III SA/Wa 239/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 stycznia 2009 r. wniosku W. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. P. i E. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych postanawia: odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Skarżący W. P. (zwany dalej "skarżącym") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego W uzasadnieniu wniosku skarżący stwierdził, że jego pięcioosobowa rodzina znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza "wycena nieruchomości" ze względu na brak licencji zawodowej nie przynosi dochodów. Skarżący ze względu na zły stan zdrowia od lipca 2008 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim i utrzymuje się z zasiłku chorobowego. Żona skarżącego nie pracuje i nie posiada żadnych własnych środków finansowych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema synami. Miesięczny dochód rodziny stanowi kwota netto 1.233 zł i składa się na nią zasiłek rodzinny otrzymywany przez M. P. w wysokości 64 zł. oraz zasiłek chorobowy w wysokości 1.169 zł. otrzymywany przez skarżącego. Opisując posiadany majątek skarżący wskazał zabudowaną nieruchomość o powierzchni 1.349 m. kw., w tym dom o powierzchni 50 m. kw., las o powierzchni 20 hektarów (współwłasność) i nieruchomości zabudowane o powierzchni 994 m. kw. oraz 953 m. kw. Dodał też, że jest zobowiązany do spłaty pożyczek w wysokości [...] złotych oraz [...] złotych zaciągniętych na zakup wykazanych w formularzu nieruchomości. Wraz z formularzem PPF skarżący przedłożył zaświadczenia urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez członków rodziny w roku 2007, z których wynika, że skarżący oraz jego małżonka nie uzyskali żadnych dochodów. Skarżący przedłożył również informację Ośrodka Pomocy Społecznej w O., z której wynika, że w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2007 r. otrzymywał zasiłki rodzinne na synów J. i M. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Skarżący przedstawił również kserokopie przekazów pocztowych, z których wynikają kwoty otrzymywanego zasiłku chorobowego. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedstawił zeznania podatkowe za lata 2007 r. (PIT – 36) i za 2006 r. (PIT – 36), z których wynika, ze skarżący oraz jego małżonka nie uzyskali dochodu. Z przedstawionej decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wynika, że Skarżącemu, w okresie od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r., został przyznany zasiłek rodzinny na syna M. w kwocie 64 zł miesięcznie oraz jednorazowy dodatek do zasiłku, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł. skarżący przedstawił również zaświadczenia, iż synowie M. i J. są studentami Politechniki Warszawskiej. Skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną posiada konto bankowe na którym znajdują się środki w kwocie 322 zł. Oświadczył, że wystąpił do banku o wydanie historii konta jednakże do czasu wysłania informacji do Sądu przedmiotowej historii nie otrzymał. Skarżący zobowiązał się do niezwłocznego dostarczenia dokumentu. Z oświadczenia skarżącego wynika również, że studiujący syn M., otrzymuje stypendium w kwocie 640 zł miesięcznie. Do miesięcznych kosztów utrzymania skarżący zaliczył wydatki na energię w kwocie 98,18 zł, podatek od nieruchomości w kwocie 68 zł. (kwartalnie) zakup niezbędnych leków 38 zł. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje. Na podstawie art. 243 § 1 oraz art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a, Sąd może - na wniosek strony - przyznać jej prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Prawo pomocy w zakresie częściowym, stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Sąd może natomiast zwolnić osobę fizyczną z części kosztów postępowania, jeśli wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). W niniejszej sprawie skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie radcy prawnego, a więc o przyznanie prawa pomocy zakresie całkowitym. Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżący nie dysponuje środkami, którymi mógłby pokryć koszty postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącym spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek, wysokość ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie 173 zł jak i stan faktyczny sprawy, stwierdzić należy, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest uzasadnione. Skarżący twierdzi, że działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przynosi dochodu, o czym świadczą również przedstawione zeznanie podatkowe oraz zaświadczenie wystawione przez Urząd Skarbowy w O.. Jego żona również nie pracuje i nie uzyskuje dochodów. W konsekwencji, zgodnie z przedstawionymi informacjami, jedyne dochody pięcioosobowej rodziny stanowi zasiłek chorobowy skarżącego w kwocie 1.169 zł stypendium socjalne studiującego syna w kwocie 640 zł oraz zasiłek rodzinny na najmłodsze dziecko w kwocie 64 złote miesięcznie. Zaświadczenie wystawione przez Ośrodek Pomocy Społecznej stwierdza, że skarżący nie korzystał z pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej i otrzymywał świadczenia rodzinne w okresie od 1 stycznia 2006 roku do 31 grudnia 2007 roku (zasiłki rodzinne w łącznej kwocie 1.912 złotych). Przedstawiona decyzja Ośrodka Pomocy Społecznej w O. przyznaje skarżącemu zasiłek rodzinny w kwocie 64 zł miesięcznie i jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł. Zaznaczyć jednak należy, że skarżący posiada bardzo znaczny majątek nieruchomy, a jego wyjaśnienia zmierzające do wykazania, iż majątek ten stanowi jedynie obciążenie i nie przynosi dochodów są niewiarygodne i mało przekonujące. Skarżący wykazał, że posiada trzy zabudowane nieruchomości o powierzchni: 1349 m. kw., 953 m. kw. i 999 m. kw. oraz nieruchomość leśną o powierzchni 20 hektarów. Zgodnie z wyjaśnieniami skarżącego zawartymi w aktach sprawy, środki na zakup dwóch nieruchomości oraz lasu pochodzą z pożyczki udzielonej przez osobę mieszkającą na stałe w S., a skarżący tej pożyczki nie spłacił. Zauważyć jednak należy, że osoba udzielająca pożyczki złożyła oświadczenie o rezygnacji z roszczeń wynikających z zawartej umowy pożyczki i nie wniosła innego powództwa przeciwko skarżącemu w sprawie zwrotu środków pieniężnych. W konsekwencji skarżący jest właścicielem nieruchomości przedstawiających znaczną wartość, a obowiązek zwrotu środków pieniężnych nie został przesądzony. Ponadto skarżący wyjaśniał, że las stanowi przedmiot współwłasności "z osobami pochodzenia żydowskiego, których spadkobiercy nie ujawnili się po wojnie" i nieruchomość ta nie ma uregulowanego stanu prawnego. Równocześnie oświadczył, że nieruchomość leśna została nabyta dzięki środkom uzyskanym z pożyczki w 1998 roku. Przedstawiona argumentacja wzbudza poważne wątpliwości co do jej prawdziwości. Skarżący twierdzi, że kupił las, a równocześnie oświadcza, że nie może nim dysponować ze względu na jego nieuregulowany stan prawny i okoliczność, że jest jedynie współwłaścicielem tej nieruchomości. Reasumując, skarżący jest właścicielem trzech zabudowanych nieruchomości oraz lasu, co oznacza, że posiada majątek znacznej wartości. Zauważyć też należy, iż skarżący w żaden sposób nie wyjaśnił sposobu korzystania z tych nieruchomości, a mogą one stanowić potencjalne źródło przychodu. W orzeczeniu z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl) Naczelny Sąd Administracyjny powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (wyrok SN z 23 października 1934r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. W postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt 478/04 (niepubl.) NSA stwierdził natomiast, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. W przedstawionej sprawie nie występują przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy, bowiem sytuacja finansowa skarżącego nie jest wyjątkowa. Ponadto analiza stanu faktycznego w zestawieniu z oświadczeniami skarżącego wskazuje, że okoliczność, iż pięcioosobowa rodzina utrzymuje się tylko dzięki otrzymywaniu zasiłku chorobowego, stypendiom oraz zasiłkowi na dziecko jest mało prawdopodobne. Podnieść również należy, że skarżący mimo że był do tego zobowiązany wezwaniem referendarza sądowego, nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku bankowego. W swoim oświadczeniu z 8 grudnia 2008 r. zobowiązał się jedynie do niezwłocznego przedstawienia "historii rachunku", po dostarczeniu przez bank. Wskazać można również, iż w postanowieniu z 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, iż uchylenie się przez stronę od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majatkowego i możliwości płatniczych, uznać należy za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku informacji, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić należy, że wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżącemu, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, był już przedmiotem rozpoznania przez Sąd. Postanowieniem z 3 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 9 września 2008 r. oddalił zażalenie skarżącego wniesione w przedmiotowej sprawie. Stwierdzić przy tym należy, iż sytuacja materialna strony skarżącej – jak wynika z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy - nie uległa pogorszeniu. Ponowny natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł zostać rozpoznany jedynie na płaszczyźnie zmiany (pogorszenia) sytuacji materialnej wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy stwierdzić należy, iż nie zachodzą przesłanki do zastosowania wobec skarżącego prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, a także w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, ponieważ skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, które powinny być ponoszone na równi z innymi niezbędnymi wydatkami. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.