III SA/Wa 2323/05

III SA/Wa 2323/05 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 10 listopada 2005 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący - Sędzia WSA Krystyna Kleiber po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 listopada 2005 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2005 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości; 2) określa, że decyzja wymieniona w pkt 1 wyroku nie może być wykonana w całości. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...] po rozpatrzeniu na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 kpa wniosku W. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] czerwca 2005 r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005 r. odmówił W. K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 21.238,77 zł w tym z tytułu składek – 12.058,17 zł oraz odsetek – 9.180,60 zł, ubezpieczenia zdrowotne w łącznej kwocie 3.428,31 zł w tym z tytułu składek – 2.036,51 zł oraz odsetek – 1.391,80 zł, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.304,60 zł, w tym z tytułu składek 768,30 zł oraz odsetek 536,30 zł. Organ wskazał, na przesłanki art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. Nr 137, poz. 887 ze zmianami),zwaną dalej: u.s.u.s. i stwierdził, że nie ma możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W uzasadnieniu tej decyzji Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wskazał, że w przypadku W. K. istnieje możliwość dochodzenia należności poprzez zajęcie wynagrodzenia jego małżonki, gdyż zobowiązania powstały przed datą dokonania rozdzielności majątkowej. Ponadto – jak podaje organ – W. K. nie posiada zobowiązań m.in. z tytułu podatków, w bankach czy wobec innych instytucji, co oznacza że wszelkie należności regulowane są terminowo, natomiast pomijana jest spłata zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych rozpatrując sprawę ponownie, stwierdził, że W. K. nie przedstawił nowych okoliczności mających wpływ na umorzenie zadłużenia w oparciu o przepisy art. 28 u.s.u.s. w związku z tym nie znajduje podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. W. K. w dniu 4 sierpnia 2005 r., złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie skarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Decyzji tej zarzucił nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności faktycznych, istotnych dla prawidłowego rozpoznania sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Organ wskazał, , że zebrane dowody w przedmiotowej sprawie nie przemawiają za umorzeniem należności z tytułu składek w świetle art. 28 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych Dz.U. Nr 153, poz. 1269). Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270; z 2004 r. Nr 162, poz. 1692). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezależnie więc od zarzutów zawartych w skardze W. K. Sąd badając legalność decyzji, stwierdził, iż decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w II instancji została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Kognicja sądów administracyjnych w odniesieniu do spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek ubezpieczeniowych oraz składek na określone fundusze została wprowadzona ustawą z dnia 10 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 121, poz. 1264). Przepis artykułu 10 pkt 26a tej ustawy zmienił - z dniem 1 lipca 2004 r. - brzmienie art. 83 ust. 4 ustawy. Pierwotną treść "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmownej odwołanie nie przysługuje" zastąpił treścią "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz decyzji odmawiającej przyznanie takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje". Odwołanie od decyzji wydawanych w trybie ustawy przysługuje do sądów powszechnych – wydziałów pracy i ubezpieczeń społecznych. W ten sposób ta kategoria spraw została wyłączona z zakresu właściwości sądów powszechnych jako wyjątek od stosowanej ustawą, reguły. Podstawą wydanej decyzji stanowił przepis art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzemieniu obowiązującym po dniu 1 lipca 2004 r., a przed dniem 24 sierpnia 2005 r., kiedy to został zmieniony art. 1-szym ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 150, poz. 248). Przepis ten stanowił, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne odwołanie nie przysługuje. Zważyć jednak należy, że przepisy następne, zamieszczone w art. 83a i 83b przewidywały, iż w każdym przypadku wzruszenie decyzji ostatecznej lub konieczności wydania postanowienia należy stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego (kpa). Zgodnie też z klauzulą generalną, wyrażoną w art. 123 ustawy, w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się kodeks postępowania administracyjnego, chyba że ustawa stanowi inaczej, a więc kiedy przepis ustawy odsyła do innej, aniżeli kodeks postępowania administracyjnego, podstawy. Jednocześnie art. 180 § 1 kpa wskazuje, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Należy więc przyjąć, że decyzja wydana na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. nie mogła być przedmiotem odwołania do sądu powszechnego, ale może być przedmiotem postępowania administracyjnego. Przy zasadzie z art. 15 kpa, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne – odwołanie od decyzji winien rozpoznać organ wyższego stopnia, chyba że ustawa przewiduje inny organ odwoławczy (art. 127 § 1 kpa). Zgodnie z art. 127 § 3 kpa od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze, stronie niezadowolonej z tej decyzji służy do tegoż organu wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W przedmiotowej sprawie decyzję w pierwszej instancji wydał Prezes Zakładu Ubezpieczeń. Tymczasem przepis art. 83 ust. 4 stanowił, że decyzja należy do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zaś do Prezesa. Stosownie więc do przepisów powołanej ustawy Prezes mógł wydać tę decyzję nie w imieniu własnym – lecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Potwierdza to Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365) przypisując kompetencje Zakładowi Ubezpieczeń. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wchodzi w skład Zarządu i kieruje działalnością Zakładu, reprezentując go na zewnątrz (art. 72 i 73 cytowanej ustawy). Oznacza to, że Prezes Zakładu jest uprawniony i zobowiązany w imieniu Zakładu do wydawania przewidzianych ustawą decyzji w tym określonych w art. 28 ustawy. Błąd zawarty w nagłówku w oznaczeniu organu wydającego decyzję nie miał znaczenia dla istoty sprawy. Natomiast z cała pewnością Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie mógł być dla swej decyzji drugą instancją gdyż nie jest osobą wymienioną w przepisie art. 127 § 3 kpa. Tak więc pouczenie zawarte pod decyzją z dnia 3 czerwca 2005 r. o ponownym rozpatrzeniu sprawy, było błędne. Dla rozpatrzenia odwołania od przedmiotowej decyzji właściwy rzeczowo jest zgodnie z art. 17 pkt 3 kpa właściwy minister – w tym przypadku Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Właściwość rzeczowa jest to zdolność organu administracji publicznej do rozpoznawania i rozstrzygania danej kategorii spraw (B. Adamiak, [w:] B. Adamiak ..., dz. cyt., str. 123). Ustala się ją według przepisów o zakresie jego (organu) działania (art. 20 kpa). Konsekwentnie zatem należy uznać, iż Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchybił także dyspozycji art. 19 kpa stanowiącemu, że organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Naruszenie wskazanego przepisu, polegające na wydaniu decyzji przez organ niewłaściwy, stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności na podstawie art. 156 §1 pkt 1 kpa. Wynika to z literalnego brzemienia cytowanego przepisu. Zważyć należy, że w dacie orzekania w tej sprawie przepis art. 83 ustawy, jak już podkreślono, uległ dalszej zmianie. Strona niezadowolona z decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych może złożyć wniosek do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tak więc w stanie prawnym istniejącym po dniu 24 sierpnia 2005 r. – Prezes Zakładu byłby uprawniony do rozpatrzenia wniosku W. K.. Sąd jednak bada legalność decyzji administracyjnej z przepisami obowiązującymi w dacie wydania decyzji ostatecznej, a więc w tej sprawie w dacie rozpatrzenia sprawy przez drugą instancję. Miało to miejsce w dniu [...] lipca 2005 r. Z podanych względów Sąd nie oceniając materialno-prawnych argumentów podniesionych w decyzji z dnia [...] lipca 2005 r. oraz w skardze – na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 cytowanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.