III SA/Wa 239/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. P. i W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. Pismem z dnia 15 stycznia 2008 r. Skarżący E. i W. P. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...]. W wyniku wezwania Przewodniczącego Wydziału do uiszczenia wpisu od skargi W. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu oświadczył, że z prowadzonej dotychczas działalności gospodarczej nie osiągnął w 2006 oraz 2007 r. żadnych dochodów. Skarżący wskazał, iż jego żona nie pracuje i nie posiada środków finansowych. Na ich utrzymaniu pozostają trzej – uczący się – synowie. Są właścicielami zabudowanej nieruchomości o powierzchni 1349 m², na której posadowiony jest dom, lasu o pow. ok. 20 ha, nieruchomości zabudowanej o pow. 994 m² oraz nieruchomości zabudowanej o pow. 953 m². Synowie M. P. i J. P. otrzymują stypendium w wysokości po 600 zł, syn M. P. zaś zasiłek w kwocie 64 zł. Dodatkowo podał, iż posiadają zadłużenie z tytułu pożyczek "u osób prywatnych" zaciągnięte na zakup wymienionych w oświadczeniu majątkowym nieruchomości w kwotach 450 000,00 zł oraz 200 000,00 zł. Nie posiadają żadnych przedmiotów wartościowych ani oszczędności. Uzasadniając wniosek o ustanowienie radcy prawnego podniósł, że nie jest w stanie samodzielnie udowodnić zapłacenia nienależnego podatku. W odpowiedzi na wezwanie referendarza do przedstawienia dodatkowych informacji Skarżący wyjaśnił, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie "wyceny nieruchomości", ale nie osiąga dochodów z prowadzonej działalności, ponieważ nie posiada licencji zawodowego "rzeczoznawcy majątkowego". Jego żona nie pracuje ze względu na zły stan zdrowia. Synowie studiujący na Politechnice [...] otrzymują stypendia socjalne, a najmłodszy syn zasiłek rodzinny. Równocześnie podkreślił, że zakup nieruchomości wykazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy został sfinalizowany dzięki środkom uzyskanym na podstawie umowy pożyczki. Oświadczył, iż nie posiada środków trwałych. Nieruchomości leśne nie przynoszą mu żadnych dochodów z tytułu dopłat z europejskich funduszy strukturalnych. Ze względu, natomiast, na swoje położenie, nieruchomości te nie przedstawiają, zdaniem skarżącego, dużej wartości rynkowej. Powtórzył, iż na kupno wymienionych we wniosku nieruchomości, zaciągnięte zostały pożyczki od osób prywatnych i ich zbycie związane jest z potrzebami pożyczkodawców. Powtórzył, że jego rodzina znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale jest to stan przejściowym. Aktualnie utrzymują się dzięki pomocy rodziny i darowiznom przekazywanym przez nią na ich rzecz. Do pisma załączył kserokopie: zaświadczenia z dnia 28 sierpnia 2006 r. wydanego przez Politechnikę [...], zgodnie z którym w roku szkolnym 2005/2006 M. P. korzystał ze stypendium pieniężnego w kwocie 580 zł w okresie od 1 października 2005 r. do 31 lipca 2007 r.; pokwitowań wpłat na podatek od czynności cywilnoprawnych z tytułu umów pożyczek; zaświadczeń z 4 września 2006 r. wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., że synowie M.P. i J.P. nie figurują w ewidencji podatników; zaświadczeń z 20 sierpnia 2007 r. wydanych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., że E. i W. P. w 2006 r. nie osiągnęli żadnego dochodu; decyzji w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości na 2007 r. w wysokości 154 zł. Ponadto załączył: wypełniony druk zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2007, w którym wykazał stratę w wysokości 4.326,00 zł oraz zaświadczenie z dnia 31 marca 2008 r. wydane przez Ośrodek Pomocy Społecznej w O., zgodnie z którym w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2007 r. otrzymywał zasiłek rodzinny na J. P. w łącznej kwocie 344 zł oraz zasiłek rodzinny na M. P. w łącznej kwocie 1.368,00 zł i dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w łącznej wysokości 200 zł. W zaświadczeniu tym poinformowano ponadto, że W. P. nie korzystał z pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2008 r. odmówił przyznania W. P. prawa pomocy w całości. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano m.in., że Skarżący posiadają znaczny majątek nieruchomy, a wyjaśnienie jakoby stanowił on jedynie obciążenie i nie przynosił żadnych korzyści są niewiarygodne, tym bardziej, że Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób z nich korzysta. W wyjaśnieniach Skarżącego dotyczących jego sytuacji majątkowej pojawiają się liczne rozbieżności, które nie uwiarygodniają przedstawionego przez niego stanu faktycznego. Pismem z dnia 29 kwietnia 2008 r. W. P. wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W piśmie tym podniósł, że referendarz sądowy rozpatrzył jego wniosek z rażącym naruszeniem swobodnej oceny dowodów, wskazując, że korzystał on w 2007 r. z profesjonalnej pomocy prawnej, w związku z czym musiał posiadać środki na jej sfinansowanie. Podkreślił, iż pomoc tę uzyskał w ramach bezpłatnej pomocy prawnej, jaką świadczą prawnicy stowarzyszenia "Konstytucja". Nie zgodził się również z tym, że nieruchomości, które są w jego posiadaniu mogą być źródłem dochodu i wskazał, że nie jest on ich właścicielem, a jedynie współwłaścicielem. Powtórzył, iż sytuacja materialna jego i rodziny jest trudna, wobec czego wymaga pomocy ze strony Skarbu Państwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił co następuje: Zgodnie z przepisem art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. zwana dalej "p.p.s.a.") w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zważywszy na powyższe w przypadku wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, postanowienie przez niego wydane traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega ponownemu rozpoznaniu przez Sąd. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych wynika, że zasadą jest, iż każdy kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 p.p.s.a., Sąd może, na wniosek strony, przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. W przypadku częściowego przyznania prawa pomocy, prawo to może obejmować zwolnienie od kosztów sądowych. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wykazanie przez skarżącego lub skarżących, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy uwarunkowane jest wykazaniem przez stronę, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Analiza powołanych powyżej przepisów wskazuje także, że wnoszący o przyznanie prawa pomocy powinni wykazać, przedstawiając odpowiednie argumenty i dowody, iż nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Należy podkreślić, iż to na wnioskodawcach ciąży obowiązek wykazywania zasadności złożonego wniosku, a także spełniania ustawowych przesłanek w tym przedmiocie. Powyższe stanowisko znajduje oparcie w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w postanowieniu NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, w którym Sąd wskazał, że "dla zaistnienia przesłanki z art. 199 u.p.p.s.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie przez stronę okoliczności, ze poniesienie pełnych kosztów jest niemożliwe z uwagi na brak środków. Fakt ten należy uprawdopodobnić za pomocą każdego środka dowodowego, który nie narusza odpowiednich przepisów k.p.c. Obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ciąży na stronie". O przyznaniu prawa pomocy decyduje stan majątkowy i dochody w chwili orzekania przez Sąd w tym przedmiocie, bez względu na przyczyny takiego stanu. Należy jednak mieć na uwadze, że osoba lub osoby zamierzające wytoczyć sprawę lub biorące udział w sprawie powinny liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów sądowych. Z akt sprawy wynika, że Skarżący są właścicielami trzech zabudowanych nieruchomości o powierzchni 1349 m², 994 m² i 953 m² oraz lasu o powierzchni ok. 20 ha. Skarżący posiadają zatem znaczny majątek nieruchomy, z którego mogą czerpać korzyści, a uzyskane tą drogą dochody przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych oraz pomocy prawnej. Jak wynika natomiast z zaświadczeń z Urzędu Skarbowego Skarżący za rok 2006 nie uzyskali żadnych dochodów. Zgodnie z oświadczeniem W. P. utrzymują się ze środków otrzymywanych od rodziny oraz z zasiłku rodzinnego wynoszącego 64 zł miesięcznie wypłacanego na syna M. P. oraz ze stypendium socjalnego otrzymywanego przez dwóch studiujących synów. Wezwany jednak do nadesłania dokumentów potwierdzających wysokość otrzymywanego stypendium nadesłał jedynie kserokopię zaświadczenia dot. stypendium pieniężnego wypłacanego M. P. w roku szkolnym 2005/2006. Z zaświadczenia tego nie wynika z jakiego tytułu było ono wypłacane, a ponadto zaświadczenie to nie potwierdza z jakiego tytułu i w jakiej wysokości aktualnie (w roku szkolnym 2007/2008) wypłacane jest M. P. stypendium. Skarżący nie załączył też żadnego dokumentu dot. wysokości stypendium otrzymywanego przez drugiego studiującego syna J.. Także załączone kserokopie zaświadczeń o niefigurowaniu synów M. i J. w ewidencji podatników nie odnoszą się do aktualnej sytuacji. Zostały one bowiem wydane 4 września 2006 r. Zgodnie natomiast z zaświadczeniem wydanym przez Ośrodek Pomocy Społecznej w O., Skarżący w latach 2006-2007 otrzymywał zasiłek rodzinny na dwoje dzieci. Nie korzystał natomiast z pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Poza wskazanymi powyżej dokumentami skarżący nie przedstawił żadnych dokumentów źródłowych wskazujących na trudną sytuację finansową uprawniającą do korzystania z prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Nie nadesłał – pomimo wezwania – między innymi żadnych dokumentów wskazujących wysokość ponoszonych stałych kosztów utrzymania, ani nawet nie wskazał wysokości tych wydatków. Natomiast pozostałe wydatki, w tym spłata pożyczek nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Ponadto nie wydaje się być wiarygodnym fakt, iż Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie "wyceny nieruchomości", nieosiągając z tego tytułu żadnych dochodów. Wskazuje, iż nie posiada wymaganej przepisami prawa licencji do wykonywania zawodu. Obecnie jest członkiem Warszawskiego Stowarzyszenia Rzeczoznawców majątkowych i odbywa jedynie praktykę w celu zdobycia wymaganych uprawnień. Reasumując Skarżący prowadzi działalność gospodarczą nie przynoszącą żadnych dochodów, a środki do życia czerpie od rodziny oraz należności wypłacanych uczącym się dzieciom. Wydaje się być nieracjonalne prowadzenie od dwóch lat działalności gospodarczej nie przynoszącej żadnych zysków, co stawia rodzinę w trudnej sytuacji materialnej, tym bardziej, iż żona skarżącego – jak sam wskazuje – ma problemy zdrowotne. Na okoliczność tę nie przedstawia jednak żadnych dowodów. Podkreślić należy, iż w niniejsze sprawie Referendarz sądowy podjął inicjatywę w celu ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego, nie oznacza to jednak obowiązku prowadzenia w nieskończoność postępowania w celu ustalenia jego sytuacji majątkowej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenia dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 10 maja 2004 r. sygn. FZ 18/04). Zgodnie z orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 maja 2004r. FZ 91/04 brak dokładnego określenia stanu majątkowego przez skarżącego nie oznacza braku jego posiadania. Wskazać można również, iż w postanowieniu z 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Na uwagę w przedmiotowej sprawie zasługuje także to, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć można jedynie wpis od skargi w wysokości 345 zł. Uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy. W przypadku zaś uwzględnienia skargi zostanie on – na wniosek strony – zasądzony przez Sąd od strony przeciwnej. Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nienależycie przedstawił swoją sytuację materialną, a co za tym idzie, nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Mając na względzie powyższe, skoro nie zostały spełnione przesłanki do przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części, to na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245 § 1 i § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1, art. 254 § 1, art. 260 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.