III SA/Wa 2363/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Sokołowska, asesor WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Protokolant Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi A.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) maja 2006 r. nr (...) w przedmiocie niedopuszczalności odwołania od decyzji odmawiającej umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Wnioskiem z dnia (...) lutego 2006 r. A.Z. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w L. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od stycznia 2000 r. do dnia wydania decyzji. Pismem z dnia 8 marca 2006 r. wniosek powyższy rozszerzył poprzez wskazanie, iż obejmuje on okres od września 1999 r. do dnia wydania decyzji. Uzasadniając wniosek A.Z. wskazał, że gdyby zapłacił zaległe składki, na życie pozostałoby mu mniej niż 600 zł miesięcznie. Wnioskodawca podniósł, że prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, z żoną od 1998 r. jest w faktycznej separacji i w tym też roku zawarł z żoną umowę o wyłączenie wspólności ustawowej. A.Z. wykonuje zawód prawnika, nie posiada nieruchomości, wartościowych ruchomości, a rzeczy osobiste wnioskodawca wycenił na kwotę 500 zł. Decyzją z dnia (...) marca 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1 i 2 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.s.u.s.", odmówił A.Z. umorzenia należności z tytułu składek na łączną kwotę (...)zł za okres od września 1999 r. do grudnia 2005 r., w tym z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie (...)zł, ubezpieczenie zdrowotne w kwocie (...)zł oraz Fundusz Pracy i Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w kwocie (...)zł. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z dyspozycją art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a). Zakład wskazał przypadki, kiedy w świetle cytowanych przepisów zachodzi całkowita nieściągalność. Natomiast w myśl art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365), precyzuje zasady wyrażone w art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. Organ poczynił ustalenia co do sytuacji materialnej skarżącego i uznał, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące umorzenie należności z tytułu zaległych składek. W stosunku do wnioskodawcy nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności, gdyż prowadzi on działalność gospodarczą, z której osiąga dochody w wysokości około 1.200,00 zł miesięcznie. Nadto zaległość dotyczy lat 1999 r.- 2005 r., a Zakład może ich dochodzić w ciągu 10 lat, tak więc na przestrzeni tego okresu wnioskodawca może uzyskać dochód, który pozwoli na spłacenie zaległości. Decyzja zawierała pouczenie o służących stronie środkach zaskarżenia. Pismem z dnia (...) kwietnia 2006 r. zatytułowanym "odwołanie" A.Z. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie składek za czas od września 1999 r. do dnia uprawomocnienia się decyzji ewentualnie o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Pismo powyższe potraktowane zostało jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, o czym organ poinformował stronę. W piśmie z dnia (...) kwietnia 2006 r. A.Z. wyjaśnił, że nie składał wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a odwołanie w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Jednocześnie wnioskodawca poprosił o przekazanie odwołania organowi wyższego rzędu bądź o zmianę decyzji w trybie autokontroli. Następnie w dniu 25 kwietnia 2006 r. do protokołu z zapoznania się z treścią zebranych dowodów i materiałów w czasie prowadzonego postępowania wyjaśniającego wnioskodawca ponownie podał, że wnosił odwołanie, a nie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Poprosił o przekazanie odwołania do Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Decyzją z dnia (...) maja 2006 r. (...)Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził niedopuszczalność wniesionego przez A.Z. odwołania. Uzasadniając decyzję organ wskazał, że od decyzji odwołanie nie przysługiwało. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A.Z. podniósł, iż w jego ocenie od każdej wydanej przez organ pierwszej instancji przysługuje prawo odwołania się do organu wyższego stopnia - w tym wypadku do Ministra Pracy i Polityki Społecznej. Prawo takie gwarantuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Wyjątki od zasady dwuinstancyjności muszą być określone w ustawie , która ustanawia także tryb zaskarżania. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest środkiem odwoławczym. W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wskazał, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji znajduje potwierdzenie w obecnie obowiązującym stanie prawnym zgodnie bowiem z art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98 poz. 1071 z późn. zm. - dalej powoływanej jako "Kpa") organy odwoławcze właściwe w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych określone są w przepisach odrębnych. W dniu 24 sierpnia 2005 r. zmianie uległa treść art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Na jego podstawie stronie niezadowolonej z decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przysługuje prawo wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Na wstępie wskazać należy, że sąd administracyjny oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " Ppsa"). Odnosząc się do argumentów zawartych w skardze, Sąd wyjaśnia, że z mocy art. 1 pkt 3 ustawy z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.05.150.1248) art. 83 ust. 4 u.s.u.s. z dniem 24 sierpnia 2005 r. otrzymał brzmienie: "Od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2, nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.". Biorąc zatem pod uwagę powyższe uznać należy, iż zgodnie z obecnym brzmieniem art. 83 ust. 4 u.s.u.s., a wbrew twierdzeniom skarżącego, środkiem odwoławczym jaki przysługuje w sprawach z zakresu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne rozstrzyganych w I instancji przez ZUS, jest wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy kierowany do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zauważyć trzeba, że istotnie, do czasu dokonania nowelizacji ww. przepisu, należało przyjąć, że, zgodnie z wynikającą z art. 15 Kpa zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i postanowieniami art. 127 § 1 i 2 Kpa, od decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych przysługiwało odwołanie, a właściwym do jego rozpatrzenia był sprawujący nadzór nad zgodnością działań Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z obowiązującymi przepisami minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego. Nowelizacja dokonana z dniem 24 sierpnia 2005 r. wyłączyła jednakże konieczność wywodzenia właściwej drogi zaskarżenia decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek bezpośrednio z treści ww. przepisów i jednoznacznie sformułowała zarówno przysługujący środek zaskarżenia jak i jego adresata. W rozpoznawanej sprawie, w treści decyzji z dnia (...) marca 2006 r., prawidłowo pouczono skarżącego o możliwości wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 83 ust. 4 u.s.u.s., do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W świetle przywołanego przepisu od decyzji I instancji, a taką była wydana na podstawie art. 82 ust. pkt 3 u.s.u.s. decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia (...) marca 2006 r., skarżącemu przysługiwał taki właśnie środek odwoławczy. Skarżący w wyznaczonym terminie wniósł natomiast pismo z dnia 3 kwietnia 2006 r. zatytułowane "odwołanie". Poinformowany pismem z dnia 12 kwietnia 2006 r., że pismo to zostanie rozpoznane jako wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy oświadczył w piśmie z dnia 13 kwietnia 2006 r. oraz w trakcie zapoznania z treścią zgromadzonego materiału dowodowego w dniu 25 kwietnia 2006 r., że nie składał takiego wniosku, a jego pismo stanowiło odwołanie, które powinno zostać przekazane do organu wyższego rzędu albo zmienione w trybie samokontroli. Prawidłowo zatem organ II instancji przyjął, że skarżący nie wniósł wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ale odwołanie - przy czym na podstawie omówionych przepisów taki środek odwoławczy mu nie przysługiwał. W treści 83 ust. 4 u.s.u.s wyłączono bowiem zarówno możliwość wniesienia odwołania, w oparciu o art. 83 ust. 2 cyt. ustawy do właściwego sądu na zasadach określonych w Kodeksie postępowania cywilnego, jak i pośrednio - poprzez wskazanie, że od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy - możliwość wniesienia odwołania na zasadach określonych w art. 127 § 1 i § 2 Kpa do organu wyższego stopnia. W wyrażonym powyżej przekonaniu co do intencji skarżącego utwierdza Sąd fakt, że skarżący, w piśmie z dnia 12 kwietnia 2006 r. oraz w dniu 25 kwietnia 2006 r., utrzymywał, że jego pismo jest odwołaniem, nie stanowi zaś wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Sąd miał przy tym na uwadze, że skarżący jako osoba posiadająca kwalifikacje adwokata i radcy prawnego formułuje swoje żądania procesowe w sposób zgodny z rzeczywistymi intencjami. W świetle powyższego należy uznać, że odwołanie z dnia 3 kwietnia 2006 r. było niedopuszczalne ponieważ brał było przepisu przewidującego możliwość wniesienia takiego środka zaskarżenia. Prawidłowo zatem, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych działając na podstawie art. 134 Kpa oraz 83b ust. 1 u.s.u.s. wydał decyzję stwierdzającą tą okoliczność. Z tego względu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.