III SA/Wa 2411/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aneta Lemiesz po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w latach 2012 i 2013 postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 29 lipca 2015 r. M.C. (dalej: "Skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] czerwca 2015 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe w latach 2012 i 2013. Sąd wyrokiem z 30 sierpnia 2016 r. oddalił przedmiotową skargę. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący pismem z 17 listopada 2016 r. złożył skargę kasacyjną, w której zwrócił się o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej. Podniósł, że nie posiada majątku trwałego. Obciążają go liczne zobowiązania kredytowe w łącznej kwocie ponad 640 000 zł. Z kolei ogólna kwota zaległości podatkowych wynosi ponad 1 000 000 zł. W związku z nieuregulowaniem należności podatkowych wystawiono przeciwko Skarżącemu tytuły wykonawcze i zajęto wierzytelności z rachunku bankowego. Z uwagi na brak środków pieniężnych należności tych nie wyegzekwowano. Od 1 lipca 2015 r. Skarżący zawiesił działalność gospodarczą i obecnie – wraz z żoną – dorabia dorywczo na terenie A. Podkreślił, że 22 września 2016 r. Sąd Rejonowy ogłosił upadłość jego żony jako osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Dodał, że ma utrzymaniu małoletnie dziecko, na które wydatkuje ok. 1 000 funtów miesięcznie. Wynagrodzenie pełnomocnika wyniosło 800 zł netto i zostało sfinansowane z pożyczki od znajomych. Skarżący podał, że mieszkanie o szacunkowej wartości 250 000 zł jest własnością żony, a przy tym jest ono obciążone hipoteką. Oboje z żoną utrzymują się z prac dorywczych, uzyskując z tego tytułu odpowiednio 1 340 funtów i 1 137 funtów. Zobowiązania Skarżącego to: kredyt hipoteczny 270 000 zł z miesięczną ratą 1 300 zł, kredyt gotówkowy 3 000 zł z ratą 100 zł miesięcznie, kredyt obrotowy nieodnawialny 121 000 euro (stan zadłużenia na 31 lipca 2015 r. 89 057,69 euro), karta kredytowa z limitem 10 000 zł z ratą 600 zł miesięcznie. Do wydatków zaliczył czynsz (695 funtów), opłaty za energię, wodę, telewizję, Internet, telefon (718 funtów), wydatki na jedzenie, odzież, wyposażenie dziecka do przedszkola (1 000 funtów). Skarżący przedstawił fakturę za usługi prawnicze, wyciągi bankowe, wydruk z CEiDG, dokumentację dotyczącą upadłości, dokumentację dotyczącą posiadanych zobowiązań, zeznanie podatkowe, dokumentację dotyczącą postępowania egzekucyjnego, zestawienie wydatków, postanowienie przyznające prawo pomocy. Postanowieniem z 9 stycznia 2017 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówiła przyznania Skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazano, że Skarżący nie udokumentował czy dokonuje spłat ciążących na nim kredytów, nie wykazał jakimi środkami finansowymi rzeczywiście dysponuje ani nie przedstawił wszystkich ciążących na nim obowiązków finansowych oraz źródeł ich pokrycia. Pismem z 19 stycznia 2017 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, wskazując, że znajduje się on w trudnej sytuacji materialnej. Skarżący oświadczył, że nie posiada środków finansowych wystarczających na pokrycie kosztów sądowych, a rodzina utrzymuje się z wykonywanych dorywczo prac obojga małżonków, przy czym uzyskiwane dochody ledwie starczają na pokrycie podstawowych potrzeb życiowych Skarżącego i jego rodziny. Ponadto Skarżący wskazał, że nie reguluje obecnie ciążących na nim zobowiązań kredytowych, a także wyjaśnił, że mieszkanie należące do jego żony nie jest obecnie wynajmowane i nie uiszcza opłat związanych z eksploatacją przedmiotowego mieszkania. Skarżący wywiódł również, że nie przesłał na wezwanie Sądu zeznania podatkowego za 2015 r. gdyż w związku z nieosiągnięciem dochodu nie składał takiego zeznania. Skarżący zaznaczył, że kwota wpisu od skargi kasacyjnej stanowi równowartość blisko trzymiesięcznego jego dochodu wraz z rodziną i wydatek taki pozbawiłby go możliwości normalnego funkcjonowania. Ponadto Skarżący oświadczył, że z uwagi na załamanie stanu zdrowotnego jego i jego małżonki w ostatnich miesiącach 2016 r. i niemożliwości wykonywania pracy pogorszeniu uległa sytuacja majątkowa rodziny Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Mając powyższe na uwadze, należy odnotować, że z dniem 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658), która wprowadziła szereg zmian w tym również w zakresie przyznawania prawa pomocy. Jednocześnie w myśl postanowień art. 2 przywołanej ustawy przepisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, z późn. zm.), dalej: "p.p.s.a.", w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 2-8, pkt 10-14, pkt 19-32, pkt 34-39, pkt 41-47, pkt 51, pkt 52, pkt 55, pkt 57, pkt 58, pkt 60-69, pkt 71, pkt 72 i pkt 74-81 ustawy zmieniającej stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, a w pozostałym zakresie do tych postępowań stosuje się przepisy p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. W konsekwencji powyższego, w związku z wszczęciem postępowania sądowoadministracyjnego przed 15 sierpnia 2015 r., w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu dotychczasowym. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym może nastąpić wtedy, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Treść powołanego przepisu wskazuje, że prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i jego przyznanie może nastąpić wyłącznie w sytuacjach szczególnych, z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu i jej możliwości finansowych. Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z faktu, że generalną zasadą postępowania sądowego jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Każda osoba wszczynająca postępowanie powinna liczyć się więc z wydatkami na ten cel i gromadzić środki finansowe na pokrycie koniecznych kosztów. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie należy wskazać, że obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskodawcy. Rozstrzygniecie w tej kwestii uzależnione jest zatem od tego, co zostało udowodnione przez stronę. Strona musi wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia dokonanie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu (por. J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy odnotować, że Skarżący nie wykazał swojej pełnej sytuacji materialnej. Skarżący jako źródło dochodu wskazał prace dorywcze na terenie A., określając jego wysokość na kwotę 2 477 funtów. Na zbliżoną kwotę wyliczył miesięczne wydatki, do których zaliczył czynsz (695 funtów), podatek od nieruchomości (118 funtów), wodę (50 funtów), opłaty za energię i gaz (200 funtów), Internet (30 funtów), telefon (60 funtów), telewizję (29,10 funtów), ubezpieczenie samochodu (120 funtów), paliwo (100 funtów) bilety komunikacji miejskiej (50 funtów), wydatki na jedzenie, odzież, wyposażenie dziecka do przedszkola (1 000 funtów). W konsekwencji oznacza to, że zadeklarowany dochód praktycznie w całości przeznaczany jest na utrzymanie trzyosobowej rodziny. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że na Skarżącym i jego żonie ciąży szereg zobowiązań kredytowych, których źródeł finansowania nie przedstawił. W złożonym sprzeciwie Skarżący ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że nie reguluje tych zobowiązań, przy czym nie przedstawił żadnych zaświadczeń instytucji kredytowych o zaleganiu ze spłatami ciążących na nim zobowiązań. Skarżący nie przedstawił także zaświadczenia o stanie zaległości związanych z nieregulowaniem należności z tytułu eksploatacji mieszkania należącego do żony, ograniczając się jedynie do złożenia w tym zakresie oświadczenia o nieuiszczaniu opłat oraz wskazaniu, że mieszkanie to nie jest wynajmowane. Ponadto Skarżący w złożonym sprzeciwie podniósł, że nie przedstawił zeznania podatkowego za 2015 r. z uwagi na nieuzyskanie w tym okresie przychodów. Oświadczenie to stoi w sprzeczności ze stwierdzeniem zawartym w tym samym piśmie, zgodnie z którym Skarżący uzyskiwał z prowadzonej uprzednio działalności gospodarczej regularne dochody i zawiesił ją od 1 lipca 2015 r., tj. w toku roku podatkowego 2015. Również stwierdzenie o pogorszeniu się sytuacji materialnej rodziny Skarżącego w końcówce 2016 r. opiera się wyłącznie na złożonych przez niego oświadczeniach. Skarżący bowiem nie przedstawił żadnych dokumentów potwierdzających okresową niemożliwość zarobkowania ze względu na jego stan zdrowia spowodowany wypadkiem przy pracy ani chorobę żony Skarżącego. Odnotować jednocześnie należy, że Skarżący przedłożył wydane wobec żony postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z [...] września 2016 r., na mocy którego ogłoszono jej upadłość jako osoby nieprowadzącej działalności gospodarczej, którego podstawą był wydany w postępowaniu nakazowym nakaz zapłaty kwoty 99 418,19 euro wydany z uwagi na niedokonanie spłaty kredytu zaciągniętego w związku z prowadzoną przez Skarżącego działalnością gospodarczą. Mając powyższe na uwadze, stwierdzić należy, że Skarżący nie wyjaśnił podstawowych okoliczności dotyczących swojej sytuacji majątkowej. Oznacza to, że Skarżący nie wykazał w sposób oczywisty, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a tym samym nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. W świetle powyższego Sąd działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. w zw. z art. 2 ustawy o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.