III SA/Wa 2314/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Asesor WSA Sylwester Golec (sprawozdawca), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 listopada 2006 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Zaskarżoną do sądu decyzją z dnia [...] maja 2006 r. nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń społecznych (Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2006 r. nr [...], którą zakład odmówił skarżącej B. R. umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Z akt sprawy wynika, że skarżąca pismem z dnia 20 lutego 2006 r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. Inspektorat w Z. (dalej powoływanego jako : "ZUS") z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek powstałych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, gdyż przez długi okres czasu była osobą bezrobotną, a krótko po tym jak znalazła pracę uległa wypadkowi komunikacyjnemu. Odniesione obrażenia uniemożliwią jej podjęcie pracy po zakończeniu leczenia. Skarżąca podnosiła, że zlikwidowała działalność gospodarczą gdyż działalność ta ([...]) nie przynosiła jej żadnych dochodów oraz że zamieszkuje z niepracującym synem. Skarżąca oświadczyła, że oprócz mieszkania nie posiada innego majątku oraz, że ma inne długi a także, że korzysta z pomocy finansowej matki. Decyzją z dnia [...] marca 2006 r. ZUS odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu: 1. składek na ubezpieczenie społeczne, odsetek od tych składek i kosztów upomnienia w łącznej kwocie - 18 437,17 zł 2. ubezpieczenie zdrowotne, odsetek od tych składek, dodatkowej opłaty i kosztów upomnienia w łącznej kwocie- 4 889,42 zł 3. Fundusz Pracy, odsetek od tych składek i kosztów upomnienia w łącznej kwocie -1 074,93 zł W uzasadnieniu decyzji ZUS stwierdził, że w sprawie skarżącej nie wystąpiła całkowita nieściągalność składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.s.u.s.) Organ stwierdził, że w przypadku skarżącej nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności z tytułu składek określone w przepisach Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 41, poz. 1365 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanego jako rozporządzenie). ZUS wskazywał, że skarżąca do wypadku pozostawała w stosunku pracy, jest właścicielką mieszkania i korzysta z dodatku mieszkaniowego a ponadto, że prowadzona w stosunku do skarżącej egzekucja nie okazała się bezskuteczną Pismem z dnia 10 kwietnia 2006r. skarżąca zwróciła się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wniosku powołała się na trudną sytuacje materialną. Podkreśliła, że po opłaceniu kosztów utrzymania mieszkania pozostaje jej kwota 150 zł, z której nie jest w stanie spłacać należności z tytułu składek. Wskazaną na wstępie decyzją Prezes ZUS po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Organ odwoławczy powołał te same argumenty, które zostały powołane w decyzji organu pierwszej instancji. Na powyższą decyzję skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skargi powtórzone zostały argumenty przedstawione przez skarżącą we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS zarzuty w niej podniesione uznał za bezzasadne i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Skarga jest zasadna, mimo, że nie podniesiono w niej zarzutów naruszenia konkretnych norm prawnych. Jednakże zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną. Korzystając z tego uprawnienia sąd postanowił wyeliminować z obrotu prawnego zaskarżoną decyzję z uwagi na istniejące w sprawie naruszenia prawa, których skarżąca nie wskazała w skardze. W pierwszej kolejności należy wskazać, że organ w decyzji nie wyjaśnił w sposób należyty znaczenia przepisu § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Należy wskazać, że zgodnie z treścią przepisu § 3 ust. 1 rozporządzenia zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy, pkt -1 opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W rozpoznanej sprawie skarżąca wnosiła o umorzenie należności z tytułu składek z powodu braku środków finansowych na opłacenie tych składek. Z tego względu organ miał obowiązek w sposób wyczerpujący wyjaśnić sytuację majątkowa skarżącej i jej rodziny oraz rozważyć wpływ obowiązku zapłaty zaległych składek na egzystencję skarżącej i jej najbliższych z nią zamieszkujących. Z treści powołanego przepisu rozporządzenia wynika, że rozważenie i ocena tych okoliczności faktycznych powinny zostać dokonane przez organ przed podjęciem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie i to działanie organu winno znaleźć odzwierciedlenie w treści uzasadnienia decyzji. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ nie dokonał analizy dochodów skarżącej oraz jej wydatków w celu ustalenia wysokości ewentualnych wolnych środków, z których możliwe byłoby zapłacenie przez skarżącą należności z tytułu składek. W ocenie sądu tym zaniechaniem organ naruszył przepis art. 107 § 3 k.p.a. w zakresie uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji. Właściwe uzasadnienie prawne i faktyczne stanowi ważny element każdej decyzji administracyjnej. W przypadku decyzji uznaniowych, a do takich zaliczają się decyzje w przedmiocie umorzenia składek, uzasadnienie decyzji stanowi tę jej część, która ma szczególne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Obowiązek sporządzenia uzasadnienia decyzji odpowiadającego wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. stanowi realizację w postępowaniu administracyjnym określonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. W uzasadnieniu faktycznym organ winien jest wskazać te fakty, które przemawiają za podjętym przez organ rozstrzygnięciem. Uzasadnienie prawne decyzji winno zawierać wskazanie przepisów prawa z przytoczeniem ich treści i chodzi tutaj o przepisy prawa, które regulują skutki prawne faktów wymienionych w uzasadnieniu faktycznym (por. Cz. Martysz w G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Postępowanie Administracyjne ogólne, Warszawa 2003, s.663 i nast., a także wyrok NSA z 30 czerwca 1983 r. I S.A. 178/83, ONSA 1983, Nr 1, poz. 51,.). Przy działaniu w ramach uznania administracyjnego przepis prawa materialnego przyznaje organowi prawo wyboru rozstrzygnięcia sprawy spośród przynajmniej dwóch możliwych rozstrzygnięć. W przypadku wniosków o umorzenie należności z tytułu składek będą to umorzenie tych należności bądź odmowa ich umorzenia a zatem rozstrzygnięcia o treści diametralnie różnej. Ze względu na uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, przy niewłaściwym uzasadnieniu decyzji uznaniowej, z samego przepisu prawa oraz istniejącego w sprawie stanu faktycznego nie można wywieść jednoznacznej oceny, czy decyzja organu jest prawidłowa. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwala na stwierdzenie czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności oraz zaniechania przy dokładnym wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy. Z tych względów wady uzasadnienia decyzji uznaniowych należy uznać za naruszenia przepisów prawa procesowego, które mają istotny wpływ na wynik sprawy, pogląd ten znajduje uzasadnienie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z dnia 28 grudnia 1984 r., sygn. akt S.A./Wr 728/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 126, z dnia 10 czerwca 1994 r., sygn. akt. II S.A. 237/94, ONSA 1995, Nr 3 poz. 111, z dnia 8 września 1998 r., sygn. akt IV S.A. 893/97, LEX 45905). Brak rozważenia w decyzji możliwości płatniczych skarżącej świadczy o tym, że organ kwestii tej w ogóle nie wyjaśnił w toku prowadzonego postepowania, co stanowi naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. w zakresie obowiązku wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż dotyczyło okoliczności faktycznych, które na podstawie mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego miały podstawowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W świetle tych ustaleń należało stwierdzić, że organ bez poczynienia niezbędnych ustaleń faktycznych, które miał obowiązek wskazać w uzasadnieniu decyzji, stwierdził w sposób całkowicie dowolny, że w stosunku do skarżącej nie wystąpiły określone w przepisach rozporządzenia przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów art. 7, 11, 77,107 § 3 k.p.a. które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.