III SA/Wa 239/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Kocewiak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2008 r. wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. P. i E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: – odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w całości. W dniu 20 lutego 2008 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek W. P. (dalej "skarżący") o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że nie jest w stanie samodzielnie prowadzić sprawy przed Sądem, dlatego występuje o ustanowienie pełnomocnika. Ponadto jego pięcioosobowa rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Podniósł również zarzuty przeciwko decyzji. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema synami. Miesięczny dochód rodziny stanowi kwota netto 1.264 złote i składa się na nią zasiłek otrzymywany przez M. P. w wysokości 64 złote oraz stypendia w wysokości 600 złotych otrzymywane przez dwóch starszych synów. Opisując posiadany majątek skarżący wskazał zabudowaną nieruchomość o powierzchni 1.349 m. kw., w tym dom o powierzchni 50 m. kw., las o powierzchni 20 hektarów (współwłasność) i nieruchomości zabudowane o powierzchni 999 m. kw. oraz 953 m. kw. Dodał też, że jest zobowiązany do spłaty pożyczek w wysokości 450.000 złotych oraz 200.000 złotych zaciągniętych na zakup wykazanych w formularzu nieruchomości. W załączonym do formularza PPF piśmie skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą, ale w latach 2006-2007 nie uzyskał z niej żadnego dochodu, jego żona nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. Pismem z dnia 22 lutego 2008 roku referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Odpowiadając na wezwanie w dniu 26 marca 2008 roku skarżący przesłał do Sądu zeznanie o wysokości osiągniętych dochodów w 2007 roku (PIT-36), zaświadczenie Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych w 2006 roku przez skarżącego i jego żonę, zaświadczenie Urzędu Skarbowego, że synowie skarżącego nie figurują w ewidencji podatkowej, zaświadczenie wystawione przez szkołę wyższą stwierdzające, że syn skarżącego pobiera stypendium socjalne oraz pokwitowanie zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnych od umów pożyczek zaciągniętych 17 lipca 2007 roku i 15 stycznia 1998 roku na zakup nieruchomości. Następnie pismem, które wpłynęło do tutejszego Sądu 7 kwietnia 2008 roku, skarżący wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie "wyceny nieruchomości", ale nie posiada licencji zawodowego "rzeczoznawcy majątkowego" i dlatego nie osiąga dochodów z prowadzonej działalności. Aktualnie skarżący podejmuje działania w celu uzyskania takiej licencji. Skarżący nie posiada środków trwałych, lokat bankowych i oszczędności pieniężnych. Nie otrzymuje również dopłat z europejskich funduszy strukturalnych. W skład jego majątku wchodzi nieruchomość o powierzchni 1.349 m. kw. wraz z przedwojennym budynkiem mieszkalnym (50 m. kw.) - wartość rynkowa około 250.000 złotych. Ponadto skarżący jest właścicielem nieruchomości leśnej (20 hektarów) wspólnie z osobami pochodzenia [...], których spadkobiercy "nie ujawnili się po wojnie, a ich poszukiwania w celu uregulowania stanu prawnego nie przebiegają pomyślnie". Las znajduje się na terenie [...] Parku Krajobrazowego oraz [...] Obszaru Chronionego Krajobrazu. Wartość środowiskowa tego obszaru jest ogromna, ale wartość rynkowa dla celów kupna-sprzedaży wynosi około 200.000 złotych. Równocześnie skarżący wyjaśnił, że zakup nieruchomości leśnej oraz pozostałych działek wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy został sfinalizowany dzięki środkom w wysokości 450.000 złotych oraz 200.000 złotych uzyskanym na podstawie umowy pożyczki. Ich zbycie jest zależne od potrzeb pożyczkodawcy oraz uregulowania ich stanu prawnego. W okresie dwóch ostatnich lat skarżący nie zbywał nieruchomości. Skarżący powtórzył, że jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, utrzymuje się dzięki pomocy rodziny i darowiźnie przekazanej na rzecz skarżącego przez jego rodziców mieszkających w S.. Jego żona nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia. Skarżący wyjaśnił również, że trudna sytuacja finansowa jego rodziny jest stanem przejściowym, a jego rodzina jest uczciwa. Do wyjaśnień skarżący załączył zaświadczenie Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 31 marca 2008 roku i decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2007 rok. Skarżący przypomniał, że pismem z dnia 26 marca 2008 roku przesłał do Sądu inne posiadane dokumenty. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie dysponuje środkami, którymi mógłby pokryć koszty postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek jak i stan faktyczny sprawy, stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest uzasadnione. Skarżący twierdzi, że działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przynosi dochodu, o czym świadczą również przedstawione zeznanie podatkowe oraz zaświadczenie wystawione przez Urząd Skarbowy w O.. Jego żona również nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. W konsekwencji, zgodnie z przedstawionymi informacjami, jedyne dochody pięcioosobowej rodziny stanowią stypendia socjalne studiujących synów (łącznie 1.200 złotych) oraz zasiłek rodzinny na najmłodsze dziecko w kwocie 64 złote miesięcznie. Zaświadczenie wystawione przez Ośrodek Pomocy Społecznej stwierdza, że skarżący nie korzystał z pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej i otrzymywał świadczenia rodzinne w okresie od 1 stycznia 2006 roku do 31 grudnia 2007 roku (zasiłki rodzinne w łącznej kwocie 1.912 złotych). Zaznaczyć jednak należy, że skarżący posiada bardzo znaczny majątek nieruchomy, a jego wyjaśnienia zmierzające do wykazania, iż majątek ten stanowi jedynie obciążenie i nie przynosi dochodów są niewiarygodne i mało przekonujące. Skarżący wykazał, że posiada trzy zabudowane nieruchomości o powierzchni: 1349 m. kw., 953 m. kw. i 999 m. kw. oraz nieruchomość leśną o powierzchni 20 hektarów. Zgodnie z jego wyjaśnieniami, środki na zakup dwóch nieruchomości oraz lasu pochodzą z pożyczki udzielonej przez jego siostrę mieszkającą na stałe w Stanach Zjednoczonych i skarżący tej pożyczki nie spłacił. Zauważyć jednak należy, że jego siostra złożyła oświadczenie o rezygnacji z roszczeń wynikających z zawartej umowy pożyczki i nie wniosła innego powództwa przeciwko skarżącemu w sprawie zwrotu środków pieniężnych. W konsekwencji skarżący jest właścicielem nieruchomości przedstawiających znaczną wartość, a obowiązek zwrotu środków pieniężnych jego siostrze nie został przesądzony. Ponadto skarżący wyjaśniał, że las stanowi przedmiot współwłasności "z osobami pochodzenia [...], których spadkobiercy nie ujawnili się po wojnie" i nieruchomość ta nie ma uregulowanego stanu prawnego. Równocześnie oświadczył, że nieruchomość leśna została nabyta dzięki środkom uzyskanym od siostry w 1998 roku. Przedstawiona argumentacja wzbudza poważne wątpliwości co do jej prawdziwości. Skarżący twierdzi, że kupił las, a równocześnie oświadcza, że nie może nim dysponować ze względu na jego nieuregulowany stan prawny i okoliczność, że jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości. Reasumując, skarżący jest właścicielem trzech zabudowanych nieruchomości oraz lasu, co oznacza, że posiada majątek znacznej wartości. Zauważyć też należy, iż skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił sposobu korzystania z tych nieruchomości, a mogą one stanowić potencjalne źródło przychodu. W orzeczeniu z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl) Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (wyrok SN z 23 października 1934r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt 478/04 (niepubl.) NSA stwierdził natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto jego ważne, że rodzina skarżącego ma zapewnione potrzeby lokalowe i korzysta z pomocy finansowej jego rodziców. Zauważyć też należy, że zgodnie z informacjami wynikającymi z akt sprawy (oświadczenia skarżącego), w 2007 roku korzystał on z fachowej obsługi prawnej, co oznacza, że dysponował środkami na opłacenie tej pomocy. Równocześnie złożone w niniejszym postępowaniu dokumentu z urzędu skarbowego wskazują, że w latach 2006 – 2007 skarżący wraz z żoną nie uzyskali żadnych dochodów. Pojawia się kolejna rozbieżność w składanych wyjaśnieniach. Z jednej strony skarżący deklaruje brak dochodów i trudną sytuację finansową rodziny, a z drugiej strony korzysta z profesjonalnej pomocy prawnej. W przedstawionej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy, bowiem sytuacja finansowa skarżącego nie jest wyjątkowa. Ponadto analiza stanu faktycznego w zestawieniu z oświadczeniami skarżącego wskazuje, że okoliczność, iż pięcioosobowa rodzina utrzymuje się tylko dzięki stypendiom oraz zasiłkowi na dziecko jest mało prawdopodobne. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec skarżącego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.