III SA/Wa 2303/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek (sprawozdawca), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2006 r. sprawy ze skargi E. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę Pismem z 19 maja 2005 r. E. J., reprezentowany przez radcę prawnego E. B., złożył wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od października 1996 r. do września 1997 r. wraz z odsetkami. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż decyzją z [...] listopada 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych orzekł o odpowiedzialności wnioskodawcy, jako wspólnika za zobowiązania "P." Sp. z o.o. z tytułu składek za ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za w/w okres. Wnioskodawca powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w G., zgodnie z którym nie miał on obowiązku zapłaty składek określonych w tej decyzji. Podniósł, iż wbrew temu wyrokowi, ZUS wystawił tytuł wykonawczy oraz wniósł o wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej własność wnioskodawcy. Wpis ten spowodował na tyle istotne zmniejszenie wartości nieruchomości, że jej sprzedaż stała się niemożliwa z powodu braku nabywcy dla tak obciążonego majątku. Zdaniem wnioskodawcy, ZUS spowodował utratę płynności finansowej Spółki i jej udziałowców przez okres czterech lat. W czasie tym toczyły się równocześnie postępowania egzekucyjne z majątku ruchomego Spółki o wartości około [...] zł. Wnioskodawca wskazał, iż powyższe niezawinione przez Spółkę i wnioskodawcę okoliczności miały cechy zdarzenia nadzwyczajnego. W ich następstwie doszło do zaprzestania działalności gospodarczej Spółki. Podniósł ponadto, iż obecnie nie jest w stanie ponownie zapłacić przedmiotowych składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności pozbawiłoby wnioskodawcę i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w tym leczenia przewlekle i ciężko chorego członka rodziny wymagającego stałej opieki domowej i medycznej. Decyzją z [...] sierpnia 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawcy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, odsetek, kosztów egzekucyjnych i kosztów upomnień. W podstawie prawnej decyzji powołał art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; dalej - u.s.u.s.). W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca był wspólnikiem "P." Sp. z o.o. W związku z powstaniem na koncie Spółki zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, decyzją z [...] listopada 1997 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeniósł na wnioskodawcę, jako wspólnika, odpowiedzialność za zobowiązania Spółki. Od w/w decyzji zostało wniesione odwołanie. Sąd Okręgowy w B. w wyroku z [...] czerwca 1999 r. utrzymał w mocy w/w decyzję. W wyniku wniesionej apelacji, Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z [...] lutego 2000 r., przekazał Sądowi I instancji sprawę do ponownego rozpatrzenia. Sąd Okręgowy w B. wyrokiem z [...] września 2001 r., ponownie podtrzymał w mocy decyzję z [...] listopada 1997 r. o przeniesieniu odpowiedzialności na wnioskodawcę za zobowiązania Spółki. Na skutek wniesionej od niniejszego wyroku apelacji, Sąd Apelacyjny w G. wyrokiem z [...] maja 2003 r. oddalił apelację i utrzymał w mocy orzeczenie Sądu I instancji z [...] września 2001 r. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż Sąd Najwyższy odrzucił kasację wniesioną od powyższego wyroku, uznając, iż jest ona niedopuszczalna. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wskazał, iż w związku z tym, przedmiotowa decyzja stała się prawomocna z dniem 21 maja 2004 r. Jednocześnie Sąd Apelacyjny w G., w treści uzasadnienia wyroku z[...] maja 2003 r., wyraźnie stwierdził, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji tj. [...] listopada 1997 r., zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, za pracowników spółki "P." za okres objęty przedmiotową decyzją, nie były przedawnione. ZUS wyjaśnił, iż w związku z prawomocną decyzją podjął działania mające na celu wyegzekwowanie przedmiotowych należności. W dniu 28 lutego 2005 r. zostały wysłane upomnienia przedegzekucyjne, a w dniu [...]maja 2005 r. Zakład dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę wnioskodawcy. Odnosząc się do wniosku o umorzenie zaległości organ wskazał, iż z przedłożonej dokumentacji wynika, że na utrzymaniu zobowiązanego pozostaje jedynie żona, która otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł. Ze złożonych oświadczeń wynika ponadto, iż wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz nie ma zaległości podatkowych, posiada ruchomości przedstawiające wartość handlowa. Ponadto, organ wskazał, iż wnioskodawca posiada tytułu do ubezpieczeń oraz jest zatrudniony w C. Sp. z o.o. z siedzibą w B.. Z uwagi na powyższe, w ocenie organu, nie zachodzą przesłanki do umorzenia należności, o których mowa w art. 28 ust. 2 i 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Ponadto, w związku z faktem, iż zaległości dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, nie mają do nich zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. z 2003 r., nr 141, poz. 1365; dalej - "rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r."), które dotyczą umarzania należności na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W związku z tym, trudna sytuacja finansowa zobowiązanego, w tym również choroba członka rodziny, nie mogły stanowić przesłanek do umorzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy pełnomocnik wnioskodawcy kwestionowała prawidłowość przeniesienia na zobowiązanego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki oraz na przedawnienie zobowiązań składkowych. Decyzją z [...] października 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu decyzji Prezes ZUS opisał przebieg postępowania. Wskazał również, iż decyzja o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania Spółki na wnioskodawcę, wydana w trybie art. 40 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 o zobowiązaniach podatkowych (tekst jedn. Dz. U. z l993r. Nr 108, poz. 486 z późn. zm.) nie kreuje nowego zobowiązania, a jedynie stanowi formę, w jakiej wierzyciel może żądać spełnienia zobowiązań. W związku z tym, powstanie odpowiedzialności osoby trzeciej nie zmienia dotychczasowej sytuacji płatnika składek, a tylko rozszerza krąg podmiotów, od których organ może dochodzić należności. Organ powołał się na wyrok Sądu Apelacyjnego w G. z [...]maja 2003 r. sygn. akt [...], z którego wynika, iż w dacie wydania w/w decyzji zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników Spółki, za okres objęty przedmiotową decyzją, nie były przedawnione. Organ wskazał również, iż bieg terminu przedawnienia przerywa każda czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o tej czynności został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat. Organ wyjaśnił, iż w 2005 r. pojęte zostały czynności w celu wyegzekwowania należności, w tym zajęcie rachunku bankowego. Prezes ZUS powtórzył ustalenia dotyczące sytuacji finansowej wnioskodawcy przedstawione w decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazał, iż nie zostały wniesione nowe okoliczności mające wpływ na sposób załatwienia sprawy. Podkreślił, iż zaległości dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników, do których nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) oraz rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r., które dotyczą umarzania należności na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek. W związku z tym wskazał, że trudna sytuacja finansowa zobowiązanego nie może decydować o umorzeniu zaległości. We wniesionej skardze, pełnomocnik skarżącego, zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa, w szczególności: - art. 24 ust. 5d u.s.u.s., - art. 26 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 19 grudnia 1980 r. o zobowiązaniach podatkowych (t.j. Dz. U. z 1993 r. Nr 108, poz. 486 ze zm.) w zw. z art. 332 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) w zw. z art. 31 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie, - art. 28 ust. 1 u.s.u.s. Pełnomocnik podniosła, że zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s., należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-5d. Jak stanowi z kolei art. 24 ust. 5d u.s.u.s., przedawnienie zobowiązań wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana. Skoro zatem decyzja została wydana [...] listopada 1997 r. to pięcioletni termin przedawnienia upłynął w dniu [...] listopada 2002 r. Mocą ust. 5e tego artykułu bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, przy czym zawieszenie to trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez dwa lata. Zdaniem pełnomocnika, przedmiotem oceny Sądu w sprawie sygn. akt [...] nie było zagadnienie wstępne, dlatego też nie może mieć zastosowanie ust. 5e tego artykułu. Pełnomocnik podniosła, iż ustalenie odpowiedzialności osób trzech z tytułu zaległości w płatności składek na ubezpieczenie społeczne wymagało wydania odrębnej decyzji, która jednakże ma charakter deklaratoryjny, ponieważ nie kreuje nowego zobowiązania, lecz stanowi jedynie formę, w jakie organy podatkowe żądają spełnienia zobowiązania przez osoby trzecie za określonego podatnika. Równocześnie tego rodzaju odpowiedzialność ma charakter subsydiarny, co oznacza że nie kreuje nowego zobowiązania, lecz bazuje na już istniejącym zobowiązaniu i dotyczy tylko zapłaty tego zobowiązania. Dlatego też, czasowa możliwość jej dochodzenia od osoby trzeciej ograniczona jest jedynie terminem przedawnienia samego zobowiązania, co oznacza legalność decyzji stwierdzającej tę odpowiedzialność, byleby została wydana przed upływem terminu przedawnienia. W ocenie pełnomocnika, przenosząc te zasady na odpowiedzialność osób trzecich za zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, należy uwzględnić zarówno podstawę prawną ich wydania jak i okoliczność wymagalności lub braku wymagalności składek z powodu wygaśnięcia przez przedawnienie lub zapłatę. Fakt wygaśnięcia zobowiązania poprzez przedawnienie, czy zapłatę powoduje bowiem obowiązek umorzenia postępowania w każdym etapie postępowania administracyjnego. Ponadto pełnomocnik zaznaczyła, że przedmiotem wniosku skarżącego było nie tylko umorzenie należności, ale przede wszystkim umorzenie postępowania w sprawie tych składek wobec ich wygaśnięcia na skutek zapłaty. Z kolei z momentem wygaśnięcia zobowiązania na skutek zapłaty wszelkie postępowania muszą zostać umorzone. W szczególności nie może być wszczęte i dalej prowadzone postępowanie, którego celem jest określenie wysokości zobowiązania a jeżeli zostało wszczęte to winno ono być umorzone. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. W piśmie procesowym z 25 października 2006 r. pełnomocnik skarżącego ponownie przedstawiła zarzut wygaśnięcia zobowiązania na skutek zapłaty własnej oraz skutecznej egzekucji a także zrzeczenia się nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - p.p.s.a.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów i w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Jednakże nawet wówczas oznacza to dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że "(...) Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone." Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego. Organy orzekające wskazały, że skarżący z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za miesiąc maj 2005 r. (wg PIT-5L) osiągnął dochód w wysokości [...] zł. Ze złożonych oświadczeń wynika ponadto, iż wnioskodawca nie korzysta z pomocy opieki społecznej oraz nie ma zaległości podatkowych. Jest właścicielem samochodu osobowego oraz współwłaścicielem nieruchomości w budowie, obciążonej hipotecznie umową kredytu. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż w stosunku do skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Jednocześnie Prezes ZUS słusznie zauważył, że zgodnie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. umorzenie zaległych należności z tytułu składek, należne za zatrudnionych pracowników, możliwe jest wyłącznie wtedy, gdy zachodzi przesłanka całkowitej ich nieściągalności. W przypadku takich należności organ nie może brać pod uwagę przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. Jeżeli zatem Prezes ZUS ustalił, że w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka całkowitej nieściągalności, to tym samym nie mógł umorzyć należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne należnych za zatrudnionych pracowników. W związku powyższym, zauważyć należy, iż ustalenia i wnioski, jakie przy wydawaniu decyzji poczyniono mieszczą się w ramach prawem przewidzianych, tak z punktu widzenia prawa procesowego, szczególnie zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), jak i prawa materialnego. Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć natomiast znaczenia podnoszone przez pełnomocnika skarżącego w skardze i w toku postępowania administracyjnego przyczyny oraz okoliczności związane z powstaniem przedmiotowego zadłużenia. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek, jak wynika z akt sprawy, została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądów powszechnych. Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowym. Ponadto wyjaśnić należy, iż postępowanie w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek nie może być traktowane jako postępowanie zastępcze w stosunku zarówno do postępowania dotyczącego przeniesienia odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, jak i postępowania egzekucyjnego. Również zarzuty dotyczące braku podstaw do prowadzenia egzekucji, z uwagi na przedawnienie należności składkowych, podlegały rozpatrzeniu w toku odrębnego postępowania. Jak wynika z uzasadnia zaskarżonej decyzji w wyroku z [...] maja 2003 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w G. wskazał, iż w dacie wydania decyzji przenoszącej odpowiedzialność na skarżącego tj. [...] listopada 1997 r., zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne pracowników Spółki, za okres objęty przedmiotową decyzją, nie były przedawnione. Obecnie, ponowne badanie tych zarzutów stanowiłoby niedopuszczalną ingerencję w tok tego postępowania oraz nieznajdującą uzasadnienia w obowiązujących przepisach próbę weryfikacji prawomocnego rozstrzygnięcia Sądu. Podkreślić jednocześnie należy, iż związek między postępowaniem w sprawie umorzenia zaległości z tytułu składek a prowadzonym równolegle postępowaniem egzekucyjnym polegać może wyłącznie na uwzględnieniu w toku tego drugiego postępowania pozytywnej decyzji w przedmiocie umorzenia zaległości. W takim bowiem wypadku organ egzekucyjny jest zobligowany na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm..) do umorzenia wszczętego postępowania egzekucyjnego. Prawnie niedopuszczalna natomiast jest weryfikacja w postępowaniu w sprawie umorzenia zaległości składkowych działań organów egzekucyjnych. Niezrozumiałym jest bowiem składanie wniosku o umorzenie zaległości i uzasadnianie tego wniosku przedawnieniem należności składkowych. Zarzut taki polega bowiem rozpoznaniu w postępowaniu egzekucyjnym. Zauważyć również należy, iż na etapie skargi pełnomocnik wskazuje na wygaśnięcie zaległości składkowych w drodze zapłaty własnej oraz skutecznej egzekucji. W tym miejscu wskazać trzeba, iż nie ma regulacji, która zwalniałby zobowiązanego z obowiązku zapłaty zaległych składek, z uwagi na toczące się postępowanie w sprawie ich umorzenia. W takiej sytuacji zapłata należności jest wykonaniem ustawowego obowiązku, a nie wyrazem chęci uiszczenia go, co ewentualnie mogłoby być rozumiane jako zamiar rezygnacji z żądania umorzenia składek. Podobnie sytuacja wygląda w odniesieniu do egzekucji zaległych składek. W takiej sytuacji nie ma podstaw do umorzenia, wszczętego na wniosek strony, postępowania w przedmiocie umorzenia zaległych składek. Z tego względu Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę jako nieuzasadnioną.