III SA/Wa 2419/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 6 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A.S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie ulgi w spłacie zobowiązań podatkowych postanawia 1) zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w kwocie 500 zł (pięćset złotych), 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie Skarżący A.S. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wskazał, iż całość dochodu jego czteroosobowego gospodarstwa domowego pochłaniają stałe koszty utrzymania. Powołał się także na ciążące na nim znaczne zadłużenie oraz chorobę żony, która jest osobą niepełnosprawną i bezrobotną. Skarżący ujawnił, iż posiada mieszkanie oraz dwa samochody. Podał, iż utrzymuje się z działalności gospodarczej, z której dochód w II kwartale 2016 r. wyniósł 1.575,73 zł. Dochód z umowy o pracę w wysokości 1.643,04 zł uzyskuje także jeden z synów, drugi zaś jest studentem. Skarżący przedstawił zestawienie stałych wydatków. W skali miesiąca kształtują się one na poziomie 5.765,59 zł. Dodatkowo co drugi miesiąc wydatkuje on kwotę 365,32 zł, zaś raz do roku 2.246,62 zł. Skarżący przedłożył deklarację PIT-5 za II kwartał 2016 r., orzeczenie o stopniu niepełnosprawności żony. Pismem z 31 sierpnia 2016 r. wezwano Skarżącego do udzielenia dodatkowych informacji na temat jego sytuacji majątkowej. Na wezwanie to jednak nie odpowiedział. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: W pierwszej kolejności należy zauważyć, iż Skarżący nie wykonał wezwania z 31 sierpnia 2016 r. i nie przedłożył wymaganych dokumentów źródłowych. Tymczasem prawo pomocy jest uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości w niniejszej sprawie skorzystano) daje przepis art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.". W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, w myśl którego brak reakcji na wezwanie pozbawia Sąd możliwości rzetelnej i wnikliwej oceny wniosku strony. To bowiem w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Strona powinna zatem przekonać Sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania, a rolą Sądu nie jest prowadzenie z urzędu postępowania, mającego na celu ustalenie jej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z 23 maja 2016 r., II FZ 248/16). Innymi słowy ustalenia realnej sytuacji strony dokonuje się w oparciu o przedstawione przezeń dokumenty, nie zaś na podstawie jej wyobrażeń o tym stanie. Jakkolwiek w niniejszej sprawie Skarżący nie udzielił odpowiedzi na wezwanie z 31 sierpnia 2016 r., to jednak referendarz sądowy nie wyciągnął z tego negatywnych dlań konsekwencji. Uznał mianowicie, że dokumenty, których przedstawienia oczekiwał w dużej mierze znajdują się w aktach administracyjnych. Są tam m. in. dokumenty obrazujące wydatki (informacja o wysokości opłat za lokal, faktury za energię elektryczną, gaz, usługi telekomunikacyjne), harmonogram spłaty pożyczki, wyciągi z rachunku kart kredytowych. Na ich podstawie referendarz sądowy ocenił wniosek Skarżącego, który ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki referendarz sądowy uznał, że częściowo zasługuje on na uwzględnienie. Jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia jest on zobowiązany na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi w kwocie 500 zł. Z akt sprawy wynika, że źródłem utrzymania Skarżącego jest działalność gospodarcza, z której przychód na przestrzeni ostatnich lat uległ zmniejszeniu. Przykładowo w 2011 r. przychód ten wyniósł 160.718 zł, podczas gdy w latach 2014-2015 kształtował się na poziomie odpowiednio 64.475 zł i 82.070 zł. Z przedłożonej deklaracji PIT-5 wynika natomiast, że w I półroczu 2016 r. Skarżący osiągnął przychód w wysokości 36.910 zł i poniósł koszty jego uzyskania w kwocie 19.289,53 zł. Dochód wyniósł zatem 17.620,47 zł, co daje średniomiesięcznie kwotę niespełna 3.000 zł. Dochód z umowy o pracę w wysokości 1.643,04 zł uzyskuje także jeden z synów. Z kolei stałe miesięczne wydatki wynoszą 4.644,07 zł i składają się na nie opłata za mieszkanie, kablówkę i Internet, wyżywienie i leki, koszty opieki medycznej, rata bankowa, spłata dwóch kart kredytowych, rata za szkołę. Do tego dochodzą jeszcze opłaty za prąd i gaz w wysokości odpowiednio 326,30 zł i 39,02 zł/2 m-ce. Ponadto na Skarżącym ciążą zaległości podatkowe i to zarówno w podatku od towarów i usług, jak i w podatku dochodowym. Jak sam wyjaśnił przyczyną ich powstania była utrata płynności finansowej wskutek utraty głównego klienta oraz spoczywający na Skarżącym jako jedynym żywicielu czteroosobowej rodziny obowiązek jej utrzymania. Jego żona jest bowiem osobą trwale niepełnosprawną, wymagającą zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie. Zadłużenie dotyczy także należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Z powyższego wynika zatem, że uzyskiwane dochody w całości są przeznaczane na bieżące wydatki. Z tego względu oraz mając na uwadze charakter sporu (odmowa umorzenia zaległości podatkowych), wysokość wpisu od skargi (500 zł), postulat zapewnienia stronie dostępu do Sądu czy konieczność ponoszenia wydatków związanych z poratowaniem zdrowia (wobec żony Skarżącego orzeczono umiarkowany stopień niepełnosprawności) referendarz sądowy doszedł do wniosku, że zasadne jest zwolnienie Skarżącego od powyższego wpisu. Zwolnienie to dotyczy tylko wpisu od skargi, gdyż jego uiszczenie jest obwarowane terminem siedmiodniowym, zaś skutki nieuiszczenia są trudne do odwrócenia. Każdy natomiast dodatkowy wydatek na inny - od wskazanych wyżej - cel mógłby doprowadzić do zachwiania podstaw egzystencji czteroosobowej rodziny. Jednocześnie z uwagi na wzmiankowane wcześniej niewykonanie przez Skarżącego wezwania z 31 sierpnia 2016 r., referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by jego wniosek załatwić pozytywnie w pozostałym zakresie. Nie można też tracić z pola widzenia tego, że Skarżący posiada stałe źródło utrzymania. Niewykluczone więc, że w przyszłości jego sytuacja finansowa ulegnie poprawie. Odmowę ustanowienia pełnomocnika uzasadnia także etap, na jakim znajduje się obecnie postępowanie. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 marca 2013 r. (II FZ 142/13) o ile ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika przed Sądem I instancji nie ma charakteru obligatoryjnego. Co więcej, sama konstrukcja postępowania sądowoadministracyjnego i wyznaczona w niej rola Sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony. Zgodnie bowiem z art. 6 P.p.s.a sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Ponadto, jak stanowi art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza, to że kontrola sądowoadministracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych przez strony zarzutów. Inaczej mówiąc udział pełnomocnika w postępowaniu przed Sądem I instancji nie zwiększy gwarancji dostępu strony do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.