III SA/Wa 2330/08

Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 16 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług p o s t a n a w i a odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie 1. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – wnioskowane przez stronę - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.) i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Referendarz sądowy zauważa, że w wyniku wniesienia skargi, jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie jest obowiązek zapłaty wpisu od tej skargi. Prawo pomocy w zakresie całkowitym, czyli zwolnienie od kosztów sądowych, obejmuje zwolnienie od opłat sądowych, czyli wpisu i opłaty kancelaryjnej oraz zwrot wydatków i ustanowienie pełnomocnika z urzędu (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Jeżeli skarżący zamierza skorzystać z instytucji prawa pomocy powinien uprawdopodobnić okoliczności, od zaistnienia których zależy możliwość skorzystania przez Sąd z tej instytucji, natomiast Sąd jest zobowiązany do analizy przedstawionych materiałów, także z uwzględnieniem zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. 2. Wnioskiem zawartym w treści formularza PPF z 23 lipca 2008 r., D. P. -[...] – dalej jako skarżący – zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie [...]. Zatrudnia [...] pracowników, którzy przebywają na urlopie bezpłatnym. Stan jego rachunku bankowego wynosi "0", a rachunek firmowy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez ZUS na kwotę [...] zł. Dalsze zadłużenie wobec ZUS to kwota 1355,25 zł. Zadłużenie wobec US w G., nie licząc zakwestionowanej decyzji, wynosi [...] zł. Skarżący wskazał, że spłaca dwa kredyty (miesięczna rata to kwota ok. 32 tys zł) oraz raty leasingowe w wysokości 4176,- zł. Działalność gospodarcza przynosi, ogółem, stratę, choć dochód za styczeń – marzec 2008 r. wyniósł 39 tys. zł. Dochód za 2007 r. wyniósł ok. 15 tys zł. Skarżący posiada dwie nieruchomości – o pow. 300 k. kw. i nieruchomość rolną o powierzchni 900 m. kw. Wskazał, że płaci – co miesiąc – na utrzymanie dwójki swoich dzieci kwotę 1500,- zł, ponieważ jest w separacji z żoną. Do formularza PPF skarżący dołączył odpisy umów leasingu operacyjnego, harmonogram płatności umowy leasingowej, umowę o kredyt, zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego na rzecz ZUS, tytuły wykonawcze, listę zaległości, upomnienia z ZUS, 3. Pismem referendarza sądowego z 28 sierpnia 2008 r. skarżący został wezwany przez referendarza sądowego o nadesłanie deklaracji podatkowych i wskazanie wysokości dochodów, wskazanie wszystkich źródeł utrzymania, nadesłanie odpisów wyciągów z rachunków bankowych, dokładne zestawienie należności i zobowiązań, wskazanie dochodów żony i jej zeznań podatkowych. 4. W wykonaniu wezwania skarżący wskazał, że "pozostaje w faktycznej separacji z żoną i z dwójką dzieci" i nie utrzymuje z nimi kontaktu, zadeklarował przekazanie odpisu wyciągu z rachunku bankowego i zadeklarował brak wiedzy o miejscu pracy żony. Nadto wskazał, ze jedynym jego źródłem utrzymania są wykazane wcześniej dochody z działalności gospodarczej. Miesięcznie wydaje 407,- zł na energie, rachunki telefoniczne – 1691,- zł, środki czystości – 400,- zł, odzież – 200,- zł, wyżywienie – 600,- zł, na dzieci – 1500,- zł. 5. Referendarz sądowy zauważa, że skarżący nie ustosunkował się w sposób wystarczający do doręczonego mu – w dniu 3 września 2008 r. - wezwania, czym uniemożliwił ocenę jego sytuacji majątkowej. Stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia jest zobowiązana na danym etapie postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r., II FZ 781/05), co było niemożliwe z przywołanych wyżej powodów. Pojęcia środków nie można przy tym ograniczać wyłącznie do środków pieniężnych. Ciężar wykazania przesłanek, o których mowa wyżej spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji przyznanie prawa pomocy w żądanym przez stronę zakresie (por. postanowienie z dnia 5 września 2005 r., II FZ 414/05; postanowienie z dnia 14 września 2005 r., II FZ 575/05). 6. Referendarz sądowy, mając na uwadze zasadę wyrażoną w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) zauważa, że podstawowymi formami bezpośredniego stosowania konstytucji są: samoistne jej stosowanie (gdy akt prawny stosowania opiera się wyłącznie na normie konstytucyjnej) i współstosowanie normy Konstytucji razem z normami ustaw (w mniejszym stopniu innych aktów normatywnych), służących jej realizacji (zob więcej K Działocha, Bezpośrednie stosowanie Konstytucji, Wydawnictwo Sejmowe, 2005). Bezpośrednie zastosowanie mogą mieć te przepisy Konstytucji RP, które nie wymagają konkretyzacji ustawowej i które dostatecznie precyzyjnie określają konstytucyjne prawa podmiotowe, co nie zmienia potrzeby wskazania, że stosowanie konstytucji znajduje także wyraz również w procesie interpretacji prawa. Najbardziej typowe jest tzw. Współstosowanie przepisów Konstytucji i przepisów ustaw, co ma miejsce w sytuacji, gdy dana materia jest jednocześnie regulowana tak na poziomie konstytucyjnym, jak ustawowym. Wówczas przepis konstytucyjny albo – wraz z przepisem ustawy – staje się budulcem do zbudowania normy prawnej, bądź staje się wyznacznikiem sposobu ustalenia prawnego znaczenia przepisu ustawy (co przybiera postać tzw. wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją i może następować także w oparciu o ogólne zasady konstytucyjne). Wskazania, co do sposobu interpretacji przepisów Konstytucji i ustaw zawarte są – przede wszystkim - w orzeczeniach Trybunału Konstytucyjnego. W wykonywaniu swych kompetencji Trybunał uwzględnia "normy, zasady i wartości konstytucyjne" (np. godność człowieka, osoby starszej, zasada ochrony rodziny), zaś tekst aktu normatywnego jest jedynie "punktem wyjścia", pozwalającym na wydobywanie dalszych reguł, wprawdzie wyraźnie w Konstytucji nie zapisanych, ale wynikających z całokształtu jej postanowień i z systemu aksjologicznego przez nią ustanowionego (http://www.trybunal.gov.pl/index2.htm). Każde orzeczenie Trybunału przyjmuje wskazanie zbiór wartości i założeń, z uwzględnieniem którego dokonuje się zarówno kontroli aktu, jak też stosowania prawa, co powinno być uwzględniane podczas stosowania prawa przez inne Sądy. Bezpośrednie stosowanie Konstytucji RP przez referendarza sądowego oznacza uwzględnienie w treści rozstrzygnięcia – i zastosowanie – zalecanego sposobu rozumienia przepisów Konstytucji mogących mieć zastosowanie w sprawie - jak np. art.2, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 78 i in. – oraz treści innych aktów prawnych, w szczególności ratyfikowanych umów międzynarodowych (art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji), które mogą wpływać na sposób stosowania przepisów regulujących prawo pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi – tj. art. 243 § 1 n. u.p.p.s.a. Obowiązek uwzględniania przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięcia przez referendarza sądowego wynika z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, który "(...) podkreśla, że art. 8 ust 2 Konstytucji nakłada na wszystkich obowiązek bezpośredniego stosowania jej przepisów i (....) nie zwalnia sądów oraz organów władzy publicznej od obowiązku bezpośredniego stosowania Konstytucji.(....)" (por. przykładowo wyrok TK z 28 listopada 2001 r. sygn. K 36/01, wyrok z 31 stycznia 2001 r. sygn. P 4/99, postanowienie z 22 marca 2000 r. sygn. P.12/98). Zatem obowiązek stosowania przez referendarza sądowego przepisów Konstytucji przy podejmowaniu rozstrzygnięć z zakresu prawa pomocy, we wskazanych wyżej granicach, jest uniezależniony od wyników rozważań posiadania przez referendarza sądowego przymiotu organu władzy publicznej, czyli posiadania cech podmiotu, który z mocy prawa dysponuje władzą publiczną i wypełnia funkcję władzy publicznej, szeroko rozumianej. 7. Z uwzględnieniem uwag poczynionych powyżej referendarz sądowy zauważa, że w treści formularza PPF zawarte są informacje pozostające ze sobą w sprzeczności, jak tez w sprzeczności oświadczeniem z 9 września 2008 r. W szczególności strona skarżąca zawarła w treści formularza PPF wiele informacji o toczącym się postępowaniu podatkowym, obciążeniach finansowych, kłopotach finansowych przedsiębiorstwa, obowiązku spłat kredytów i rat leasingowych, lecz żadna z tych informacji nie przedstawiała w pełni jej stanu majątkowego. Dolegliwość faktu spłaty zobowiązań należy miarkować wysokością kosztów uzyskania przychodów przedsiębiorstwa, a nie zdolnością skarżącego do gospodarowania pozostawionym mu do dyspozycji dochodem. Z tego też powodu obowiązek ponoszenia kosztów sądowych w sprawie – związanej z działalnością gospodarczą skarżącego – należy odnosić raczej do wysokości przychodu przedsiębiorstwa, a nie osobistego dochodu skarżącego. Przy czym spłata zobowiązań cywilnoprawnych – jak spłata rat kredytowych, czy leasingowych - nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu kosztów sądowych. Niezależnie od powyższego referendarz sądowy wskazuje, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w sprawie. W szczególności, z jego dwukrotnych deklaracji wynika, że wydaje, tylko na dzieci, miesięcznie więcej niż ma do dyspozycji (zestawienie kwoty 1313,- zł i 1500,- zł). Fakt dwukrotnego oświadczenia skarżącego o tożsamej treści oraz wyniki analizy przedstawionych informacji nakładają na referendarza sadowego obowiązek nadania szczególnej mocy dowodowej tym deklaracjom – ze skutkiem wskazanym w sentencji. Marginalny wpływ na ocenę rzetelności deklaracji mają inne – oprócz świadczeń na dzieci - wskazane dane, tj opłata za energie, telefon, środki czystości, odzież: razem ok. 3300,- zł. Skarżący oświadczył przy tym, w wykonaniu wezwania, że nie otrzymuje, oprócz dochodów z tytuł działalności gospodarczej, żadnych innych środków pieniężnych. Stąd dla decyzji referendarza tylko uboczne znaczenie ma fakt nienadesłania – wbrew deklaracjom – wyciągu z rachunku bankowego, czy deklaracji podatkowych. 8. Z tych powodów referendarz sądowy, uznał, na podstawie art.243 § 1, art. 245 § 1 i § 3 oraz art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a., jak w sentencji.