III SA/Wa 2255/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur (sprawozdawca), Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Barbara Iwańska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2006 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust.1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zm. zwanej dalej u.s.u.s) po rozpoznaniu wniosku B. M. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres 10/2001 r. - 05/2004 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2003 r. - 05/2004 r. oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 07/2001 r. - 05/2004 r. W uzasadnieniu decyzji podano, że po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i dokonaniu analizy zebranej w sprawie dokumentacji stwierdzono brak przesłanek uzasadniających umorzenie należności wobec ZUS. Podniesiono, że skarżąca jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotna bez prawa do zasiłku, posiada mieszkanie własnościowe, z którego istnieje możliwość prowadzenia egzekucji sądowej, natomiast mąż skarżącej otrzymuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę, wobec czego istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie. W tej sytuacji nie stwierdzono faktu całkowitej nieściągalności. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wyniku wniosku B. M. o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Po rozpoznaniu skargi B. M. na powyższą decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1633/05 stwierdził jej nieważność uznając, iż organem właściwym do rozpoznania odwołań w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez ZUS jest Minister Pracy i Polityki Społecznej. W wykonaniu powyższego wyroku, Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z dnia [...] marca 2006 r. uznał się za niewłaściwy do rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, powołując się na treść art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2000 r. Nr 68, poz. 1071 ze zm. dalej Kpa) oraz znowelizowanego art. 83 ust. 4 u.s.u.s wniosek skarżącego z dnia 9 września 2004 r. o ponowne rozpoznanie sprawy przekazał P. Decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję z dnia [...] marca 2005 r. i odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu stwierdzono, że w decyzji z dnia [...] marca 2005 r. wadliwie obliczono wysokość zaległych składek oraz okresy, za które winny one być uiszczone w związku z nieuwzględnieniem w rozliczeniu kwoty opłaty restrukturyzacyjnej. I tak, zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne za okres 08/2001,11/2001,11/2003 - 05/2004 kształtowały się w następujący sposób: na ubezpieczenie społeczne - należność główna - 3.359,43 zł - odsetek za zwłokę na dzień 3 luty 2005 r. - 520,70 zł - kosztów upomnienia - 61,60 zł na ubezpieczenie zdrowotne - należność główna -1.028,38 zł - odsetek za zwłokę na dzień 3 luty 2005 r. - 137,50 zł na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - należność główna za okres od 11/2003 r. do 05/2004 r. - 227,16 zł Ponadto w uzasadnieniu stwierdzono, że skarżąca wraz z mężem posiada majątek nieruchomy w postaci mieszkania, z którego istnieje możliwość prowadzenia egzekucji sądowej. Wskazano również, że z analizy dotychczasowego zatrudnienia męża skarżącej wynika, iż jest on w swojej dziedzinie specjalistą, a trudności związane ze znalezieniem pracy mają charakter krótkotrwały i są przejściowe. Za brakiem wystąpienia w sprawie przesłanek z art. 28 ust. 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1356 dalej rozporządzenie) przemawia również okoliczność, że małżonkowie M. spłacają w systemie ratalnym zobowiązania cywilnoprawne w tym kredyty zaciągnięte w Banku P. oraz E. Ponadto poddano analizie sytuację majątkowa zobowiązanej i jej rodziny, wysokość dochodów oraz wydatków. W ocenie organu nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a rozporządzenia Skargę na powyższą decyzję do sądu administracyjnego wniosła B. M., kwestionując ustalenia poczynione przez organ, co do ściągalności zaległych składek w drodze egzekucji z jedynego majątku, jaki posiada tj. mieszkania, obciążonego hipoteką przez bank P.. Do skargi załączyła dokumenty świadczące o utracie pracy przez jej męża oraz uzyskaniu przez niego statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku. Dodatkowo skarżąca przedstawiła zestawienie miesięcznych dochodów i wydatków jej pięcioosobowej rodziny, z którego wynika, że do dyspozycji rodziny pozostaje kwota 56,72 zł. W tej sytuacji zdaniem skarżącej zachodzi całkowita nieściągalność należności wobec ZUS i niemożliwość spłacenia zadłużenia w formie ratalnej. W odpowiedzi na skargę P. podtrzymał swoją dotychczasową argumentację i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo wyjaśnił, że skarżąca nie wykazała w sprawie ubóstwa, klęsk żywiołowych, choroby członków rodziny, a także nie udokumentowała trwałej własnej choroby. Organ podniósł także, że skarżąca uzyskała w 2004 r. umorzenie należności z tytułu składek w kwocie 17.508,32 zł, aktualnie natomiast ubiega się o umorzenie zobowiązań w sytuacji, kiedy wykazuje zdolność kredytową i w styczniu 2006 r. zaciągnęła kolejny kredyt. Wobec zatem odległego terminu przedawnienie roszczeń ZUS umorzenie zaległości w chwili obecnej byłoby przedwczesne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm., dalej p.p.s.a.), sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 wymienionej ustawy, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek (tj. składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia - art. 24 ust. 2 u.s.u.s), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. przewidziano natomiast możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Z kolei przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Natomiast przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także do składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Postępowanie poprzedzające wydanie przez Zakład decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest w oparciu o przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, o czym stanowi art. 180 tegoż kodeksu. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji, prowadzonego przez Prezesa Zakładu. Zgodnie, bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji Zakładu do Prezesa Zakładu, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kpa. Decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek, rozumianych jak wyżej, podejmowane na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. oparte są na tzw. uznaniu administracyjnym. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym zakresie, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Kontrola ta obejmuje, zatem zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. Mając na uwadze powyższe rozważania należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja prawa nie narusza, jest to decyzja wydana w trybie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, którą organ ponownie rozpatrzył wniosek B. M. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Jak już wyżej wspomniano decyzje rozstrzygające w/w wniosek są oparte na tzw. uznaniu administracyjnym i Sąd nie może zastępować organu w merytorycznym rozstrzygnięciu wniosku a jedynie kontroluje prawidłowość postępowania. Zaskarżona decyzja spełnia wymogi prawidłowego postępowania określonych w art. 7, 77 i 107 Kpa. Przede wszystkim istotnym elementem decyzji "uznaniowej" jest jej uzasadnienie, które powinno być wyczerpujące i dać możliwość kontroli prawidłowości postępowania. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób wyczerpujący przedstawia sytuację materialną zobowiązanej, analizę dochodów i wydatków, uwypukla posiadanie przez wnioskodawczynie i jej współmałżonka zdolności kredytowej oraz możliwości zarobkowe. Przeprowadzona analiza jest pod kątem zaistnienia okoliczności, o których mowa w § 3 rozporządzenia i nawet zaistnienie tych okoliczności wobec takiej konstrukcji przepisów daje możliwość organowi nieuwzględnienia wniosku, gdyż przepisy dają Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych możliwość a nie obowiązek umorzenia należności, natomiast obowiązek uiszczania składek obciążał wnioskodawczynię. Przeprowadzona przez Prezesa ZUS-u analiza i ocena materiału dowodowego jest prawidłowa. Podnoszone przez skarżącą zarzuty o utracie pracy przez męża nastąpiły już po wydaniu zaskarżonej decyzji i mogą być ewentualnie rozważane jako nowe okoliczności w ponownie złożonym wniosku. Natomiast kwestia czy zachodzi w sytuacji majątkowej wnioskodawczyni całkowita nieściągalność, jest jeszcze przedwczesna, gdyż w takim przypadku należy zawsze rozważyć obligatoryjne zaistnienie którejś z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 a kwestie braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję należnych składek powinno wykazać odpowiednie postępowanie egzekucyjne a jak wynika z akt sprawy postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko skarżącej było częściowo skuteczne. Trudno wymagać od wierzyciela, przy istnieniu chociażby minimalnej możliwości odzyskania należności, ażeby zrezygnował z jej dochodzenia, gdy należność nie uległa jeszcze przedawnieniu. Mając powyższe na uwadze należy uznać, iż odmowa umorzenia należności była oparta na właściwych przesłankach, mieszczących się w ramach uznania administracyjnego. Z powyższych względów na podstawie art. 151 p.p.s.a Sąd skargę oddalił.