III SA/Wa 2265/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. III SA/Wa 2265/06 Uzasadnienie Zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] października 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] którą zakład odmówił skarżącej umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Z akt sprawy wynika, że skarżąca M. J. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wniosek o umorzenie należności z tytułu składek skarżąca uzasadniała trudnościami finansowymi występującymi w prowadzonym przez nią przedsiębiorstwie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek. Od tej decyzji skarżąca wniosła do Prezesa ZUS wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Prezes ZUS decyzją z dnia [...] marca 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...]stycznia 2005 r. nr [...]. Na tę decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wyrokiem z dnia 26 października 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1166/05 sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji z uwagi na brak właściwości Prezesa ZUS do wydania tej decyzji. Następnie Prezes ZUS rozpoznając sprawę ponownie jako organ właściwy na podstawie przepisu art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.) w treści obowiązującej od dnia 24 sierpnia 2005 r., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję zakładu. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności z tytułu składek o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Ponadto organ wskazał, że skarżąca we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wskazała żadnych nowych dowodów mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Na tę decyzję M. J. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze strona skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji błędne ustalenia faktyczne oraz naruszenie przepisu § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. W rozpoznanej sprawie organ ograniczył się do wyjaśnienia stanu faktycznego wyłącznie pod kątem ustalenia czy w sprawie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. z powodu całkowitej nieściągalności tych należności. Należy podkreślić, że należności z tytułu składek mogą być umarzane także na podstawie przepisów powołanego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Skoro w rozpoznanej sprawie skarżącą wniosła o umorzenie należności z tytułu składek to organ miał obowiązek ją rozpoznać na podstawie wszystkich przepisów przyznających mu uprawnienie do umorzenia należności z tytułu składek, a zatem również na podstawie przepisów rozporządzenia. Oznacza to, że organ miał obowiązek zbadać stan faktyczny sprawy w celu ustalenia czy w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w przepisach rozporządzenia. W rozpoznanej sprawie organ w ogóle obowiązku tego nie wypełnił ograniczając się do zbadania ,czy w sprawie występuje określona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Zaistniałe w sprawie zaniechanie w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy stanowiło naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie, w jakim przepisy te nakładają na organy administracji publicznej obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mającego znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W ocenie sądu naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w jego wyniku organ wydał decyzję bez ustalenia czy w sprawie występują przesłanki faktyczne określone w przepisach prawa na podstawie, których organ orzekł o uprawnieniach i obowiązkach skarżącej. Z tych powodów rozstrzygnięcie organu zawarte w zaskarżonej decyzji nosi cech rozstrzygnięcia dowolnego, podjętego bez względu na zaistniały w sprawie stan faktyczny. Ponadto należy wskazać, że z akt sprawy wynika, że skarżąca zatrudniała pracowników. Rozpoznając niniejszą sprawę organ miał obowiązek wyjaśnić, czy wniosek skarżącej obejmował również składki finansowane z wynagrodzeń jej pracowników. Składki te, jak wynika z treści art. 30 u.s.u.s. w ogóle nie mogą być umarzane. W przypadku stwierdzenia, że wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek obejmował również składki, o których mowa w art. 30 u.s.u.s. organ miał obowiązek na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w zakresie tych należności postępowanie umorzyć. W rozpoznanej sprawie organ w ogóle nie dostrzegł tego problemu i nie poddał go badaniu, czym również naruszył przepisy art. 7 i 77 k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes ZUS stwierdził, że złożony prze skarżącą wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie mógł być uwzględniony również z tego powodu, że skarżąca nie podniosła w nim nowych okoliczności przemawiających za umorzeniem jej należności z tytułu składek, których nie podniosła we wniosku w wyniku, którego wydana została decyzja poprzedzająca zaskarżoną decyzję. Wynika z tego, że organ wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy traktuje jako nowy wniosek skarżącej o umorzenie ciążących na niej należności z tytułu składek. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego rozpoznanie doprowadziło do wydania zaskarżonej decyzji jest środkiem zaskarżenia uregulowanym w art. 83 § 4 u.s.us., do którego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Tego rodzaju przepisami są również przepisy zawarte w art. 138 § 1 pkt 1-3 i § 2 k.p.a. , które określają kompetencje jurysdykcyjne organu odwoławczego przysługujące mu przy rozpatrywaniu odwołań. Z treści tych przepisów wynika, że organ dokonuje ponownej merytorycznej oceny rozstrzygnięcia sprawy a także kontroli sposobu załatwienia tej sprawy przy wydawaniu decyzji, od której zostało wniesione odwołanie (w tym wypadku wniosek z art. 83 ust. 4 u.s.u.s.). Z tego względu należało stwierdzić, że wniosek o którym mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie jest wnioskiem o wydanie nowej decyzji w przedmiocie umorzenia należności, lecz jest to środek zaskarżenia decyzji zastępującym odwołanie. Przepisy K.p.a. w stosunku do odwołań od decyzji, w odróżnieniu od Ordynacji podatkowej nie wprowadzają szczególnych wymogów formalnych. Z tego względu za wystarczające do uznania tego środka zaskarżenia za sporządzony prawidłowo , należy uznać wskazanie w nim, że strona nie zgadza się z decyzją, od której środek ten został wniesiony. Dla skuteczności wniesienia tego środka nie jest konieczne wskazanie w nim nowych okoliczności faktycznych, gdyż tego rodzaju okoliczności nie są niezbędne do wydania decyzji wymienionych w art. 138 § 1 pkt 1-3 i § 2 k.p.a. Wskazanie nowych okoliczności faktycznych nie jest wymogiem do skutecznego wniesienia odwołania, a zatem skoro przepisy o odwołaniach stosuje się odpowiednio do wniosków, o których mowa w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. to również do skutecznego wniesienia tego wniosku nie jest wymagane wskazanie w nim nowych okoliczności faktycznych. Organ rozpoznając sprawę ponownie obowiązany będzie do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych mających znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Wydając nową decyzję organ będzie obowiązany sporządzić prawidłowe wyczerpujące uzasadnienie tej decyzji. W tym miejscu sąd podkreśla, że właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie składek będą to umorzenie składek bądź odmowa umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7 i 77 k.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1-3 i § 2 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Wydając niniejszy wyrok sąd nie mógł uwzględnić zawartego w skardze wniosku skarżącej o umorzenie jej należności z tytułu składek, gdyż prawo do wydania takiego rozstrzygnięcia nie mieści się w określonych w przepisach art. 145- 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) kompetencjach orzeczniczych sądu administracyjnego pierwszej instancji. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.