III SA/Wa 2411/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Dziełak, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w latach 2012 i 2013 postanawia: - zwolnić Skarżącego od wpisu sądowego od skargi ponad kwotę 2.500 zł - Skarżący – M. C. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie nieuiszczonej części wpisu sądowego od skargi w kwocie 18.840 zł. Podniósł, iż jego sytuacja finansowa uniemożliwia poniesienie całości kosztów sądowych. Skarżący nie posiada majątku trwałego. Obciążają go liczne zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie ponad 640.000 zł. Z kolei ogólna kwota zaległości podatkowych Skarżącego wynosi 1.076.825,12 zł. W związku z nieuregulowaniem należności podatkowych z tytułu podatku od czynności cywilnoprawnych oraz podatku dochodowego od osób fizycznych wystawiono tytuły wykonawcze i zajęto wierzytelności z rachunku bankowego. Od 1 lipca 2015 r. Skarżący zawiesił prowadzoną działalność gospodarczą i jest bezrobotny. Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, teściową i małoletnim synem. Nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Mieszkanie o szacunkowej wartości 250.000 zł stanowi własność żony, z którą Skarżący pozostaje w rozdzielności majątkowej, a przy tym jest ono obciążone hipoteką na rzecz banku. Żona Skarżącego uzyskuje dochód ze stosunku pracy w kwocie 2.600 zł, a teściowa – zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 670 zł. Zobowiązania Skarżącego to: kredyt hipoteczny 270.000 zł z miesięczną ratą 1.300 zł, kredyt gotówkowy 3.000 zł z ratą 100 zł, kredyt obrotowy nieodnawialny 121.000 Euro, karta kredytowa z limitem 10.000 zł z ratą 600 zł miesięcznie, czynsz 400 zł, opłaty za media 400 zł. Do wniosku Skarżący załączył: zaświadczenie stwierdzające stan zaległości podatkowych, tytuły wykonawcze, zawiadomienia o zajęciu, porównawczy rachunek zysków i strat za 2013 r. i 2014 r., umowę ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami z 20 grudnia 2011 r. i zeznanie PIT-36L za 2014 r. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okazały się niewystarczające do oceny stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.", wezwano go do złożenia dodatkowych oświadczeń i nadesłania dokumentów dotyczących sytuacji finansowej jego rodziny. W odpowiedzi Skarżący nadesłał zeznania podatkowe za 2014 r. swoje i żony, bilans oraz rachunek zysków i strat na 30 czerwca 2015 r., wyciągi z rachunków bankowych, oświadczenie o wysokości miesięcznych dochodów i wydatków rodziny. Postanowieniem z dnia 23 października 2015 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że Skarżący do lipca 2015 r. prowadził działalność gospodarczą, z tytułu której w 2014 r. uzyskał przychód w wysokości ponad 19 mln zł (zeznanie PIT-36L), a w okresie od 1 stycznia do 30 czerwca 2015 r., tj. do dnia zawieszenia prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, przychód wyniósł ponad 7,7 mln zł. Skarżący zawiesił prowadzoną działalność, chociaż pierwsze półrocze 2015 r. przyniosło, wprawdzie symboliczny (4.986,74 zł), ale jednak zysk, a środki pieniężne i inne aktywa pieniężne na rachunku wynosiły 9.812 zł. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że aktualnie jedynym źródłem dochodów jego czteroosobowej rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.600 zł netto oraz zasiłek dla bezrobotnych teściowej w wysokości 670 zł. Łączny dochód rodziny wynosi więc 3.270 zł. Jako nieprzekonywujące Referendarz ocenił zestawienie dochodów i wydatków załączone przez Skarżącego do pisma z 15 października 2015 r. Zestawienie to nie pokrywa się z wykazem wydatków w pkt 11 formularza PPF, w którym Skarżący jako miesięczne zobowiązania podał: ratę 1.300 zł (kredyt hipoteczny 270.000 zł), ratę 100 zł (kredyt gotówkowy 3.000 zł) i ratę 600 zł (karta kredytowa), łącznie – 2.000 zł. Natomiast po dodaniu wydatków na raty kredytów, których jedynym kredytobiorcą jest żona Skarżącego – 780 zł, czynsz - 400 zł, media - 400 zł, wyżywienie - 900 zł, bilet miesięczny - 210 zł, środki czystości - 150 zł, wynagrodzenie pełnomocnika - 100 zł (bez uwzględnienia kosztów utrzymania samochodu, odzieży, leczenia), wydatki te wynoszą 4.940 zł. Ponadto, z wyciągów z rachunków bankowych żony Skarżącego wynika, że poza wynagrodzeniem stałym otrzymuje ona dodatkowe wynagrodzenie w wysokości ok. 600 zł miesięcznie za godziny nadliczbowe. Wyciągi te dokumentują również wydatki, które nie zostały uwzględnione przez Skarżącego w zestawieniu. Referendarz sądowy uznał zatem, że Skarżący nie wykazał istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 3 listopada 2015 r., Skarżący złożył sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego. Jego zdaniem, postanowienie to jest rażąco sprzeczne z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W chwili obecnej Skarżący i jego najbliżsi znajdują się w trudnej sytuacji materialnej, a uzyskiwane dochody ledwie wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych czteroosobowej rodziny, która utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę żony Skarżącego oraz z zasiłku dla bezrobotnych pobieranego przez jego teściową. Skarżący podkreślił, że jeszcze kilka lat temu prowadził dobrze prosperującą działalność gospodarczą, uzyskując regularne dochody. Bezpośrednią przyczyną utraty płynności finansowej, która w konsekwencji zmusiła Skarżącego do zawieszenia działalności gospodarczej, było uznanie przez organy podatkowe za niezasadne wykazanych przez niego zwrotów podatku od towarów i usług. To właśnie działania organów podatkowych - kwestionowane przez Skarżącego - stanowią przyczynę, dla której obecnie nie posiada on środków finansowych wystarczających na pokrycie kosztów sądowych. W ocenie Skarżącego, odmowa przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych oznaczałaby, że działania organów podatkowych nie tylko faktycznie zmusiły go do zawieszenia działalności gospodarczej, ale również uniemożliwiły mu dochodzenie swoich praw na drodze postępowania sądowego. Skarżący zarzucił, iż Referendarz pominął kwestię ponoszonych przez niego kosztów uzyskania przychodów, które w 2014 r. wyniosły ponad 21 mln zł. W roku podatkowym 2014 Skarżący osiągnął stratę wynoszącą ponad 1,4 mln zł i utracił płynność finansową. W opinii Skarżącego u podstaw zaskarżonego postanowienia legło błędne przekonanie, iż dysponował on odpowiednią perspektywą czasu pozwalającą mu wygospodarować środki finansowe na uiszczenie wpisu sądowego. Tymczasem organ I instancji wydał decyzję [...] marca 2015 r., a organu II instancji – [...] czerwca 2015 r. Działając w zaufaniu do organów administracji podatkowej Skarżący aż do momentu doręczenia mu decyzji organu odwoławczego nie mógł racjonalnie zakładać, że postępowanie podatkowe będzie kontynuowane na płaszczyźnie sądowo-administracyjnej. W efekcie Skarżący został postawiony wobec konieczności uiszczenia wpisu sądowego w sytuacji, gdy nie osiągał już dochodów z prowadzonej działalności, a toczące się wobec niego postępowania egzekucyjne i ustanowione obciążenie uniemożliwiają zbycie posiadanych składników majątku, celem pokrycia kosztów postępowania. Zdaniem Skarżącego, przy ocenie zestawienie dochodów i wydatków rodziny Referendarz przekroczył granicę swobodnej oceny dowodów oraz nie wskazał, dlaczego odmówił wiarygodności jego oświadczeniom w tym zakresie. Powołując się na przedłożone dokumenty Skarżący stwierdził, że środki finansowe posiadane przez jego rodzinę są bardzo ograniczone, choć wystarczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych i codziennych wydatków. Wynagrodzenie żony za pracę w godzinach nadliczbowych z istoty swej nie ma charakteru stałego – przeciwnie jest niepewne, a jego wysokości nie sposób z góry przewidzieć. Dlatego też nie może być ono ujmowane w zestawieniu stałych miesięcznych dochodów i wydatków. Sporadycznie rodzina ponosi wydatki nieuwzględnione w przedłożonym zestawieniu. Mają charakter jednak incydentalny i są uzależnione od bieżących potrzeb rodziny. Skarżący podniósł, że z uwagi na aktualną sytuację finansową nie ma możliwości wywiązywania się z obciążających go zobowiązań kredytowych i tym samym nie ma możliwości zdobycia środków na pokrycie kosztów sądowych również z innych źródeł. Zaciągnięcie przez zobowiązań finansowych, wobec braku środków na pokrycie już istniejącego zadłużenia, nosiłoby znamiona przestępstwa oszustwa. W konsekwencji Skarżący oprócz tego, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, to nie ma też możliwości podjęcia jakichkolwiek działań by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Skarżący podkreślił, iż ani on, ani członkowie jego rodziny nie posiadają nieobciążonych składników majątku, które mogłyby zostać zbyte na poczet uiszczenia opłat sądowych. Od daty wydania zaskarżonego postanowienia sytuacja uległa dodatkowemu pogorszeniu, ponieważ nakaz zapłaty wydany przez Sąd Okręgowy w W. [...] października 2015 r. zobowiązuje Skarżącego i jego żonę do zapłaty kwoty 99.418,19 euro wraz z odsetkami i kosztami procesu. Do sprzeciwu Skarżący załączył odpis nakazu zapłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepis art. 260 p.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie w niniejszej sprawie, stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Natomiast zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje tylko i wyłącznie, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika zatem, że osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na osobie takiej ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Komentarz; Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319 i nn.). Stosownie bowiem do art. 199 p.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, oznaczające przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Rozpoznając wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy Sąd miał także na uwadze, że uzupełnienie wpisu sądowego o kwotę 18.840 zł stanowi warunek skorzystania przez niego z sądowej kontroli decyzji organów podatkowych. W ocenie Sądu, Skarżący nie ma możliwości uiszczenia pełnej kwoty wpisu bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tym niemniej okoliczności przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wynikające z przedłożonych przez Skarżącego dokumentów, pozwalają uznać za spełnione przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 2.500 zł. Uiszczenie kwoty 2.000 zł (Skarżący wpłacił już 500 zł) nie przekracza możliwości finansowych rodziny Skarżącego i nie pozbawi ją środków na utrzymanie. Aktualnie źródłem dochodów czteroosobowej rodziny Skarżącego jest wynagrodzenie za pracę żony w kwocie 2.600 zł netto i zasiłek dla bezrobotnych w kwocie 670 zł, otrzymywany przez teściową. Łączny dochód rodziny wynosi zatem 3.270 zł, przy miesięcznych zobowiązaniach w łącznej kwocie 4.940 zł. Z oświadczeń i dokumentów nadesłanych przez Skarżącego wynika przy tym, że w momencie zawieszenia działalności gospodarczej wypracowany przez nie zysk wynosił 4.986,74 zł, a nadto na rachunku posiadał on środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie 9.812 zł. Jakkolwiek rację ma Skarżący, że trudno uznać za stały dochód wynagrodzenie jego żony otrzymywane za pracę w godzinach nadliczbowych, tym niemniej wynagrodzenie to – faktycznie wypłacone – należało uwzględnić oceniając możliwości płatnicze Skarżącego. Twierdzenia Skarżącego, że w roku podatkowym 2014 jego działalność przyniosła stratę wynoszącą ponad 1,4 mln zł, co skutkowało utratą płynności finansowej, a sytuacja Skarżącego i jego małżonki uległa dodatkowemu pogorszeniu w związku z zobowiązaniem finansowym, jakim został on obciążony na podstawie nakazu zapłaty z dnia [...] października 2015 r. wydanego przez Sąd Okręgowy w W. oraz brak nieobciążonych składników majątku, uzasadniają jedynie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Bez wątpienia Skarżący i jego żona muszą nie tylko ponosić koszty utrzymania, ale też zobligowani są uiszczać np. raty kredytów. Jednakże obciążenia kredytowe nie mogą być spłacane kosztem przynajmniej częściowego opłacenia wpisu sądowego. W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę całokształt sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżący nie jest osobą, która nie jest zdolna ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a to takie osoby mogą być zwolnione od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi. Natomiast Skarżącego, który wraz z rodziną dysponuje dochodami pozwalającymi na zaspokojenie potrzeb życiowych, nie sposób uznać za osobę na tyle ubogą, że konieczne jest przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Jak już Sąd wskazał, sytuacja materialna Skarżącego pozwala na uiszczenie wpisu w kwocie 2.500 zł, a dokładnie – pozostałych do zapłacenia 2.000 zł. Kwota ta nie stanowi bariery uniemożliwiającej Skarżącemu skorzystanie z prawa do sądowej kontroli wydanej wobec niego decyzji. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a., Sąd w części uwzględnił wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy.