III SA/Wa 2320/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu S. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2013 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie S. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, do którego dołączyła szereg dokumentów m.in. wniosek o ogłoszenie upadłości, bilans Spółki, rachunek zysków i strat, wykaz majątku według stanu na dzień 1 grudnia 2016 r., spis wierzycieli, informację o postępowaniach dot. ustanowienia na majątku dłużnika obciążeń, wykaz tytułów egzekucyjnych, sprawozdanie nadzorcy sądowego, wezwanie do wykupienia weksla, sprawozdanie finansowe 2016 r. i in. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że jej niewypłacalność jest następstwem decyzji podatkowych, obecnie nie prowadzi działalności gospodarczej, zaś wszystkie jej rachunki zostały zajęte przez komornika. Spółka wskazała, że ze sprawozdania nadzorcy sądowego wynika, że Spółka nie posiada, ani nie ma żadnych perspektyw osiągnięcia środków finansowych. Ponadto we wniosku podano, że wartość środków trwałych Spółki to 352.400 zł, strata wyniosła 2.000.561,04 zł, wysokość kapitału zakładowego – [...] zł, łączna wysokość zobowiązań – 4.711.826,43 zł. Skarżąca, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 22 sierpnia 2017r., poinformowała m.in. o tym, że Spółka zaprzestała prowadzenia aktywnej działalności gospodarczej oraz zminimalizowała swoje koszty. Czynności księgowe wykonuje samodzielnie prezes, usługi prawne wykonuje kancelaria na podstawie umowy zakładającej wypłatę wynagrodzenia w przyszłości. Spółka nie posiada aktywnych numerów telefonów, ani Internetu. Drobne wydatki pokrywa Prezes Zarządu. Spółka wskazała, że nie podejmowała czynności wobec postępowań egzekucyjnych. Skarżąca wskazała też, że nie korzystała ze środków finansowych pozyskiwanych z zinstytucjonalizowanych źródeł finansowania z uwagi na brak zdolności finansowej oraz że nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania w jakiejkolwiek kwocie. Skarżąca wskazała, że przychód Spółki za lata 2014-2016 został rozdysponowany na bieżącą działalność, przy czym 2016 rok zakończył się "ujemnym wynikiem finansowym". Postępowanie likwidacyjne spółki jest w toku, zaś spółka nie posiada planu zaspokojenia zobowiązań. Skarżąca poinformowała, że zakończyła działalność z uwagi na powstanie "niezaspokajalnych zaległości podatkowych". Dlatego podjęła czynności, "które zapewnią jej możliwość toczenia postępowania podatkowego bez konieczności angażowania środków finansowych". Wystąpiła też z powództwem o zapłatę 44.469 zł od kontrahenta. Skarżąca przedłożyła m.in. zestawienie faktur VAT, odpisy z wyciągów z rachunków bankowych, oświadczenia o zasadach finansowania jej działalności i o rozdysponowaniu przychodów i in. Postanowieniem z dnia 22 września 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że w sytuacji, gdy przychód za 2016 r. wyniósł ponad 13.468.864 zł, zaś postępowanie kontrolne zakończone wobec Spółki decyzją z [...] stycznia 2017 r. dotyczyło wystawienia faktur niedokumentujących rzeczywistego obrotu i uczestnictwa w oszustwie podatkowym, Spółka powinna była zabezpieczyć środki finansowe na poczet przyszłych sporów administracyjnych i sądowych. Referendarz sądowy wskazał również, że Skarżąca nie wykazała, by wykorzystała instytucję finansowania zewnętrznego np. dopłat, która może być wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Nie wykazała także podjęcia działań w celu zwolnienia środków zajętych w czasie egzekucji. Zdaniem referendarza sądowego prowadzenie postępowania egzekucyjnego nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W dniu 18 października 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego, w którym wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od opłat sądowych i wydatków. Wniesiono również o dopuszczenie dowodu z dokumentu – wyciągu z postanowienia Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia [...] września 2017 r. W sprzeciwie zarzucono naruszenie art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., przywoływana dalej jako: "p.p.s.a.") przez przyjęcie, że Skarżąca dysponowała możliwościami uzyskania środków na poniesienie kosztów postępowania, podczas gdy nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że z załączonego do sprzeciwu postanowienia wynika, iż Spółka nie ma żadnych środków finansowych, ponieważ nie posiada jakichkolwiek aktywów. Skarżąca podniosła także, że uzasadnienie zaskarżonego postanowienia jest zbyt lakoniczne, a referendarz sądowy nie dokonał pełnej analizy przedłożonej przez Spółkę dokumentacji. Skarżąca wskazała również na fakt toczącego się względem niej postępowania upadłościowego i braku możliwości pozyskania wsparcia finansowego od instytucji finansowych czy publicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych - gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 16.463 zł, przy czym wraz z wniesieniem skargi uiszczono kwotę 100 zł z tego tytułu. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie kładzie się nacisk na to, iż każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania działalności gospodarczej jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). W tym miejscu należy zauważyć, że wymóg ostrożności obowiązuje już od daty wszczęcia postępowań podatkowych (zob. postanowienie WSA w Warszawie z 20 kwietnia 2016 r., III SA/Wa 52/16). W niniejszej sprawie postępowanie kontrolne zostało wszczęte w 2016 r. Trafna jest zatem konstatacja referendarza sądowego, iż odnosząc przychód w wysokości ponad 13 mln zł (według stanu na 15 grudnia 2016 r., rachunek zysków i strat, k. 50 akt sądowych, przy czym zauważyć należy, że według stanu na 31 grudnia 2016 r. przychód wyniósł już ponad 15 mln zł, rachunek zysków i strat, k. 75 akt sądowych), i przy świadomości toczącego się postępowania kontrolnego, dotyczącego wystawienia faktur niedokumentujących rzeczywistego obrotu i uczestnictwa w oszustwie podatkowym, Spółka powinna była zabezpieczyć środki finansowe na poczet przyszłych sporów administracyjnych i sądowych. Zasadnie też, zdaniem Sądu, referendarz sądowy zauważył, że spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła okoliczności uniemożliwiających wsparcie jej w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego w formie dopłat gotówkowych wspólników – P.C. i T. Ltd. (odpis KRS, k. 21 - 22 akt sądowych). Skarżąca nie podała, jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa jej wspólników, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów. W kontekście powyższego, bez znaczenia pozostaje fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego wobec Spółki (postanowienie z dnia [...] września 2017 r., k. 185 akt sądowych). Odnosząc się zaś do argumentu Skarżącej o prowadzonym postępowaniu upadłościowym, Sąd zauważa, że samo wszczęcie na zasadzie art. 10 i art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz.U. z 2012 r. poz. 1112 ze zm.) postępowania upadłościowego (układowego lub likwidacyjnego) wobec dłużnika nie uzasadnia przyznania prawa pomocy; dopiero wykazanie celowości przyznania prawa pomocy w rozumieniu art. 246 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), czyli przedstawienie sytuacji majątkowej i finansowej w sposób niebudzący wątpliwości, że zasadne jest przerzucenie kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 21 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1937/14, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W tej sytuacji należy stwierdzić, że w pełni prawidłowa była ocena referendarza sądowego, że w sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a, warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.