III SA/Wa 2327/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak - Osetek, po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu B. O. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2327/16 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2016 r. Nr [...] w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. i dokonania zabezpieczenia na majątku podatnika postanawia zmienić zaskarżone postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 2327/16. Przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 200 złotych B. O. (dalej jako "Skarżąca"), działając przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] maja 2016 r. w przedmiocie określenia przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r i dokonania zabezpieczenia na majątku podatnika. W treści skargi zawarła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podniosła w nim, że aktualnie miesięcznie osiąga przychód w wysokości 1.000 zł oraz nie posiada oszczędności. Według niej sprzedaż należących do niej nieruchomości nie jest możliwa z uwagi na obciążenia hipoteczne dotyczące kredytów związanych z działalnością gospodarczą. Z posiadanych dwóch samochodów jeden jest uszkodzony, a na drugim ustanowiony jest zastaw. Skarżąca posiada wierzytelności na kwotę około [...] zł, jednak w wyniku postępowań sądowych nie uzyskała dotychczas jakiejkolwiek kwoty. W załączonym formularzu PPF wskazała ponadto, że posiadany dom o powierzchni 250 m2 oraz działka o pow. 3,49 ha obciążone są hipotecznie. Na jej utrzymaniu pozostaje troje uczących się dzieci. Na dwoje z nich otrzymuje alimenty po 1.000 zł miesięcznie. Skarżąca do stałych obciążeń zaliczyła: ratę kredytu inwestycyjnego w wysokości 21.000 zł, ratę kredytu obrotowego w wysokości około 26.000 zł. Miesięczne koszty utrzymania domu oszacowała w wysokości 1.250 zł (gaz, prąd, woda, wywóz nieczystości). W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżąca wyjaśniła, że zgodnie z rachunkiem zysków i strat za 2016 r. do 15 marca 2016 r. wykazała zysk w wysokości jedynie 6.462,17 zł. W czerwcu 2016 r. poniosła wydatki w wysokości 6.695 zł, lipcu 2.939 zł, sierpniu 3.073 zł. Ponadto z oświadczeń Skarżącej wynikało, iż ma zablokowany rachunek bankowy, na który nie było żadnych wpływów. Ponadto wypowiedziano jej umowę kredytową. Sąd Rejonowy L. otworzył względem niej przyśpieszone postępowanie układowe. Skarżąca aktualnie posiada wymagane zadłużenie na poziomie około 600.000 zł. Na utrzymanie dzieci przeznacza znaczne kwoty (studia najstarszej córki w Wielkiej Brytanii – ok 9.000 £, przeloty – jeden lot w obie strony około 1.000 zł; wyżywienie i materiały naukowe – 500 £ miesięcznie; studia młodszej córki w Warszawie – około 1.200 zł miesięcznie; ponadto koszt utrzymania syna w gimnazjum – około 600 zł miesięcznie. Skarżąca zaznaczyła, iż posiadała minimalne oszczędności, lecz przeznaczyła je na bieżące potrzeby. Poczynione starania poprzez sprzedaż nieruchomości nie przyniosły oczekiwanego rezultatu. Wynagrodzenie pełnomocnika jest ustalone wg reguły success fee. Skarżąca do wniosku załączyła plik dokumentów: zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym, deklaracje podatkowe, rachunki zysków i strat, wyciągi z rachunków bankowych, ostateczne wezwania do zapłaty – O. S.A., P. i in., faktury za gaz, telefon, wodę oraz nieczystości. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 19 września 2016 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając rozstrzygnięcie uznał, iż Skarżąca nie spełniła przesłanek do udzielenia jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż miała możliwość wygospodarowania, jako kosztu działalności gospodarczej kwoty wymagalnych we wszystkich wszczętych postępowaniach kosztów sądowych. Ponadto w ocenie starszego referendarza sądowego nie jest możliwe ponoszenie przez Skarżącą wykazanych wydatków w odniesieniu do uzyskiwanych przez nią comiesięcznych dochodów. W jego opinii fakt prowadzenia przeciwko Skarżącej szeregu postępowań egzekucyjnych nie jest wystarczającą okolicznością do spełnienia przesłanek do przyznania jej oprawa pomocy. W sprzeciwie od ww. postanowienia starszego referendarza sądowego, Skarżąca nie podzieliła zaprezentowanego stanowiska, iż powinna i miała możliwość zabezpieczenia środków na poczet kosztów postepowania sądowego. W jej ocenie działania organów skarbowych zostały dokonane nagle i bez jakiejkolwiek możliwości obrony przed nimi. Skarżąca zarzuciła, iż przy wydawaniu zaskarżonego postanowienia nie wzięto pod uwagę kosztów koniecznych do utrzymania jej i dzieci oraz aktualnego stanu dochodów. Reasumując stwierdziła, że obecnie nie jest w stanie poczynić chociażby minimalnych oszczędności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: "P.p.s.a."), w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. W rozpatrywanej sprawie Skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest zobowiązana do uiszczenia kwoty wymaganego w niniejszej sprawie wpisu sądowego w wysokości 500 zł, a poza tym wpisów do pozostałych 6 spraw od sygn. akt III SA/Wa 2322/16 do III SA/Wa 2328/16 których łączna wysokość wynosi 3.000 zł. Oceniając zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należy wskazać, iż przychód Skarżącej z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej za 2015 r. nie jest miarodajny do oceny jej możliwości płatniczych z uwagi na poniesione przez Skarżącą wysokie koszty jego uzyskania. Sąd przyjął uzyskany przez Skarżącą w 2015 r. dochód wynikający z zeznania podatkowego PIT 36 za 2015 r. oraz zadeklarowany przez Skarżącą zysk do marca 2016 r. z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 6462,17 zł. Ponadto jak wynika z ustalonego stanu faktycznego przez referendarza sądowego Skarżąca obecnie osiąga dochód miesięczny w kwocie ok 1000 zł oraz uzyskuje alimenty w kwocie 2 tys. zł. Zestawiając zatem sytuację majątkową Skarżącej z wymaganymi na tym etapie postępowania kosztami sądowymi w kwocie 500 zł (wpis sądowy od skargi), Sąd stwierdził, iż Skarżąca wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu zasadne będzie zwolnienie Skarżącej z konieczności uiszczenia wpisu sądowego od skargi jedynie ponad kwotę 200 zł. Zrealizowana zostanie w ten sposób zarówno, wynikająca z art. 199 P.p.s.a., zasada odpłatności postępowania sądowo-administracyjnego, jak i gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawo do sądu. Zdaniem Sądu, w rozpoznawanej sprawie należy mieć bowiem również na względzie, że Skarżąca złożyła wspierające jej argumentację dokumenty. Wobec powyższego Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie należało zmienić i orzec o częściowym przyznaniu Skarżącej prawa pomocy. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a., orzekł o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.