III SA/Wa 2408/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska, Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 maja 2015 r. sprawy ze skargi E. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) stwierdza, że uchylone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w W. na rzecz E. M. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. w dniu [...] maja 2013 r. wystawił tytuł wykonawczy o numerze [...] , obejmujący zaległości z tytułu podatku od spadków i darowizn za okres 04/2012 r., należne od E.M. – dalej: "Skarżąca" lub "Strona" - określone decyzją z dnia [...] marca 2012 r. Następnie działając jako organ egzekucyjny na podstawie wyżej wymienionego tytułu wykonawczego wszczął postępowanie egzekucyjne, dokonując zawiadomieniem z dnia 10 czerwca 2013 r. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem w [...] S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręczono do Banku w dniu 24 czerwca 2013 r. Odpis tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem o zajęciu rachunku bankowego przesłano do Strony, na adres wskazany w tytule wykonawczym tj. W. , ul. [...] , listem poleconym doręczonym w trybie zastępczym zgodnie z art. 44 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 - tekst jednolity ze zm.) – dalej "kpa" w dniu 9 lipca 2013 r. W trakcie prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał również: zawiadomieniem z dnia 24 czerwca 2013 r., zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem, w [...] S.A. oraz zawiadomieniem z dnia 24 czerwca 2013 r., zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W. . Zawiadomienie o zajęciu doręczono do Banku w dniu 5 lipca 2013 r. natomiast do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w dniu 3 lipca 2014 r. Powyższe zawiadomienia o zajęciu przesłano Stronie listem poleconym doręczonym w trybie art. 44 kpa. W ramach podejmowanych czynności egzekucyjnych przedmiotowy tytuł wykonawczy przydzielano do służby poborcy skarbowemu, który w dniu 6 sierpnia 2014 r. spisał protokół o stanie majątkowym Skarżącej, z którego wynika, że Skarżąca (Zobowiązana) nie zamieszkuje pod adresem wskazanym w tytule wykonawczym (W. , ul. [...] ). Ustalono aktualny adres zamieszkania Strony – W. , ul. [...] . W dniu 2 września 2013 r. do [...] Urzędu Skarbowego W. wpłynęło pismo Strony z dnia 27 sierpnia 2013 r. z prośbą "o cofnięcie decyzji z urzędu ZUS o potrąceniu należności" oraz "zwrot potrąconych należności". Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. pismem z dnia 16 września 2013 r. wezwał zobowiązaną do sprecyzowania w/w wniosku z dnia 27 sierpnia 2013 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie do Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. w dniu 8 października 2013 r. wpłynęło pismo Strony z dnia 4 października 2013 r. Następnie pismem z dnia 23 października 2013 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. ponownie wezwał Skarżącą do sprecyzowania żądań zawartych w złożonych przez Stronę pismach z dnia 27 sierpnia 2013 r. oraz z dnia 4 października 2013 r. Odpowiadając na wezwanie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia 23 października 2013 r., Strona pismem z dnia 3 listopada 2013 r. wskazała, iż zawarty w złożonych pismach wniosek o cofnięcie egzekucji należy uznać jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz zwrot potrąconych z emerytury środków pieniężnych. Zdaniem Strony postępowanie egzekucyjne nie powinno być wszczęte z uwagi na trudną sytuację finansową zobowiązanej oraz prowadzone postępowanie w sprawie umorzenia egzekwowanych należności. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] maja 2013 r. obejmującego należności z tytułu podatku od spadków i darowizn za okres 04/2012 r. W uzasadnieniu powołał przesłanki stanowiące podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz wyjaśnił, iż fakt złożenia wniosku o umorzenie egzekwowanych należności podatkowych nie stanowi podstawy do umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Odnosząc się do żądania zwrotu pobranych, w wyniku dokonanego zajęcia emerytury, środków pieniężnych organ egzekucyjny wyjaśnił, iż na dzień złożenia żądania Strona nie uzyskała pozytywnej decyzji o umorzeniu zaległości podatkowej, tym samym egzekwowany obowiązek jest nadal wymagalny i brak jest podstaw do jego zwrotu. Skarżąca pismem z dnia 25 stycznia 2014 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie w którym wniosła o umorzenie prowadzonego postępowania egzekucyjnego i uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz zwrot środków pieniężnych potrąconych z emerytury od sierpnia 2013 r. i odblokowanie konta bankowego. W uzasadnieniu podniosła, iż "egzekucja jest wszczęta niesłusznie (niezgodnie z przepisami) i niesłusznie są naliczane odsetki za zwłokę za każdy dzień zwłoki" z uwagi na brak prawidłowego i skutecznego doręczenia upomnienia nr [...] z dnia [...] marca 2013 r. oraz odpisu tytułu wykonawczego. Dyrektor Izby Skarbowej w W. postanowieniem z dnia [...] maja 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy powołując się na treść art. 59 § 1 i 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012 r. poz. 1015 - tekst jednolity ze zm.) – dalej "u.p.e.a." stwierdził, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. jako organ egzekucyjny słusznie wskazał, iż trudna sytuacja finansowa zobowiązanej oraz złożenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowych nie stanowi podstawy do uznania, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiły przesłanki braku wymagalności obowiązku stanowiące podstawę do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wyjaśnił, że o istnieniu wymagalnego zobowiązania podatkowego rozstrzyga wierzyciel bądź organ odwoławczy poprzez wydanie decyzji. Organ egzekucyjny nie może badać i rozstrzygać kwestii dotyczących wymagalności egzekwowanego zobowiązania, w sytuacji gdy o istnieniu wymagalnego zobowiązania rozstrzyga decyzja organu administracyjnego. Wierzyciel po upływie terminu do wykonania przez zobowiązaną obowiązku przesłał Stronie pisemne upomnienie z dnia 29 stycznia 2013 r. zawierające wezwanie do wykonania obowiązku w terminie 7 dni od daty doręczenia niniejszego upomnienia z zagrożeniem, skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Odbiór powyższego upomnienia Strona potwierdziła w dniu 5 lutego 2013 r. Organ odwoławczy dodał ponadto, że jak wynika z akt sprawy tytuł wykonawczy wystawiony w niniejszej sprawie spełniał wszelkie wymagania formalne, w tym zawierał wskazanie podstawy prawnej (numer i data wydania decyzji) oraz określenie egzekwowanej zaległości. Dla organu egzekucyjnego tytuł wykonawczy wystawiony przez wierzyciela jest podstawą do prowadzenia czynności wykonawczych. Zgodnie z art. 29 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej; organ ten nie jest natomiast uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wymagalność obowiązku w rozumieniu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązany powinien już wykonać ciążącą na nim skonkretyzowaną powinność, a mimo to trwa w opozycji do tej powinności (uchyla się od niej), a właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanego możność żądania przymusowego spełniania ciążącej na nim powinności. Wymagalność obowiązku oznacza zatem, że nadszedł czas jego wykonania. Odnosząc się do zarzutów dotyczących niezgodnego z przepisami prawa wszczęcia postępowania egzekucyjnego i naliczania odsetek za zwłokę z uwagi na brak prawidłowego i skutecznego doręczenia upomnienia oraz odpisu tytułu wykonawczego organ odwoławczy wskazał, iż Strona w pierwotnym wniosku skierowanym do organu egzekucyjnego nie podnosiła powyższych argumentów. Granice rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji wyznacza rozstrzygnięcie postanowienia pierwszej instancji. Wykroczenia przez organ drugiej instancji poza te granice narusza zasadę dwuinstancyjności (art. 15 kpa). Wydanie w II instancji postanowienia merytorycznie rozstrzygającego sprawę pomimo braku postępowania wyjaśniającego przeprowadzonego przez organ I instancji, którego przeprowadzenie jest niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego, stanowi rażące naruszenie art. 15 k.p.a. Oznacza to, że przedmiotem rozpoznania przez organ II instancji w postępowaniu zażaleniowym mogą być jedynie zarzuty sformułowane w wniosku z dnia 27 sierpnia 2013 r. sprecyzowane pismem z dnia 4 października 2013 r. oraz z dnia 3 listopada 2013 r. Zatem Dyrektor Izby Skarbowej w W. nie jest uprawniony aby odnosić się do zarzutów sformułowanych dopiero w zażaleniu. Odnosząc się do żądania zwrotu środków pieniężnych potrąconych z emerytury oraz odblokowanie konta bankowego organ odwoławczy uznał, że w świetle powyższych ustaleń mając na uwadze wymagalność egzekwowanych należności wniosek o zwrot pobranych z emerytury pieniędzy jest nieuzasadniony. Środki pieniężne przekazane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych ze świadczenia emerytalnego zobowiązanej uzyskane w wyniku dokonanego zajęcia prawa majątkowego zostały zarachowane na pokrycie egzekwowanych na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] zaległości z tytułu należnego podatku od spadków i darowizn. Jednocześnie wskazał, iż zaległości z tytułu podatku od spadków i darowizn objęte tytułem wykonawczym nr [...] zostały w pełni uregulowane dnia 26 marca 2014 r. a zatem prowadzone postępowanie egzekucyjne zostało zakończone a dokonane zajęcia rachunków bankowych w [...] i [...] S.A. oraz zajęcie prawa majątkowego stanowiącego emeryturę w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych zostały zawiadomieniami z dnia 28 marca 2014 r. uchylone. Tym samym żądanie odblokowania konta bankowego stało się bezprzedmiotowe. Pismem z dnia 3 lipca 2014 r. Skarżąca wniosła skargę na powyższe postanowienie podnosząc, iż dowody i argumenty na okoliczność wniesionej skargi przedstawiła w złożonej skardze z dnia 19 marca 2014 r. W uzasadnieniu wskazała, że egzekucja w przedmiotowej sprawie nie została wszczęta gdyż nie doręczono jej tytułu wykonawczego. Jednocześnie bez żadnego pisma powiadamiającego dokonywane są potrącane pieniądze z jej emerytury. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 19 § 1 u.p.e.a. naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków o odzyskanie należności pieniężnych oraz podjęcie środków zabezpieczających należności pieniężne określonych w ustawie o wzajemnej pomocy, z zastrzeżeniem § 2-8. Zgodnie natomiast z art. 22 § 2 tej ustawy właściwość miejscową organu egzekucyjnego w egzekucji należności pieniężnych z praw majątkowych lub ruchomości ustala się według miejsca zamieszkania lub siedziby zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2a-3a (zastrzeżenie to nie ma zastosowania w niniejszej sprawie - uwaga Sądu). W sporządzonym w dniu [...] sierpnia 2013 r. protokole o stanie majątkowym wskazano, iż aktualny adres zamieszkania Skarżącej to W. , ul. [...] . Ponadto Strona wielokrotnie w toku postępowania wskazywała, że nie otrzymywała korespondencji kierowanej na adres W. , ul. [...] , pod którym mieszka jedynie jej ojciec. Organem egzekucyjnym właściwym dla tego adresu W. , ul. [...] jest Naczelnik Urzędu Skarbowego W. (informacja ze strony internetowej Izby Skarbowej w W. – [...] ). Zgodnie z art. 19 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm. - dalej "K.p.a.") organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Stosownie do art. 18 u.p.e.a. powyższa zasada dotyczy również administracyjnych organów egzekucyjnych. W świetle powyższego Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W. najpóźniej w dniu w dniu [...] sierpnia 2013 r. (data sporządzenia protokołu o stanie majątkowym) winien był zbadać, czy jest w niniejszej sprawie właściwym organem egzekucyjnym w rozumieniu art. 22 § 2 u.p.e.a. Okoliczność tą winien był też zbadać Dyrektor Izby Skarbowej w W. w toku rozpoznania zażalenia w szczególności pod względem przesłanki określonej w art. 156 § 1 pkt. 1 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Mając powyższe uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm.) dalej: "p.p.s.a.", orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane. O kosztach sądowych (uiszczony wpis od skargi) postanowiono na podstawie art. 200 p.p.s.a.