III SA/Wa 2255/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant starszy referent Monika Olszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 listopada 2013 r. sprawy ze skargi R. L. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w W. na rzecz R. L. kwotę 357 zł (słownie: trzysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W. decyzją z [...]grudnia 2010 r. określił Skarżącemu – R.L. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego. Organ uznał, że decyzja ta została doręczona stronie w trybie art. 150 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze. zm., dalej: "O.p.") w dniu 17 stycznia 2011 r. Skarżący osobiście odebrał ww. decyzję Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. w dniu [...] kwietnia 2011 r. R.L. 19 kwietnia 2011 r. złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia odwołania od ww. decyzji. W piśmie tym wskazał, że pod adresem zameldowania przebywa tylko w okresie letnim i z końcem wakacji przenosi się do znajomych, a korespondencję odbiera w miejscu prowadzenia działalności gospodarczej, w związku z czym nie wiedział o wszczęciu postępowania ani jego przebiegu. Ponadto stwierdził, że nie docierały do niego żadne pisma ani awiza, a o zaskarżonej decyzji dowiedział się w Urzędzie Celnym 12 kwietnia 2011 r. i pokwitował jej odbiór. Dyrektor Izby Celnej w W. postanowieniem z [...] czerwca 2011 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Organ podatkowy stwierdził, że Skarżący spełnił przesłanki warunkujące przywrócenie terminu określone w art. 162 § 2 O.p., jednakże nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu, tj. nie spełnił przesłanki z art. 162 § 1 tej ustawy. Podał, że w doktrynie utrwalony jest pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Ponadto, powołując się na stanowisko sądów administracyjnych, z którego wynika, że jako kryterium przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, wskazał, iż przywrócenie terminu nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej opisana przez Skarżącego we wniosku o przywrócenie terminu sytuacja nie jest potwierdzeniem braku winy w uchybieniu terminu, bowiem wszelka korespondencja w toku prowadzonego postępowania, w tym również zaskarżona decyzja, kierowana była na adres wskazany przez niego w pismach kierowanych do Urzędu Celnego w W., tj. ul: [...] w W. Korespondencja każdorazowo była awizowana i niepodjęta przez adresata, zwracana była do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". Organ dodał, że zgodnie z art. 146 § 1 i 2 O.p. w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie swojego adresu. W razie zaniedbania ww. obowiązku pismo uznaje się za doręczone pod dotychczasowym adresem, a organ pozostawia je w aktach sprawy, a zatem to na stronie postępowania podatkowego spoczywa obowiązek wskazania organowi podatkowemu adresu, pod który należy kierować korespondencję adresowaną do strony, tak aby mogła być skutecznie doręczona i nie pozbawiała adresata możliwości bezpośredniego uczestnictwa w toczącym się postępowaniu. Na powyższe postanowienie Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której wniósł o jego uchylenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 121, art.122, art.123, art.148, art.149, art. 150 i art. 162 O.p. poprzez: - nieprawidłowe uznanie w trybie art. 150 O.p. doręczenia postanowienia o wszczęciu postępowania w sprawie określenia podstawy opodatkowania z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego, przy braku podjęcia chociażby próby doręczenia przesyłki w sposób przewidziany w przepisach art. 148 lub art. 149 O.p. - wskutek powyższego niezasadną odmowę przywrócenia terminu na wniesienia odwołania poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 162 O.p. - danie pierwszeństwa czynnościom proceduralnym nad prawdą obiektywną, do której wykrycia organ jest zobowiązany na podstawie art. 121, art.122 i art.123 O.p. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 2306/11, oddalił skargę Skarżącego na ww. postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] czerwca 2011 r. Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja kierowana była na adres zamieszkania Skarżącego przy ul. [...] w W.. Adres ten wskazany został przez Skarżącego w deklaracji AKC-U złożonej w Urzędzie Celnym w W. 10 maja 2010 r. oraz w pismach kierowanych do organu. W związku z brakiem możliwości doręczenia Skarżącemu decyzji w sposób wskazany w art. 148 § 1 O.p. z powodu braku adresata w miejscu zamieszkania, przesyłka zawierająca decyzję Naczelnika Urzędu Celnego I w W. z [...] grudnia 2010 r. była dwukrotnie awizowana przez Pocztę Polską w dniach 3 i 10 stycznia 2011 r. W związku z powyższym w ocenie Sądu organ podatkowy zasadnie przyjął, że decyzja została doręczona Skarżącemu prawidłowo w trybie art. 150 O.p. w dniu 17 stycznia 2011 r. Sąd zauważył ponadto, że w sytuacji doręczenia pisma w trybie art. 150 O.p. późniejsze odebranie decyzji przez skarżącego 12 kwietnia 2011 r. nie wywołało skutku prawnego w postaci przyjęcia tej daty jako daty doręczenia decyzji. W związku z tym bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 150 O.p. ze względu na brak podjęcia próby doręczenia przesyłki w sposób przewidziany w art. 148 lub art. 149 tej ustawy. Odnośnie zarzutu naruszenia art. 162 O.p., Sąd stwierdził, że okoliczności, na które powołuje się Skarżący, czyli brak wiadomości o wszczęciu postępowania i jego przebiegu z powodu zmiany miejsca zamieszkania w okresie po wakacjach, nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wszelka korespondencja w toku prowadzonego postępowania, jak również zaskarżona decyzja, kierowana była na adres wskazany przez Skarżącego jako jego adres zamieszkania tj. ul. [...] w W. Adres ten wskazany został przez Skarżącego w deklaracji AKC-U złożonej w Urzędzie Celnym w W. 10 maja 2010 r. w związku z nabyciem wewnątrzwspólnotowym samochodu osobowego, we wniosku o wydanie zaświadczenia potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium RP z 10 maja 2010 r., w piśmie z 13 maja 2010 r. stanowiącym odpowiedź na wezwanie do zmiany wysokości podstawy opodatkowania oraz w korekcie deklaracji AKC-U z 1 czerwca 2010 r. Skoro złożone pisma, jak i deklaracja oraz korekta deklaracji złożona w Urzędzie Celnym w dniu 1 czerwca 2010 r. wskazywała jako adres zamieszkania ul. Sztajerka 32 w Warszawie, to Naczelnik Urzędu Celnego [...] w W., wszczynając postępowanie w dniu 14 czerwca 2010 r. jak i w trakcie prowadzonego postępowania, zasadnie kierował korespondencję na adres wskazywany wielokrotnie przez skarżącego jako jego adres zamieszkania. Sąd podkreślił, że Skarżący zarówno nie wskazał żadnego innego adresu do doręczeń korespondencji, jak i nie powiadomił organu o zmianie adresu zamieszkania. Końcowo zaznaczył, iż postępowanie w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu osobowego zostało wszczęte postanowieniem z [...] czerwca 2010 r., natomiast Skarżący w złożonym wniosku o przywrócenie terminu wyjaśniał, iż przebywa pod wskazanym adresem w okresie letnim, a przenosi się do znajomych z końcem wakacji. W związku z powyższym przynajmniej w momencie wszczęcia postępowania podatkowego skarżący przebywał pod wskazanym przez siebie adresem zamieszkania. W ocenie Sądu zaistniały w sprawie stan faktyczny świadczy o tym, że Skarżący działał w sprawie bez zachowania należytej staranności, co w efekcie doprowadziło do zawinionego uchybienia przez stronę skarżącą terminowi do wniesienia odwołania. Z tych powodów Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonym postanowieniu naruszenia art. 162 jak i art. 121, art. 122 i art. 123 O.p. Skarżący w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku, wniósł o jego uchylenie i rozpoznanie skargi ewentualnie o uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego – art. 162 § 1 i 2 O.p. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, mające istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazał, że postanowienie z 14 czerwca 2010 r. o wszczęciu postępowania nie zostało mu skutecznie doręczone. Dopiero natomiast od daty skutecznego doręczenie tego postanowienia na stronie zaczyna ciążyć obowiązek zawiadomienia organu o zmianie adresu, wynikający z art. 146 O.p. Mimo to organy, stosując art. 162 § 1 i § 2 tej ustawy, wadliwie przyjmowały, że strona nie dokonała zawiadomienia o zmianie adresu do korespondencji w stosunku do znanego organom – z innego postępowania – adresu. Podkreślił, że strona nie ma obowiązku zawiadamiania nieokreślonego zbioru organów o każdej zmianie swojego adresu, na "wszelki wypadek", nie mając wiedzy o wszczętym postępowaniu. Stwierdził, że wadliwe jest ustalenie WSA, że zaskarżona decyzja skierowana została na adres wskazany przez Skarżącego w deklaracji AKC-U złożonej w Urzędzie Celnym w W. 10 maja 2010 r. oraz w pismach kierowanych do organu – albowiem te ustalenia dotyczą innego postępowania. Okoliczności te – niepodważone ani przez organy celne, ani przez Sąd I instancji – jednoznacznie wskazują, że w danym postępowaniu strona uprawdopodobniła swój brak winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Podniósł także, że przyjęcie, iż w dacie awizowania przesyłki pocztowej zawierającej zaskarżoną decyzję przebywał pod adresem, na który decyzja została wysłana, jest nieuprawnione bez przeprowadzenia ustaleń w tym przedmiocie. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 4 lipca 2013 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 2 czerwca 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Uzasadniając wyrok podniósł, że przesyłkę pocztową zawierającą decyzję z [...] grudnia 2010 r. dwukrotnie awizowano, jednak na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie zamieszczono żadnej adnotacji o przyczynach niedoręczenia przesyłki i zawiadomienia o pozostawieniu pisma w miejscu zamieszkania Skarżącego (art. 150 § 2 O.p.). Brak jest też podpisu osoby doręczającej (k. 65 akt administracyjnych). Okoliczność ta uszła uwadze zarówno organu odmawiającego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, jak i Sądu I instancji, a jest ona istotna, ponieważ o prawidłowości doręczenia przesyłki w trybie art. 150 O.p. można mówić wówczas, gdy z dowodu doręczenia wynika przyczyna niedoręczenia pisma i sposób zawiadomienia adresata o jego pozostawieniu, w tym wypadku w miejscu zamieszkania. Od ustalenia prawidłowego doręczenia decyzji (daty) zależy bieg terminu do złożenia odwołania (bowiem zgodnie z art. 233 § 2 pkt 1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie), a przede wszystkim potrzeba złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Zadaniem organu rozstrzygającego w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było w pierwszej kolejności zbadanie prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji, a tym samym ustalenie, czy do uchybienia terminu w ogóle doszło. Dopiero wówczas byłoby możliwe stwierdzenie winy lub braku winy strony w uchybieniu tego terminu. Zadaniem WSA była natomiast ocena prawidłowości ustaleń organu w powyższym zakresie. W niniejszej sprawie tego jednak nie uczyniono, co słusznie podniósł kasator w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co stepuje: Skargę należało uwzględnić. Zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej jako "P.p.s.a.") Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Naczelny Sąd Administracyjny uchylając poprzedni wyrok WSA wydany w niniejszej sprawie stwierdził, że przesyłkę pocztową zawierającą decyzję z [...] grudnia 2010 r. dwukrotnie awizowano, jednak na zwrotnym potwierdzeniu odbioru nie zamieszczono żadnej adnotacji o przyczynach niedoręczenia przesyłki i zawiadomieniu o pozostawieniu pisma w miejscu zamieszkania Skarżącego (art. 150 § 2 O.p.). Brak jest też podpisu osoby doręczającej (k. 65 akt administracyjnych). NSA wskazał, że okoliczność ta jest istotna, ponieważ o prawidłowości doręczenia przesyłki w trybie art. 150 O.p. można mówić wówczas, gdy z dowodu doręczenia wynika przyczyna niedoręczenia pisma i sposób zawiadomienia adresata o jego pozostawieniu, w tym wypadku w miejscu zamieszkania. Od ustalenia prawidłowego doręczenia decyzji (daty) zależy bieg terminu do złożenia odwołania (bowiem zgodnie z art. 233 § 2 pkt 1 O.p. odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie), a przede wszystkim potrzeba złożenia wniosku o przywrócenie terminu do jego złożenia. Zadaniem organu rozstrzygającego w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania było w pierwszej kolejności zbadanie prawidłowości doręczenia decyzji organu I instancji, a tym samym ustalenie, czy do uchybienia terminu w ogóle doszło. Dopiero wówczas byłoby możliwe stwierdzenie winy lub braku winy strony w uchybieniu tego terminu. Będąc związanym dokonaną przez sąd drugiej instancji wykładnią prawa, przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, rozpoznając sprawę ponownie Sąd stwierdza, że uchybienie terminowi stanowi kluczową przesłankę do jego przywrócenia. Skoro bowiem terminowi nie uchybiono, nie może być mowy o jego przywróceniu. Zgodnie z art. 150 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: - Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149: 1) poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę; 2) pismo składa się na okres 14 dni w urzędzie gminy (miasta) - w przypadku doręczania pisma przez pracownika organu podatkowego lub przez inną upoważnioną osobę (§ 1). Adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni (§ 1a). Zawiadomienie o pozostawaniu pisma w miejscu określonym w § 1 umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 2). Zaznaczyć trzeba, że doręczenie w trybie art. 150 O.p. stanowi tzw. fikcję prawną polegającą na uznaniu doręczenia za skuteczne mimo, że strona postępowania faktycznie nie zapoznała się z treścią kierowanej do niej korespondencji. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że unormowanie to stanowi wyjątek od zasady, iż strona postępowania powinna mieć zagwarantowaną możliwość faktycznego zapoznania się z kierowanymi do niej przez organ pismami. Podkreśla się także, że aby doręczenie zastępcze było skuteczne muszą łącznie zostać spełnione wymienione w tym przepisie przesłanki. Wszelkie okoliczności związane z doręczeniem powinny bezspornie wynikać z pocztowego potwierdzenia odbioru (awiza), które odgrywa istotną rolę przy stwierdzeniu skuteczności doręczenia. W rozpoznawanej sprawie zawiadomienie sporządzone przez pocztę nie zawiera koniecznych elementów pozwalających uznać skuteczność doręczenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. w trybie art. 150 O.p. Okoliczność powyższa ma istotne znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Skoro bowiem decyzja Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] grudnia 2010 r. nie została skutecznie doręczona Skarżącemu w trybie zastępczym, a Skarżący osobiście odebrał ww. decyzję dopiero w dniu 12 kwietnia 2011 r., natomiast odwołanie złożono 19 kwietnia 2011 r., to nie można uznać, że doszło do uchybienia terminowi do złożenia odwołania. Oczywiste zaś jest, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności procesowej staje się uzasadnione, jeżeli strona uchybiła terminowi. Innymi słowy, złożenie, a następnie orzekanie przez organ w kwestii takiego wniosku, jest zasadne, jeżeli w sprawie stwierdzone zostanie, iż termin do dokonania określonej czynności rzeczywiście upłynął. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżone postanowienie, mocą którego odmówiono przywrócenia terminu do złożenia odwołania wydane zostało z naruszeniem art. 150 O.p. i art. 162 O.p. oraz z naruszeniem zasad określonych w art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, co uzasadnia jego uchylenie. Skoro - jak wyżej wskazano - wymogi skutecznego doręczenia określone w art. 150 O.p. nie zostały zachowane, termin do złożenia odwołania nie został przekroczony, to tym samym brak było podstaw do orzekania w przedmiocie wniosku o przywrócenie terminu. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 i art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.