III SA/Wa 230/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 25/4/2016 r. po rozpoznaniu wniosku adw. A.K. o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej z urzędu w sprawie ze skargi T.W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /11/2013 r Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od lutego do grudnia 2008 r. p os t a n a w i a przyznać pełnomocnikowi strony skarżącej - adw. A. K. kwotę 12600,- zł (dwanaście tysięcy sześćset złotych) wraz z kwotą podatku VAT 2898,- zł (dwa tysiące osiemset dziewięćdziesiąt osiem złotych), łącznie 15498,- zł (piętnaście tysięcy czterysta dziewięćdziesiąt osiem złotych) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej za reprezentowanie strony w postępowaniu przed Sądem I i II instancji Sąd, po rozpoznaniu wniosku T. W. , postanowieniem z 18 września 2014 r. III SO/Wa 30/13, zwolnił go od kosztów sądowych i ustanowił na jego rzecz adwokata. Postępowanie ze skargi strony było następnie prowadzone pod sygnaturą III SA/Wa 230/14. Okręgowa Rada Adwokacka w W. , pismem z 24/10/2014 r., w wykonaniu przywołanego postanowienia o przyznaniu prawa pomocy, do udzielenia pomocy prawnej skarżącej wyznaczyła adw. A.K. . Pełnomocnik z urzędu zapoznał się z aktami sprawy, sporządził odpowiedź na replikę organu (karta 63), brał udział w rozprawie (por protokół z rozprawy, karta 100), złożył wniosek o uzupełnienie wyroku (karta 179), sporządził skargę kasacyjną (karta 189), złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów uzupełniających z dokumentów (karta 203), wziął udział w rozprawie przed Naczelnym Sadem Administracyjnym (protokół z rozprawy, karta 232). Pełnomocnik z urzędu, pismem z 10/3/2016 r., zwrócił się o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i oświadczył, że opłaty nie zostały uiszczone w całości lub w części. Pełnomocnik z urzędu wniósł o przyznanie wynagrodzenia w wysokości 150 % stawek minimalnych z uwagi na to – m.in. – że: w celu zapoznania się z materiałem dowodowym odbył podróż do Sądu Okręgowego w R. , gdzie znajdowały się dowody niezbędne do przeprowadzenia na rozprawie (odległość, czas podróży, podróż własnym środkiem transportu, czas na zapoznanie się z dokumentami); - brał wielokrotnie udział w rozprawach; - składał wnioski dowodowe; - kwota zaległości wynosiła w sprawie 14,6 mln zł, w związku z czym ponosił zwiększone ryzyko zawodowe prowadząc sprawę. Pełnomocnik z urzędu zwrócił uwagę na fakt, że wartość przedmiotu sporu przekracza 73 razy graniczną kwotę (200 tys. zł), od której przysługuje wynagrodzenie 7200 zł. Referendarz sądowy wskazuje, że wyznaczony przez Sąd pełnomocnik ma prawo do wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych wydatków na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153 poz. 1270 - dalej jako u.p.p.s.a). Do czynności, o których mowa w tym przepisie, należy – m.in. – sporządzenie opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej czy reprezentowanie strony w postępowaniu przed Sądem I instancji albo II instancji. Niesporne jest też, zarówno w orzecznictwie jak i w piśmiennictwie, że wynagrodzenie należy się za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Z uwagi na treść rozporządzenia § 22 Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. Ponoszenie przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2015, poz. 1801), do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia stosuje się przepisy dotychczasowe do czasu zakończenia postępowania w danej instancji, tj przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz.U. z 2013 r poz. 461, j.t.). Skoro "Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" z 10/3/2016 r. został złożony do sprawy wszczętej skargą z grudnia 2013 r., należało stosować przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. Zdaniem referendarza sądowego, w postępowaniu przewidzianym w art. 250 u.p.p.s.a. referendarz sadowy jest związany zakresem wniosku profesjonalnego pełnomocnika strony, w którym zwraca się o zastosowanie instytucji przewidzianych w art. 250 u.p.p.s.a.: w badanej sprawie zakresem "Wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej" z 10/3/2016 r. Przy czym ustawodawca, w art. 250 u.p.p.s.a., nie wskazując formy udokumentowana wydatków, ani też nie ograniczając pełnomocnika co do sposobu obliczania poniesionych wydatków, zwłaszcza gdy chodzi o koszt podróży prywatnym samochodem, nie zwalnia zarazem od przedstawienia stosownych obliczeń i obowiązku dokumentacji, pomijając już kwestię wystąpienia do Sądu ze stosownym wnioskiem. Ustawodawca wskazał w art. 250 u.p.p.s.a., o co może występować ustanowiony w sprawie w trybie prawa pomocy pełnomocnik, ograniczając tym samym zakres działania referendarza sądowego (ale też i Sądu) z urzędu. Zdaniem referendarza sądowego, mając na uwadze rodzaj sprawy, wyrazem udzielenia pomocy prawnej w sprawie jest wzmiankowany w części historycznej udział pełnomocnika z urzędu w postępowaniu. Nadto, jak wynika z akt sprawy, niezależnie od stawiennictwa na rozprawie, pełnomocnik zapoznawał się z aktami sprawy i sporządzał pisma procesowe. Mając na uwadze fakt, że w sprawie jest przedmiotem zaskarżenia należność pieniężna w kwocie 14.643.063,- zł (zaległość podatkowa określona przez organ, wskazana także w odpowiedzi na skargę, w oparciu o którą ustalono wpis od skargi), udział pełnomocnika strony także w postępowaniu kasacyjnym, złożenie stosowanego wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, na podstawie § 6 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. o opłatach za czynności adwokackie oraz ponoszeniu przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, kwotę (bazową) wynagrodzenia należałoby oznaczyć na 7200 zł. Natomiast za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej oraz udział w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym - 75% stawki minimalnej określonej w pkt 1, a jeżeli w drugiej instancji nie prowadził sprawy ten sam adwokat - 100% tej stawki, w obu przypadkach nie mniej niż 120 zł (§18 ust. 1 pkt 2 lit a rozporządzenia). W niniejsze sprawie będzie to kwota 5400,- zł. Do tej kwoty (sumy 5400 zł i 7200 zł) należy doliczyć kwotę 23 % podatku VAT, tj. kwotę 2898,- zł. Natomiast oczekiwania pełnomocnika z urzędu, co do przyznania mu kwoty wynagrodzenia obliczonej wg proporcji 150 % stawki minimalnej, nie mogą być uwzględnione. Zdaniem referendarza sądowego, pełnomocnik z urzędu nie wykonał żadnej czynności (pomijając kwestię (skuteczności) tych, które wykonał), której nie podejmują inni pełnomocnicy z urzędu działający w sprawach o znikomej wartości przedmiotu zaskarżenia, czy w sprawach bez wartości przedmiotu zaskarżenia. Każdą sprawę, niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia pełnomocnik – także "z urzędu" - winien prowadzić przestrzegając zasad rzetelności i należytej staranności: niezależnie czy sprawa dotyczy "pustych faktur", wyłudzeń zwrotu podatku czy też "zwykłego" postępowania egzekucyjnego albo umorzenia zaległości podatkowych. Ani ryzyko odpowiedzialności (cywilnej) zawodowej, ani fakt przekraczania (wielokrotnego) wartości przedmiotu sprawy przewidzianej jako podstawa do obliczania maksymalnego wynagrodzenia w rozporządzeniu, nie są okolicznościami uzasadniającymi – co do zasady - zwiększenie kwoty przyznanego stronie wynagrodzenia. Nie bez powodu bowiem ustawodawca ograniczył dopuszczalną wysokość maksymalnego wynagrodzenia do kwoty 7200,- zł. Referendarz sądowy zaznacza też, że pomimo "formalnego" określenia w niniejszej sprawie wartości przedmiotu sprawy na kwotę ok 14 mln zł, to spór dotyczył w istocie kontroli legalności aktu, a nie konkretnych należności pieniężnych (por uchwałą NSA z 28 stycznia 2008 r., I FPS 7/07, CBOSA). Referendarz sądowy zaznacza zasadniczą różnicę pomiędzy orzekaniem w sprawach cywilnych, w których sądy rozstrzygają o indywidualnym skonkretyzowanym finansowo roszczeniu, określonym w pozwie, a badaniem legalności aktu administracyjnego, w którym sporna jest "legalność" (zgodność z prawem działania organu administracji) aktu, a nie wartość przedmiotu sporu (por. A. Chmurski, Reforma Najwyższego Trybunału Administracyjnego, Warszawa 1934 r. s. 76; S. Kasznica, Polskie prawo administracyjne, Poznań 1946 s. 177-178, J. Panejko, Z zagadnień sądownictwa administracyjnego, Gazeta Administracji i Policji Państwowej 1932, nr 1). Referendarz sądowy uznał zarazem, pomimo dokonanych powyżej uwag, że na tym etapie postępowania nie jest jednak uprawniony do zastosowania instytucji z art. 250 § 2 u.p.p.s.a. Dlatego, należało, na podstawie art. 205, art. 250, art. 258 § 2 pkt 8, § 3 u.p.p.s.a., orzec, jak w sentencji.