III SA/Wa 2238/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. oraz odsetek za zwłokę od niezapłaconych w terminie zaliczek na ten podatek za poszczególne miesiące 2008 r. postanawia 1) zwolnić skarżącą od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 500 zł (pięćset złotych); 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżąca D. B. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że pozostaje z mężem w faktycznej separacji, w utrzymaniu domu pomaga jej teściowa. Należące do Skarżącej nieruchomości i ruchomości zostały zajęte, a zatem nie może ona ich zbyć. Zajęciu podlegają także konta w banku. Skarżąca podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci. Do majątku zaliczyła udział we własności domu oraz działki budowlanej, a także działkę budowlaną i ciągnik. Skarżąca wskazała, że źródłem jej utrzymania jest wynajem ciągnika siodłowego i usługi [...], z czego uzyskuje 640 zł. W wykonaniu wezwania Sądu Skarżąca oświadczyła, że wpisy od skarg zapłacił jej mąż. Wyjaśniła, że na koszty utrzymania domu składa się czynsz za mieszkanie, w który jest wliczona woda, prąd, zaś koszt utrzymania trójki dzieci to ok. 1.150 zł. Nadto Skarżąca oświadczyła, że w 2014 r. nie uzyskała żadnych przychodów z usług [...], ani też z dzierżawy ciągnika siodłowego. Ciągnik ten dzierżawi firma jej męża, który należne z tego tytułu pieniądze przekazuje do komornika. Skarżąca przedstawiła zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych i wierzytelności pieniężnej, protokół zajęcia i odbioru ruchomości, wyciągi bankowe z rachunków swoich i męża, wnioski o wpis w księdze wieczystej, bilans firmy swojej i męża, rachunki za energię elektryczną i czynsz, deklaracje VAT, oświadczenie teścia o pokrywaniu kosztów energii elektrycznej, wody oraz czynszu, zeznania podatkowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona bowiem została jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z przepisu tego wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżąca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając wniosek Skarżącej z punktu widzenia powyższej przesłanki Sąd uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Jedynymi wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi, o zwolnienie od których Skarżąca się ubiega, są wpisy od skarg kasacyjnych w trzech równolegle prowadzonych sprawach w łącznej wysokości 3.809 zł (tj. w sprawie III SA/Wa 2237/13 – 1.000 zł, III SA/Wa 2238/13 – 1.349 zł i III SA/Wa 2349/13 – 1.460 zł). Zdaniem Sądu wpisów tych Skarżąca nie jest w stanie uiścić w całości. W tym miejscu przypomnieć należy, że w niniejszym postępowaniu Skarżąca korzystała już z prawa pomocy w postaci zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 500 zł. Nastąpiło to mianowicie na mocy postanowienia z 22 października 2013 r. Obecny swój wniosek Skarżąca umotywowała tymi samymi okolicznościami faktycznymi, które legły u podstaw przywołanego wyżej postanowienia. Wskazała mianowicie, że pozostaje z mężem w faktycznej separacji, w utrzymaniu domu pomagają jej teściowie, należące do Skarżącej nieruchomości i ruchomości zostały zajęte. Dodatkowo Skarżąca oświadczyła, że w 2014 r. nie uzyskała żadnych przychodów z usług [...], zaś pieniądze należne z tytułu dzierżawy ciągnika siodłowego są przekazywane do komornika. Tym samym Sąd uznał, że sytuacja finansowa Skarżącej w dalszym ciągu uzasadnia udzielenie jej prawa pomocy. Źródłem utrzymania Skarżącej jest dzierżawa (na rzecz firmy męża) ciągnika siodłowego, z którego to tytułu uzyskuje kwotę 2.500 zł, przy czym - jak wynika z nadesłanych materiałów - kwota ta została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym. Z materiałów tych wynika także, że Skarżącej pomagają finansowo teściowie, którzy pokrywają wraz z jej mężem koszty energii elektrycznej, wody oraz czynszu. Jakkolwiek powyższe dane świadczą o trudnej sytuacji materialnej Skarżącej, to jednak nie wykazała ona, by sytuacja ta dawała podstawy do zwolnienia jej z ponoszenia kosztów wpisów od skarg kasacyjnych w całości. Należy bowiem mieć na względzie fakt, iż w 2013 r. Skarżąca osiągnęła z działalności gospodarczej przychód w wysokości 91.868,50 zł. Koszty jego uzyskania wyniosły natomiast 103.216,43 zł. Z działalności gospodarczej utrzymuje się także mąż Skarżącej, z którym - mimo deklarowanej separacji faktycznej – pozostaje ona w związku ekonomicznym z racji pokrywania przez męża kosztów utrzymania wspólnie zamieszkiwanego lokalu, kosztów utrzymania trójki dzieci, czy też finansowania wpisów od skarg. W 2013 r. przychody męża wyniosły mianowicie 314.655,45 zł. Na podobnym poziomie kształtowały się koszty ich uzyskania. W bieżącym zaś roku wielkości te wyniosły odpowiednio 224.408,72 zł i 229.105,20 zł (dane za okres od 1.01. do 31.03.2014 r.). Uwzględniając powyższe Sąd za zasadne uznał zwolnienie Skarżącej z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie ponad kwotę 500 zł. Zdaniem Sądu uiszczenie kwoty 500 zł leży w jej możliwościach finansowych, co potwierdza zresztą fakt wpłaty przez Skarżącą wpisu od skargi w takiej właśnie wysokości. Z tych wszystkich względów Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.