III SA/Wa 2242/14

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 9 września 2014 r na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata) w sprawie ze skargi L. R. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2014 r Nr [...] w przedmiocie skarga na czynności egzekucyjne p o s t a n a w i a 1. zwolnić skarżącego od wpisu od skargi; 2. odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie I. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2012 poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym, o który wnioskujący ubiega się, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, jeśli strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość zastosowania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia, a przede wszystkim - doświadczenia życiowego. II. L. R. , dalej jako strona lub skarżący, wnioskiem złożonym, wpierw na formularzu stosowanym przed sądami powszechnymi, a następnie na urzędowym formularzu PPF z 2 września 2014 r., zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu (adwokata). W uzasadnieniu wniosku o prawo pomocy strona powołała się na: - niepełnosprawność; - skomplikowany charakter sprawy; - prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego z żoną; - fakt osiągania miesięcznie (w gospodarstwie domowym) 1980 zł brutto. Odpowiadając na wezwanie referendarza z 26 sierpnia 2014 r skarżący przedłożył, m.in.: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z 20 maja 2013 r; - ksero umów o pracę jako [...] (1600- 1800 zł brutto); - PIT-37 za 2013 r; PIT-11; - wyciągi z rachunku bankowego. III. Referendarz uznał, ze skarżący rzetelnie wykazał swoją sytuację życiową, mimo niezłożenia wyczerpującej kalkulacji kosztów życia. Informacje zawarte w odpisach z wyciągów z rachunków bankowych znajdują odzwierciedlenie w deklaracjach podatkowych oraz w treści kserokopii umowy o pracę strony – niezależnie od oświadczeń złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej w rubryce 10 formularza PPF. Wobec istnienia oryginału PPF w aktach III SA/Wa 2241/14 zbędne było do potwierdzenia odręcznym (wyraźnym) podpisem odbitki ksero formularza znajdującego się w aktach III SA/Wa 2242/14. Referendarz sądowy wskazuje stronie, ze w rozpoznawanych sprawach skarg na czynności egzekucyjne pobierany jest wpis stały w wysokości łącznej w obu sprawach – 200 zł. Kwota wpisu od skarg to jedyne koszty sądowe wymagalne na tym etapie postepowania, zatem tylko do tej kwoty referendarz sądowy ogranicza rozstrzygnięcie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Sytuacja finansowa strony może bowiem zmieniać się w czasie, zatem powinna być badana w każdorazowym zestawieniu z wymagalnymi należnościami. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący prowadzi zbilansowaną gospodarkę finansową, co wynika ze złożonego odpisu wyciągu z rachunku bankowego. Przykładowo z miesięcznego zestawienia za kwiecień wynika posiadanie środków od 660 zł do 1364 zł, w maju od 1364 zł do 48 zł. Referendarz sądowy uznał, że strona nie jest w stanie uiścić jednocześnie wszystkich kosztów postępowania, tj. kosztów wpisu od skargi i kosztów pełnomocnika, bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego (przesłanka z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.), ponieważ koszt pełnych wpisów od skarg i potencjalne koszty pełnomocnika mogą uszczuplić jej możliwości płatnicze w znaczącym stopniu. Zarazem to od uiszczenia wymaganych od skargi wpisów sądowych, czyli elementu kosztów sądowych, zależy rozpoznanie skargi przez Sąd, czyli dostęp strony do Sądu: ten element decyduje w sprawie o kolejności rozpoznania elementów wniosku o prawo pomocy. Za przyznaniem natychmiastowego dostępu strony do Sądu przemawia realizacja postulatu szybkości postępowania z art. 45 Konstytucji RP. Nie bez znaczenia jest wyważenie rozstrzygnięć zapadłych względem strony: w niektórych uznawano jej sytuację finansową za "nienajlepszą" (postanowienie z 7 stycznia 2008 r III SA/Gl 1413/07, CBOSA) i przyznano jej prawo pomocy we wnioskowanym zakresie; w innych - uznano ją za osobę zdolną do ponoszenia obciążeń (postanowienie z 20 stycznia 2014 r III SA/Gl 1717/14, CBOSA). W tym miejscu referendarz sądowy wskazuje, że skarżący nie jest (już) osobą bezrobotną (lecz uzyskuje świadczenie z tytułu pracy), jak też uzyskał orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z 20 maja 2013 r). Dlatego, mając na uwadze przedstawioną w stanie historycznym sytuację finansową strony, zwłaszcza regularne dochody, stwierdzić należy, że nawet przy uwzględnieniu zadeklarowanych wydatków strony skarżącej, w tym związanych ze statusem osoby o ograniczonej sprawności, powinna ona partycypować w jakichś kosztach postępowania, czyli, jeśli uzna działanie pełnomocnika za uzasadnione, w kosztach działania pełnomocnika. Podkreślenia wymaga, że koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny (postanowienie z 6 sierpnia 2014 r II OZ 728/14, CBOSA). Referendarz zadecydował o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu uwzględniając zestawienie rzeczywistych kosztów działania pełnomocnika z urzędu wynikających tak z zapisów z rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach .... (Dz.U. z 2013, poz461 tj.), jak z cen profesjonalnej obsługi prawnej stosowanych w praktyce, z możliwościami majątkowymi skarżącego. Na stopień zdolności płatniczych skarżącego wskazuje nie tylko uzyskiwane w jego gospodarstwie domowym stałe dochody, ale też – przede wszystkim - zwolnienie go w niniejszym postepowaniu z obowiązku ponoszenia należności publicznoprawnych, do których zaliczają się (wymagalne) koszty sądowe. Tym samym źródłem bezpośredniego finansowania wszystkich możliwych wydatków związanych ze sporami sądowymi, w sytuacji, kiedy strona posiada, jak wynika z rachunku bankowego, choćby umiarkowaną płynność płatniczą, nie powinna być wyłącznie pomoc państwa. Zarazem, co jest nie bez znaczenia, strona posiada już zagwarantowany niniejszym postanowieniem dostęp do Sądu, który będzie kontrolował legalność całej sprawy, niezależnie od zarzutów skargi (art. 133 i art. 134 u.p.p.s.a.), a stronie działającej samodzielnie zostaną udzielone stosowne pouczenia (art. 6 u.p.p.s.a.), adekwatne do etapu sprawy. Na tym etapie postępowania nie występuje tzw. "przymus adwokacki", a Sąd bada legalność sprawy niezależnie od sposobu reprezentacji strony czy jej obecności na rozprawie. Brak jest zarazem, wobec zakresowego przyznania stronie prawa pomocy, podstaw do uznania, przy uwzględnieniu przyznanego stronie już prawa pomocy, że strona nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.), co jest warunkiem przyznania stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym. IV. Z tych powodów referendarz sądowy uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1, § 2, § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.