III SA/Wa 2245/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi R.Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2003 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2245/16 Skarżący – R.Z. – pismem z dnia 24 stycznia 2017 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika (adwokata). W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że stracił cały majątek. Ponadto choruje na [...] , co uniemożliwia mu podjęcie chociażby dorywczej pracy. Mimo leczenia choroba postępuje. Pozostaje na utrzymaniu dzieci. Do swojego majątku Skarżący zaliczył mieszkanie o pow. 62 m². Posiada kredyt hipoteczny w wysokości 800.000 zł oraz kredyt gotówkowy w wysokości 5.000 zł. W załączonym do wniosku oświadczeniu Skarżący wskazał, że jego dochód stanowi świadczenie rehabilitacyjne w wysokości 5.000 zł oraz pomoc syna K. w wysokości 500 zł. Miesięczne wydatki Skarżącego to: wyżywienie 800-1.200 zł, czynsz 650 zł, elektryczność 200 zł, telefon, 400 zł, spłata kredytów 350 zł, internet i TV 200 zł, leczenie 300-500 zł, alimenty na syna M. 1.500 zł. Skarżący dodał, że jest zadłużony z tytułu kredytu hipotecznego. Umowa została wypowiedziana, a mieszkanie przy ul. [...] w W. zajęte w postępowaniu komorniczym. Do wniosku Skarżący załączył decyzje ZUS o przyznaniu świadczenia rehabilitacyjnego, zeznanie podatkowe za 2015 r. oraz umowę pożyczki. W toku postępowania Skarżący nadesłał zawiadomienie o sprzedaży nieruchomości, wyciąg z rachunku bankowego, oświadczenie p. B.Z. o otrzymywaniu do "rąk własnych" alimentów w wysokości 1.500 zł na syna M., potwierdzenie wpłaty świadczenia z ZUS, kopie delacji VAT-7, kopie z podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Starszy referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 8 marca 2017 r., zwolnił Skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł oraz odmówił przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W uzasadnieniu stwierdził, że Skarżący nie wykazał aby jego sytuacja finansowa dawała podstawy do zwolnienia go z poniesienia kosztów sądowych w całości. Starszy referendarz sądowy uznał, że Skarżący ma możliwość chociażby częściowego partycypowania w kosztach sądowych. Kwota, która zdaniem referendarza sądowego nie będzie stanowiła uszczerbku w utrzymaniu koniecznym Skarżącego to 1.000 zł. Skarżący, pismem z dnia 3 kwietnia 2017 r., wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie wnosząc o zwolnienie od wpisu sądowego w całości lub zwolnienie od wpisu sądowego ponad kwotę 1.000 zł i rozłożenie płatności na raty w wysokości po 200 zł. Skarżący stwierdził, że ze złożonych oświadczeń i dokumentów wynika, że wpis sądowy w sprawie (12.542 zł) przekracza jego możliwości finansowe. Skarżący podkreślił, że wykazał, iż stałe koszty życiowe tylko dzięki pomocy synów są równe jego dochodom. Poniesienie kosztów sądowych w wysokości wpisu sądowego pozostaje poza zakresem możliwości finansowych a nawet życiowych Skarżącego. Skarżący dodał, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w inny sposób. Ze względu na stan zdrowia, nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, ponadto jego sytuacja materialna i status dłużnika ujawniony w BIG wyklucza pozyskanie finansowania od instytucji finansowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) – dalej "p.p.s.a."- w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Na podstawie art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, uregulowana w art. 243-262 p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Wymagane obecnie w niniejszej sprawie koszty sądowe to wpis sądowy od skargi w wysokości 12.542 zł. W ocenie Sądu, starszy referendarz sądowy prawidłowo zbadał przesłanki przyznania prawa pomocy zwalniając Skarżącego od wpisu od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Jak wynika bowiem z nadesłanych do Sądu oświadczeń oraz dokumentów Skarżący utrzymuje się ze świadczenia rehabilitacyjnego. Za luty 2017 r. świadczenie to wyniosło 5.291 zł. Ponadto otrzymuje od syna K. kwotę ok. 500 zł. Zestawiając aktualne dochody Skarżącego z kwotą należnego w niniejszej sprawie wpisu sądowego, stwierdzić należy, że wysokość tego wpisu przekracza możliwości finansowe Skarżącego. Jednak biorąc pod uwagę to, że Skarżący osiąga stały i znaczący jak na jedną osobę dochód w wysokości 5.000 zł stwierdzić należy, że jest w stanie chociażby częściowo partycypować w kosztach sądowych. Podkreślić ponadto należy, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Natomiast w niniejszej sprawie, jak wskazano wyżej, z taką sytuacją nie mamy do czynienia. Z tego też względu skonstatować należy, iż Skarżącemu prawidłowo i zasadnie przyznano prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 1.000 zł. Odnosząc się zaś do wniosku Skarżącego o możliwość rozłożenia na raty wpisu sądowego wyjaśnić należy, że wpis od skargi nie podlega rozłożeniu na raty. Zwolnienie z jego uiszczenia w całości lub w części może nastąpić wyłącznie w przypadku przyznania prawa pomocy. Odnosząc się zaś do wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika, Sąd stanął na stanowisku, że starszy referendarz sądowy słusznie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w tym zakresie, bowiem na obecnym etapie postępowania, nie ma ustawowego wymogu reprezentowania skarżącego przez profesjonalnego pełnomocnika. Wskazać w tym miejscu można na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane m.in. w postanowieniu z 27 maja 2008 r. sygn. akt I FZ 154/08, zgodnie z którym, ustanowienie pełnomocnika w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi na treść art. 134 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie jest uzasadniona obawa skarżącego, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swojego interesu w postępowaniu sądowym. Stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego. Podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 240/08 wskazując, że oceniając zasadność wniosku o przyznanie pełnomocnika Sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania, tj. powinien brać pod uwagę takie elementy jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych – przymus adwokacko-radcowski. Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że starszy referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie została spełniona. W związku z tym Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 8 marca 2017 r., co orzekł jak w sentencji.