają sądu o wykazaniu sytuacji życiowej strony. Odnosząc się dodatkowo do przyznania stronie pełnomocnika, oprócz kwestii związanych z rzetelności deklaracji strony, referendarz sądowy zauważa, że ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach, których strona skarżąca nie oznaczyła w złożonym wniosku. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 u.p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa strony skarżącej, domniemana przez referendarza sądowego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu. Nie wskazuje na to też treść sporządzanych przez nią – i jej obecnego pełnomocnika - pism. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek, co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (sygn. postanowienia z 27 maja 2008 r. sygn. I FZ 154/08). Skarżąca strona może też, o czym zostanie odrębnie poinformowana w wezwaniu na rozprawę, złożyć wniosek o pisemne uzasadnienie wyroku – w razie oddalenia skargi. Od opłat w tym zakresie została strona skarżąca zwolniona już w tym postanowieniu. Nadto Sąd orzeka w sprawie, na podstawie akt sprawy, nie jest związany zarzutami i powołaną podstawą prawną oraz nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego (art. 134 § 1 i § 2 u.p.p.s.a.). Zdaniem referendarza sądowego, na tym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powołania pełnomocnika – tak z uwagi na sposób działania Sądu Administracyjnego, jak brak przymusu adwokackiego i brak konieczności posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (postanowienie NSA z 24 czerwca 2008 r. sygn. I FZ 240/08). Zresztą z czynnościami tymi strona skarżąca – jak wynika z treści nadsyłanych pism – doskonale daje sobie radę, ponieważ w sposób jasny i przejrzysty formułuje oczekiwania i żądania, a te elementy, przy kryterium kontroli legalności c a ł e j sprawy, którą pełni Sąd Administracyjny – wystarczają. Orzeczenie o prawie do pełnomocnika nie pozbawia strony skarżącej do wystąpienia z kolejnym wnioskiem, kiedy udział pełnomocnika w sprawie będzie obowiązkowy, nad czym Sąd Administracyjny będzie czuwał i poinformuje skarżącą z urzędu. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.