III SA/Wa 2301/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2006 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Pismem z 18 listopada 2004 r. G. M. złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek ZUS, z uwagi na trudną sytuację finansową firmy. Decyzją z [...] lutego 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - u.s.u.s.). W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 1.500 zł brutto. Z kolei jego żona uzyskuje miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia w wysokości średnio 1.249,25 zł netto, a także dochód z tytułu umowy najmu (udział 30% z kwoty 7.200 zł rocznie). Na ich utrzymaniu pozostaje dwoje dzieci. Zobowiązanemu przysługują wierzytelności wobec kontrahentów z tytułu prowadzonej działalności na kwotę ok. 4.720 zł. W uzasadnieniu wskazano również, iż wnioskodawca posiada mieszkanie we współwłasności z żoną. W ocenie organu, sytuacja finansowa wnioskodawcy i jego rodziny nie uzasadnia umorzenia należności, z uwagi, zarówno na brak całkowitej nieściągalności należności, jak i brak szczególnie uzasadnionych okoliczności. Organ wskazał ponadto, iż ZUS może dochodzić należności przez okres co najmniej 10 lat, a w tym okresie sytuacja finansowa zobowiązanego może ulec poprawie. Organ wyjaśnił również, iż zaległości z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu. Wskutek złożonego - zgodnie z pouczeniem zamieszczonym w wyżej opisanej decyzji - wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, stała się ona przedmiotem rozstrzygnięcia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. utrzymał w mocy decyzję Zakładu. W podstawie prawnej wskazał na art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - dalej k.p.a. Decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Wyrokiem z 23 listopada 2005 r. sygn. akt IIISA/Wa 1398/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność powyższej decyzji, z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości. Postanowieniem z [...] maja 2006 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu. Decyzją z [...] czerwca 2006 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] lutego 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS wskazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1- 6 u.s.u.s., z uwagi na fakt uzyskiwania dochodów przez zobowiązanego i jego żonę. W związku z powyższym, nie ma podstaw do umorzenia należności w części finansowanej przez płatnika. Organ wskazał również, iż nie stwierdził dostatecznych podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s, ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Ponadto Prezes ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z art. 30 u.s.u.s., należności z tytułu składek, w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek z mocy ustawy nie podlegają umorzeniu. We wniesionej skardze, G. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Jego zadaniem, przy załatwianiu niniejszej sprawy naruszone zostały wszystkie możliwe terminy. Organy nie informowały skarżącego o przyczynach bezczynności, dlatego też był on przekonany, że sprawa zostanie załatwiona pozytywnie. Podniósł ponadto, iż rzeczywiście posiada mieszkanie własnościowe, ale ma również na utrzymaniu dwoje dzieci, które muszą gdzieś mieszkać. Skarżący dodał, iż legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności, w związku z czym część dochodów przeznacza na leczenie. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające wskazały, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi określone dochody. Dodatkowo przysługują mu wierzytelności wobec kontrahentów z tytułu prowadzonej działalności na kwotę ok. 4.720 zł. Żona skarżącego jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu osiąga dochody. Ponadto, uzyskuje ona także dochód z tytułu umowy najmu (udział 30% z kwoty 7.200 zł rocznie). Wnioskodawca posiada mieszkanie we współwłasności z żoną. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej - "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."), gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Podkreślenia jednak wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności. Oceniając sprawę pod tym kątem organ odwoławczy wskazał, iż nie stwierdzono dostatecznych podstaw do umorzenia należności, ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności. Zatem brak istnienia przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uniemożliwiał umorzenie należności. Jednocześnie podkreślić należy, iż Prezes ZUS słusznie zauważył, że zgodnie z art. 30 u.s.u.s. do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 i 29 tej ustawy. Oznacza to, że w odniesieniu do tych należności ustawodawca w ogóle wykluczył możliwość ich umorzenia. W związku powyższym, zauważyć należy, iż ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Odnosząc się do zawartego w skardze zarzutu przewlekłości postępowania, zauważyć należy, iż rzeczywiście od złożenia wniosku o umorzenie zaległości do wydania zaskarżonej decyzji minęło przeszło półtora roku. Zauważyć jednakże należy, że w tym okresie sprawa była rozpoznawana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 23 listopada 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1398/05 stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z [...] marca 2005 r., z uwagi na naruszenie przepisów o właściwości. Odpis prawomocnego wyroku został przesłany do organu 3 kwietnia 2006 r. Z kolei, z uwagi na nowelizację przepisów u.s.u.s., Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem z [...] maja 2006 r. przekazał wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezesowi ZUS, jako organowi właściwemu. Zaskarżona decyzja został wydana [...] czerwca 2006 r., czyli nieco po upływie miesiąca od przekazania organowi odwoławczemu akt, w celu załatwienia sprawy. W związku powyższym, w rozpoznawanej sprawie Prezesowi ZUS nie można zarzucić przewlekłości postępowania przy wydawaniu zaskarżonej decyzji. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.