III SA/Wa 2397/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Kamińska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi K. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych oddala skargę. Pismem z dnia 14 marca 2005 r. skarżący K. I. - prowadzący działalność gospodarczą pod firmą Produkcja [...] - wniósł o umorzenie kosztów egzekucyjnych w kwocie 2.902,58 zł powstałych w wyniku podjętych czynności egzekucyjnych związanych z wystawionymi przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. tytułami wykonawczymi z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. Podniósł, iż zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powstały z powodów od niego niezależnych, uwarunkowanych okolicznościami zewnętrznymi. Wskazał, że odbiorcy jego towarów notorycznie zalegają z zapłatą, a także, że podjął starania zmierzające do zawarcie ugody z ZUS-em i rozłożenia zobowiązań na raty. Poinformował, iż w celu spłaty zadłużenia i ratowania firmy zaciągnął kredyt bankowy. Postanowieniem z dnia [...] maja 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w P. - jako organ egzekucyjny - odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych przypadających na rzecz organu egzekucyjnego w całości (tj. 2.854,33 zł), które powstały w tytule wykonawczym Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w P. , L. Urzędu Wojewódzkiego Biuro Dyrektora Generalnego i [...] Urzędu Wojewódzkiego w W. Wskazał, iż w dniu 10 marca 2005 r. poborca skarbowy doręczył odpisy tytułów wykonawczych i dokonał zajęcia samochodu osobowego Fiat UNO 1,4 nr rej. PBN 5229. W piśmie z dnia 17 marca 2005 r. Urząd Miasta P. Wydział Komunikacji poinformował, że przedmiotowy samochód figuruje na innego właściciela. Po interwencji organu egzekucyjnego zobowiązany wskazał, że jego własność stanowi samochód marki Peugeot Partner [...] w związku z czym w dniu 23 marca 2005 r. poborca skarbowy dokonał zajęcia przedmiotowej ruchomości. W związku z doręczeniem odpisów tytułów wykonawczych i dokonanym zajęciem powstały koszty egzekucyjne w wysokości 2.854,33 zł. Rozpoznając wniosek z 14 marca 2005 r. organ powołał się na przesłanki określone w art. 64 e § 1 i 2 pkt 1 - 3 oraz § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2002r. Nr 110, poz. 968 ze zm.; powoływanej dalej jako : u.p.e.a.) oraz podniósł, iż w rozpoznawanej sprawie nie stwierdził zaistnienie żadnej z tych przesłanek, przemawiających za pozytywnym dla strony rozpatrzeniem wniosku. Wyjaśnił, że oceny spełnienia tych przesłanek dokonano w oparciu o całokształt dostępnego materiału dowodowego W przekonaniu organu strona nie przedstawiła i udokumentowała w sposób wiarygodny swojej sytuacji finansowej. Z ustaleń organu wynika zaś, iż co prawda działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego pod nazwą Produkcja [...] przynosi straty, to jednak dochody żony skarżącego za ostatnie 6 miesięcy wyniosły 9.600,00 zł i były wypłacane przez Przedsiębiorstwo Handlowo - Usługowe [...] z siedzibą w P. Ponadto skarżący - wbrew oświadczeniu złożonemu do protokołu o stanie majątkowym z dnia 11 kwietnia 2005 r. - posiada nieruchomość położoną w M. gmina G., oznaczoną księgą wieczystą kw. [...] , na której w dniu 2002 r. ustanowiono hipotekę ustawową w wysokości 100.000,00 zł na rzecz Banku Polska Kasa Opieki SA w W. Na omawiane postanowienie skarżący złożył zażalenie, w którym wniósł o umorzenie w całości kosztów egzekucyjnych. W uzasadnieniu zażalenia ponowił zarzuty przedstawione we wniosku z dnia 14 marca 2005 r. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2005 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98 , poz. 1071 ze zm.) dalej : Kpa i art. 23 § 2 w związku z art. 64e §2 pkt 1i § 3 u.p.e.a.- zaskarżone postanowienie utrzymał w mocy, stwierdził bowiem brak przesłanek określonych w art. 64e § 2 u.p.e.a. Opisując stan faktyczny sprawy wskazał dodatkowo, iż w dniu 27 maja 2005 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, zaś w dniu 27 maja 2005 r. dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank z tytułu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że organ egzekucyjny otrzymał kompetencje do uznaniowego działania, a ustawodawca w art. 64e u.p.e.a. sformułował zamknięty katalog przesłanek umożliwiających umorzenie kosztów egzekucyjnych, nie dając organowi egzekucyjnemu możliwości ich umorzenia także w innych przypadkach. Umorzenie to ma charakter fakultatywny, na co wyraźnie wskazuje użycie w art. 64e § 1 u.p.e.a. sformułowania "może". Na powyższe postanowienie skarżący złożył skargę do sądu administracyjnego, w której wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Na podstawie art. 119 pkt ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako u.p.p.s.a.) wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym. Autor skargi zarzucił organom naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa, "mające istotny wpływ na przedmiot sprawy i rozstrzygnięcie wniosku o odstąpienie od naliczania lub umorzenie kosztów egzekucyjnych". Zarzucił, iż zaskarżone postanowienie wydane zostało na podstawie błędnej oceny stanu faktycznego. Wskazał, iż Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, że w rozpatrywanej sprawie w wyniku postępowania egzekucyjnego dokonano szeregu czynności egzekucyjnych, które spowodowały powstanie określonych kosztów egzekucyjnych. Wskazał daty tych czynności tj.: 23 marca, 11 kwietnia, 27 maja oraz 5 czerwca 2005 r. Jednocześnie podniósł, iż na dzień 10 marca 2005 r. faktycznie była wykonana tylko czynność zajęcia samochodu osobowego UNO (protokół z czynności z 10.03.2005 r.), a zatem - skoro art. 64 e § 4 u.p.e.a. przewiduje w przypadku częściowego umorzenia przede wszystkim umorzenie opłat za czynności egzekucyjne, to kwota kosztów którymi skarżący został obarczony mogłaby być w tej części umorzona. Skarżący zarzucił organom orzekającym w sprawie iż nie ustosunkowały się do wniosku z 15 marca 2005 r. i naliczały koszty również za czynności dokonane przed 15 marca 2005r. Dodatkowo strona zarzuciła Dyrektorowi Izby Skarbowej, że w zaskarżonym postanowieniu przyjęto wprost, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa, ale stanowisko to nie może powodować uchybień postępowania prowadzących do pomijania, bądź nie wyjaśnienia przesłanek umorzenia. Jak podniósł - "przykładowe tylko wymienienie w uzasadnieniu majątku w postaci mieszkania i działki bez uwzględnienia relacji ich wartości rynkowej do kwoty hipoteki zabezpieczającej dług banku, nie jest badaniem i ocenianiem, według reguł określonych w Kpa, przesłanek umorzenia wskazanych w art. 64e § 2-4 u.p.e.a.". Tym samym - pomimo podejmowania rozstrzygnięcia o charakterze uznaniowym - organy nie były zwolnione z obowiązku przeprowadzania postępowania dowodowego. Działając wbrew temu obowiązkowi naruszyły bowiem zasadę z art. 7 Kpa. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie. W piśmie z dnia 3 października 2005 r. - w odpowiedzi na wniosek strony o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym - zażądał przeprowadzenia rozprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na ten wynik, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności postanowienia (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonego postanowienia w tym zakresie stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Postanowienia, jakie zapadły w niniejszej sprawie wydane zostały na podstawie art. 64e u.p.e.a. Przepis ten w § 2 pkt 1-3 przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, jeżeli: - stwierdzono nieściągalność od zobowiązanego dochodzonego obowiązku lub gdy zobowiązany wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej; - za umorzeniem przemawia ważny interes publiczny; - ściągnięcie tylko kosztów egzekucyjnych spowodowałoby niewspółmierne wydatki egzekucyjne. W ocenie Sądu uznaniowy charakter rozstrzygnięć w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wymienione wyżej przesłanki nie budzi wątpliwości. W świetle zaś ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie sądów administracyjnych koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego, nawet stwierdzenie, że w sprawie występują okoliczności świadczące o spełnieniu określonych przepisami przesłanek, może, lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy. Prawem do umorzenia kosztów egzekucyjnych dysponuje w tym przypadku organ egzekucyjny, który może, ale nie musi, umorzyć te koszty. Należy podkreślić, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia, ale w możliwości negatywnego dla zobowiązanego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Z tego też względu sama odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 1998 r., sygn. akt I SA/Łd 1811/96; LEX nr 31877). Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, że Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. W tej sytuacji kontrola ta obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie postanowienia poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia wnioskowanej ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności czy sprawiedliwości. Sąd stwierdził, że w toku postępowania organ egzekucyjny podjął działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy gromadząc dowody w celu ustalenia występowania ustawowych przesłanek umorzenia, m.in. w dniu 11 kwietnia 2005 r. spisano protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. W procesie dochodzenia do rozstrzygnięcia organy orzekające uwzględniły całokształt okoliczności faktycznych mogących wskazywać na istnienie tych przesłanek. Sąd za uzasadnione uznał stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej i organu I instancji o nieistnieniu w sprawie przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych z uwagi na wykazanie przez zobowiązanego, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Zważyć należało i to, że organ egzekucyjny dokonał oceny zasadności zastosowania instytucji umorzenia wobec kosztów egzekucyjnych obciążających skarżącego. Skoro zaś wynikiem tej oceny było stwierdzenie, że nie występują przesłanki umorzenia, to uzasadnienie tego właśnie stanowiska koncentrować się musiało na wykazaniu okoliczności świadczących o jego zasadności. Nie jest to równoznaczne z brakiem wyczerpującej oceny stanu faktycznego sprawy. Z treści wniosku z dnia 14 marca 2005 r. wynika, że skarżący występując o umorzenie kosztów egzekucyjnych powołał się na przesłankę z art. 64e § 2 pkt 1 u.p.e.a. Tak więc organ prawidłowo odniósł się do możliwości zastosowania w rozpatrywanej sprawie przesłanki z ww. artykułu i dokonał oceny czy zobowiązany wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów egzekucyjnych bez znacznego uszczerbku dla swojej sytuacji finansowej. Sąd zważył, że uzasadnienie wniosku powinno odnosić się do konkretnych zdarzeń (okoliczności) świadczących o tym, że w stosunku do osoby skarżącego umorzenie kosztów egzekucyjnych jest uzasadnione w świetle przesłanek wynikających z prawa i powinno być poparte stosownymi dowodami. Ogólnikowe wskazanie przez skarżącego, że trudności finansowe jego firmy są spowodowane spadkiem popytu na jego towary w związku ze zmianą mody - nie jest w tej sytuacji wystarczające. W świetle powyższy rozważań należało też uznać zarzut naruszenia art. 64e § 4 u.p.e.a. stanowiącego, iż w przypadku umorzenia kosztów egzekucyjnych umarza się przede wszystkim opłaty za czynności egzekucyjne, za bezzasadny. Zdaniem Sądu organy obu instancji w sposób wyczerpujący uzasadniły swoje stanowisko, opierając je na zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Oceniły przedstawione przez skarżącego przyczyny, dla których domagał się on umorzenia kosztów egzekucyjnych. Wyjaśniły również powody, dla których uznały, iż w sprawie nie wystąpiły przesłanki ich umorzenia. W tej sytuacji postawiony w skardze zarzut nienależytego przeprowadzenia postępowania dowodowego i dokonania jego oceny należy uznać za niezasadny. Sąd nie stwierdził w sprawie naruszenia art. 7, art. 77 i art. 80 Kpa i uznał, że zaskarżone postanowienie, wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i mieszczące się w granicach uznania administracyjnego, nie naruszało prawa. Ocena zarzutów skargi dotyczących naliczania kosztów egzekucyjnych - jako wykraczających poza zakres niniejszej sprawy - nie mogła być przedmiotem rozważań Sądu. Zarzuty te mogłyby być podniesione w sprawie ewentualnej skargi na orzeczenie organu egzekucyjnego w sprawie ustalenia (podkreśl. Sądu) kosztów tego postępowania. W przypadku Skarżącego takie rozstrzygnięcie jednak nie było podejmowane, zaś rozpatrywana sprawa dotyczy postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.