III SA/Wa 2224/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Wesołowska, Sędziowie Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędzia WSA Artur Kot (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Paweł Jurczyński, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2012 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. F. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie: uchylenia postanowienia w sprawie zaliczenia zwrotu podatku od towarów i usług i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia p o s t a n a w i a zawiesić postępowanie sądowe A. F. (dalej: "skarżący") w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł o uchylenie postanowień Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej: "organ odwoławczy") z [...] i [...] maja 2011 r. ([...],[...] i [...]). W sprawie niniejszej przedmiotem rozpoznania jest skarga na postanowienie z [...] maja 2011 r. ([...]). Organ odwoławczy uchylił postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. z [...] marca 2011 r. (nr [...]) w sprawie zaliczenia zwrotu podatki od towarów i usług za grudzień 2010 r. w kwocie 80 999 zł wynikającego ze złożonej 24 stycznia 2011 r. deklaracji VAT-7, na poczet zaległości w tym podatku za luty, marzec, kwiecień, maj i czerwiec 2005 r., odsetek za zwłokę od tych zaległości, a także na poczet zobowiązania w podatku od towarów i usług za styczeń 2011 r. Podstawą uchylenia zaskarżonego postanowienia organu I instancji było to, iż organ ten nie zbadał, czy w sprawie znajduje zastosowanie art. 54 § 1 pkt 7 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60, ze zm.; dalej: "Op"). Organ odwoławczy odnosząc się do zarzutu przedawnienia zobowiązań podatkowych z tytułu VAT za poszczególne miesiące 2005 r. uznał ten zarzut za chybiony, gdyż w związku z wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe dokonanym 30 grudnia 2010 r., bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu, zgodnie z art. 70 § 6 pkt 1 Op. W skardze jej autor wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień z 26 i 27 maja 2011 r., jako rażąco naruszających prawo, gdyż dotyczą one przedawnionych zobowiązań w podatku od towarów i usług, a akty te zostały doręczone skarżącemu dopiero w 2011 r., tak jak i decyzja wymiarowa organu I instancji. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie. Powtórzył, że 30 grudnia 2010 r. wszczęte zostało dochodzenie o w sprawie o przestępstwo skarbowe, czyli tego dnia doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia, zgodnie z art. 70 § 6 pkt 1 Op w brzmieniu obowiązującym w 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: postępowanie sądowe w niniejszej sprawie należało zawiesić z urzędu. Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: "u.p.p.s.a."), sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowego lub przed Trybunałem Konstytucyjnym. W niniejszej sprawie taka przesłanka zaistniała, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 5 kwietnia 2011 r. (I FSK 525/10), przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: czy art. 70 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2003 r., w zakresie w jakim wywołuje skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w związku ze wszczęciem postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, o którym podatnik nie jest informowany, do momentu uznania go za podejrzanego – jest zgodny z art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej? Sprawa została zarejestrowana przez Trybunał Konstytucyjny (sygn. akt P 30/11). Dotychczas nie została rozstrzygnięta. W uzasadnieniu tego postanowienia NSA odwołał się do artykułu Bogusława Banaszaka "O konstytucyjności ustawowej regulacji zawieszenia przedawnienia zobowiązań podatkowych (publ. Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego Nr 1/2011 str. 9-17), z którego wynika między innymi, że samo zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania wprowadza pewne obciążenia obywateli (...) bez jednoczesnego wprowadzenia zasad postępowania odpowiednio jasnych, umożliwiających obywatelom dochodzenie swoich spraw poprzez zaskarżanie tego zawieszenia z dniem wszczęcia postępowania karnego lub postępowania w sprawie o przestępstwo bądź wykroczenie skarbowe. Ważnym elementem zasady zaufania obywateli do prawa i państwa jest dopuszczanie zaskarżania wyroków sądowych i decyzji administracyjnych w toku instancji. Art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej p rodzi negatywne dla obywatela następstwa, ale nie przyznaje jakiegokolwiek środka prawnego, który mógłby służyć obywatelowi do obrony jego interesów. NSA podzielił argumentację przedstawioną w powołanym artykule, dotyczącą niezgodności art. 70 § 6 pkt 1 Op z art. 2 Konstytucji RP. Dodał, iż każde nałożenie obowiązków lub ograniczenie praw powinno następować w zgodzie z zasadami poprawnej legislacji, stanowiącej element demokratycznego państwa prawa, zgodnie z art. 2 Konstytucji RP. Zasada ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 27 lipca 2006 r., sygn. akt SK 43/04; publ. OTK-A 2006/7/89). TK konsekwentnie wskazuje na zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji), z której wynika nakaz przestrzegania przez ustawodawcę zasad poprawnej legislacji. Nakaz ten jest funkcjonalnie związany z zasadami pewności i bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa. Zasady te nakazują, aby przepisy prawa były formułowane w sposób precyzyjny i jasny oraz poprawny pod względem językowym. Warunek jasności oznacza obowiązek tworzenia przepisów klarownych i zrozumiałych dla ich adresatów, którzy od racjonalnego ustawodawcy mogą oczekiwać stanowienia norm prawnych nie budzących wątpliwości co do treści nakładanych obowiązków oraz przyznawanych praw. Związana z jasnością precyzja przepisu winna przejawiać się w konkretności nakładanych obowiązków i przyznawanych praw, tak by ich treść była oczywista i pozwalała na ich wyegzekwowanie. Z zasady określoności wynika, że każdy przepis prawny powinien być skonstruowany poprawnie z punktu widzenia językowego i logicznego - dopiero spełnienie tego warunku podstawowego pozwala na jego ocenę w aspekcie pozostałych kryteriów. Zdaniem NSA, art. 70 § 6 pkt 1 Op nie spełnia powyższych kryteriów, rodząc niepewność u jego adresatów co do treści ich praw oraz stwarza dla organów stosujących ten przepis nazbyt dużą swobodę (a nawet dowolność) jego interpretacji. Analizowany przepis art. 70 § 6 pkt 1 Op wzbudził wątpliwości co do jego zgodności z zasadą równości wynikającą z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 27 kwietnia 2012 r., III SA/Wa 2105/11; Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, adres: www.nsa.gov.pl, w skrócie: "CBOSA"). W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiedź na przytoczone wyżej pytanie, zadane przez Naczelny Sąd Administracyjny, może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy, z uwagi na tożsamość problemu prawnego, tj. zawieszenia biegu terminu przedawnienia przedmiotowych zobowiązań podatkowych, których dotyczy zaskarżone postanowienie. W świetle stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy oraz znajdującego w niej zastosowanie art. 70 § 6 pkt 1 Op, Sąd uznał, że stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w ramach odpowiedzi na przytoczone pytanie prawne, może mieć istotny wpływ na jej wynik, gdyż postanowienia te dotyczą zobowiązań podatkowych, które należałoby uznać za przedawnione przed dniem wydania przedmiotowych postanowień (tj. z końcem 2010 r.), o ile nie ulegałyby przedawnieniu na skutek postanowienia o wszczęciu dochodzenia z 30 grudnia 2010 r. Zdaniem Sądu, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, zasada szybkości postępowania sądowego powinna ustąpić pierwszeństwa zasadzie jednolitości oraz stabilności orzecznictwa sądowego. Zawieszenie postępowania sądowego jest nadto zgodne z zasadą ekonomiki procesowej, gdyż pozwala uniknąć szeregu potencjalnie zbędnych czynności do czasu rozstrzygnięcia sprawy prejudycjalnej, która ma podstawowe znaczenie dla kontroli legalności zaskarżonego postanowienia. Pozwoli także w sposób prawidłowy uzasadnić rozstrzygnięcie sprawy, bez ryzyka naruszenia art. 141 § 4 zdanie drugie u.p.p.s.a. w przypadku uwzględnienia skargi, bądź też uchroni stronę skarżącą od ryzyka poniesienia kosztów postępowania kasacyjnego. Skoro Sąd, w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, podziela wątpliwości dotyczące zgodności z przepisami Konstytucji RP art. 70 § 6 pkt 1 Op wyrażone już przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej postanowieniu (I FSK 525/10), to może skorzystać z uprawnienia przewidzianego w art. 125 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a., bez konieczności zwracania się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym, które już zostało postawione, a sprawa zarejestrowana. Dla prawidłowego rozstrzygnięcia przez Sąd rozpoznawanej sprawy istotne jest to, czy przedmiotowe zobowiązania (zaległości) podatkowe uległy przedawnieniu z końcem 2010 r., czy też były wymagalne w dniu wydania zaskarżonego postanowienia z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie został zawiadomiony w 2010 r. o wszczęciu postępowania karnego, a tym samym zawieszeniu biegu terminu przedawnienia jego zobowiązań w podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2005 r. Dla rozstrzygnięcia tej kwestii podstawowe znaczenie ma zatem kwestia zgodności art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej z przepisami Konstytucji RP. Mając na względzie powyższe, działając na podstawie wykładni językowej art. 125 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a uzupełnionej wykładnią systemową i celowościową, Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.