III SA/Wa 2330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek po rozpoznaniu w dniu 22 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 września 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. " [...]" na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia 1. uchylić w całości postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 3 września 2009 r. sygn. akt III SA/Wa 2330/08, 2. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 2.936 zł (dwa tysiące dziewięćset trzydzieści sześć złotych) , w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy. We wniosku z 28 sierpnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu (PPF), D. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż prowadzony przez niego zakład, na skutek ogólnej kondycji na rynku i braku popytu na produkcję [...], nie przynosi dochodu. Wnioskodawca jest zadłużony u kontrahentów, w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz w Urzędzie Skarbowym. Łączna kwota wymaganych wierzytelności wynosi ok. 2.100.000 zł. Skarżący wskazał, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza, z tytułu której osiąga straty. Ponosi koszty utrzymania zakładu (ok. 2.000 zł), w którym zatrudnia tylko 1 pracownika. W 2009 r. zmuszony był zwolnić 10 pracowników. Dodatkowo wnioskodawca spłaca dwa kredyty. Łączna wysokość rat wynosi 10.000 zł. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Dwójka dzieci wnioskodawcy przebywa wraz z żoną. Dobrowolnie łoży on na utrzymanie dzieci 1.500 zł miesięcznie. Miesięczne kosztu utrzymania skarżącego wynoszą 1.200 zł. Jest właścicielem nieruchomości o pow. 300 m² oraz działki o pow. 900 m². Nie posiada innych składników majątku. Do wniosku skarżący załączył m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, umowy kredytu, postanowienie Sądu Rejonowego, zaświadczenie o wpisie hipoteki przymusowej, zeznanie podatkowe, informację o stanie zaległości wobec urzędu skarbowego. W swoim wniosku podniósł, iż z uwagi na stratę osiąganą z tytułu działalności gospodarczej, nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Postanowieniem z 3 września 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z 15 września 2009 r. skarżący wniósł zażalenia na powyższe postanowienie. W zażaleniu wniósł o uchylenie kwestionowanego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania lub zmianę kwestionowanego postanowienia, poprzez udzielenie prawa pomocy w zakresie zwolnienia z połowy wpisu od skargi kasacyjnej tj. 2.936 zł. W uzasadnieniu wskazał, że zarówno w pierwszym wniosku, na etapie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej jak i przy obecnym nie ukrywał, iż prowadzi działalność gospodarczą. Fakt jej prowadzenia w znacznych rozmiarach w żaden sposób nie przekłada się jednak na ocenę, że skarżący jest w stanie generować każdą kwotę, w tym kwotę równą wpisowi sądowemu od skargi kasacyjnej. Zdaniem skarżącego, w pełni wykazał on zmianę okoliczności faktycznych uzasadniających odmienne rozpoznanie wniosku. Już samo porównanie rozmiaru osiąganych przychodów pomiędzy rokiem 2007 a 2008 wskazuje na kompletny krach prowadzonej działalności gospodarczej. Różnica przychodów (9.011.363,59 zł za 2007 i 605.816 zł za 2008r.), oparta na dokumentach zeznań podatkowych wskazuje na drastyczny spadek obrotów skarżącego, wynikający z tzw. załamania rynku. W dniu składania wniosku skarżący nie miał wystarczającej ilości zamówień, mogących obsłużyć koszty prowadzenia działalności. Obsługa kredytów, które jest jedynie stałym kosztem, który obsługuje z pierwszeństwem przed innymi piętrzącymi się zobowiązaniami. W stosunku do stanu sprawy z dnia złożenia pierwszego wniosku zmieniła się struktura zatrudnienia w firmie skarżącego. Zmuszony został do zwolnienia 10 pracowników. Proces ten następował sukcesywnie przez 2009 r. Również 2009 r. spowodował spiętrzenie długów skarżącego, których nie jest w stanie spłacić i znajdują się one na etapie postępowań egzekucyjnych. Zdaniem skarżącego, istota prawa ubogich nie może być interpretowana z korzyścią jedynie dla tej grupy podmiotów, które z racji swojego wyboru, nigdy nie zaryzykowały prowadzenia działalności na własny rachunek, z negatywnymi tego konsekwencjami w postaci bankructwa prowadzonej działalności. Wskazał, iż uiszczenie wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej było ogromnym wysiłkiem finansowym z jego strony. Skarżący nie ma żadnych rezerw finansowych, mogących pokryć istniejące zaległości, a przynajmniej zmniejszyć ich zakres. Skarżący podniósł, iż wbrew uzasadnieniu kwestionowanego postanowienia i uzasadnieniom poprzednich rozstrzygnięć, legalność, wskazywanych przez Sąd instrumentów podatkowych pozwalających na równoważenie kosztów i przychodów, w celu zminimalizowania w ostatecznym rozliczeniu obciążeń publicznoprawnych, nie znajduje w jego przypadku zastosowania a przynajmniej jego zakres jest bardzo ograniczony i niewspółmierny w stosunku do wagi, jaką tym mechanizmom nadał Sąd. W działalności gospodarczej skarżący ryzykuje swoimi środkami i swoim majątkiem, ryzyka tego nie ponoszą osoby, którym w myśl interpretacji przepisów dotyczących przyznania prawa pomocy, pomoc taka winna być przyznana. Zdaniem skarżącego, prawo pomocy może dotyczyć również przedsiębiorców działających lub usiłujących działać w obecnej sytuacji rynkowej. Skarżący wniósł o rozważenie możliwości zmiany kwestionowanego postanowienia, poprzez zwolnienie go z obowiązku uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w zakresie połowy należnego wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 195 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - "P.p.s.a."), w przypadku wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, akta sprawy wraz z zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu po doręczeniu zażalenia pozostałym stronom. Odpowiedź na zażalenie może być wniesiona wprost do Naczelnego Sądu Administracyjnego w terminie siedmiu dni od doręczenia zażalenia. Natomiast zgodnie z przepisem art. 195 § 2 P.p.s.a. jeżeli zażalenie zarzuca nieważność postępowania lub jest oczywiście uzasadnione, Wojewódzki Sąd Administracyjny, który wydał zaskarżone postanowienie, może na posiedzeniu niejawnym, nie przesyłając akt Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, uchylić zaskarżone postanowienie i w miarę potrzeby sprawę rozpoznać na nowo. Od ponownie wydanego postanowienia przysługują środki odwoławcze na zasadach ogólnych. Sąd po rozpatrzeniu wniesionego zażalenia zważył, iż przedmiotowe zażalenie w całości zasługuje na uwzględnienie. Zgodzić się należy ze skarżącym, iż jego aktualna sytuacja materialna znacznie się pogorszyła. W konsekwencji nastąpiła taka zamiana okoliczności faktycznych, która uzasadnia odstąpienie od oceny wyrażonej w postanowieniu WSA w Warszawie z dnia 14 listopada 2008 r. oraz w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 stycznia 2009 r. sygn. akt I FZ 531/08. W konsekwencji przyjąć należy, iż spełnione zostały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem, Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Łoży na rzecz dzieci dobrowolnie 1.500 zł alimentów. Rachunek bankowy wnioskodawcy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS. Łączne zadłużenie skarżącego wynosi ponad 2 mln zł. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości o pow. 300 m² oraz działki o pow. 900 m². Jego jedynym źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza w zakresie produkcji obuwia. Z zeznania podatkowego za 2007 r. (PIT-36 L) wynika, że wnioskodawca za ten rok uzyskał przychód w wysokości 9.011.363,59 zł (koszty 8.985.750,68 zł, dochód 25.612,91 zł, z kolei z zeznania podatkowego za 2008 r. (PIT-36 L) wynika, że wnioskodawca za ubiegły rok uzyskał przychód w wysokości 605.816,00 zł (koszty 558.604,25 zł, dochód 47 211,75 zł). Skarżący poniósł jednocześnie bardzo duże koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (ponad 500.000 zł.). Już sama różnica przychodów (9.011.363,59 zł za 2007 i 605.816 zł za 2008r.), oparta na dokumentach zeznań podatkowych wskazuje na znaczny spadek obrotów Skarżącego. W konsekwencji skarżący zmuszony został do zwolnienia 10 pracowników. Skromna produkcja zakładu wystarcza na pokrycie jego bieżącego funkcjonowania i spłatę części wymagalnych wierzytelności. Podsumowując Sąd wskazuje, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, uzasadniają twierdzenie, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego w całości. Częściowe zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi podyktowane jest również realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do kontroli przez niezawisły sąd wydanego w stosunku do skarżącego aktu z zakresu administracji publicznej bez nieuzasadnionej zwłoki, która kontrolę tę może uczynić iluzoryczną. Żadne ograniczenia natury finansowej nie mogą zamykać skarżącemu dostępu do sądu. Skoro skarżący sam uznał, że jest wstanie uiścić połowę należnego wpisu od skargi kasacyjnej, Sąd postanowił zwolnić Skarżącego z obowiązku jego uiszczenia w tej właśnie części, tj. zwolnić go od wpisu ponad kwotę 2.936 zł. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisów art. 246 §1 pkt 2 w związku art. 195 §2 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.