III SA/Wa 2420/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 16 marca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi W.M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia adwokatowi Postanowieniem z 8 września 2015 r. zwolniono Skarżącego W.M. od wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej oraz ustanowiono na jego rzecz adwokata, którym wyznaczony został L. C. . Ten w dniu 10 grudnia 2015 r. zapoznał się z aktami sprawy. Następnie upoważnił aplikanta adwokackiego, który stawił się na rozprawie w dniu 23 maja 2016 r. Wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając przy tym, że opłaty te nie zostały zapłacone ani w całości, ani w części. Wyrokiem z tego samego dnia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącego. Pismem z 23 maja 2016 r. pełnomocnik wniósł o sporządzenie uzasadnienia tego wyroku. Jego odpis doręczono mu 19 lipca 2016 r. Przy piśmie z 8 sierpnia 2016 r. pełnomocnik przesłał opinię o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej od wspomnianego wyroku. Wniósł nadto o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Oświadczył, że koszty te nie zostały pokryte w żadnej części. W piśmie z 6 września 2016 r. pełnomocnik wyjaśnił, że opinię powyższą wysłał Skarżącemu – na wyraźną jego prośbę – na adres e-mail przez niego wskazany. Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718; dalej: "P.p.s.a.") wyznaczony adwokat (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Przed przystąpieniem do oceny wniosku pełnomocnika należy w pierwszej kolejności przypomnieć dominujący w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym Sąd ma obowiązek oceniać rzetelność udzielonej pomocy prawnej. Jak bowiem zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 26 czerwca 2015 r. (I OZ 648/15) wniosek o przyznanie pełnomocnikowi wynagrodzenia podlega ocenie pod kątem jakości świadczonych usług. Pełnomocnikowi, ustanowionemu na podstawie art. 244 P.p.s.a., należy się wynagrodzenie, w zakresie określonym w art. 250 P.p.s.a., jedynie za pomoc prawną faktycznie udzieloną. Przepis ten nie nakłada na Sąd obowiązku uwzględnienia każdego wniosku pełnomocnika o zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzja o przyznaniu takiej pomocy oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że Sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to też konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona (zob. też przywołane tam orzeczenia). Stanowisko, że czynności pełnomocnika ustanowionego z urzędu, które są sprzeczne z zasadami profesjonalizmu nie uzasadniają przyznania mu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej jest również prezentowane w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. postanowienia SN przytoczone w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 22 października 2013 r., SK 14/13). Analizując postawę pełnomocnika w niniejszej sprawie referendarz sądowy ma wątpliwości, czy doszło do udzielenia Skarżącemu takiej właśnie pomocy prawnej. Niesporne jest, iż w sprawie tej pełnomocnik zapoznał się z aktami sprawy, złożył wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku oraz sporządził opinię o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej. Niesporne jest też to, że upoważniony przez niego aplikant adwokacki był obecny na rozprawie. Wątpliwości budzi natomiast fakt nieprzedstawienia jakiejkolwiek argumentacji prawnej, w szczególności w kontekście będącej przedmiotem sporu między stronami kwestii zasadności odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Co istotne na okoliczność tę zwrócił także uwagę skład orzekający. W wydanym w niniejszej sprawie wyroku Sąd podkreślił mianowicie, że postawione w skardze zarzuty dotyczące postępowania wymiarowego mogą co najwyżej podlegać rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 34 u.p.e.a. lub w trybie art. 59 u.p.e.a. Dalej Sąd ten zasygnalizował, że uwagi te są istotne, gdyż pomimo udzielenia Skarżącemu pomocy prawnej poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, zarzuty skargi nie zostały zweryfikowane pod kątem dyspozycji art. 23 § 6 u.p.e.a., a więc przytoczenia okoliczności, które uzasadniałyby wstrzymanie, na czas określony, postępowania egzekucyjnego. Z powyższego należy zatem wnioskować, że nie spotkała się z aprobatą Sądu postawa ustanowionego w sprawie pełnomocnika, który nie zweryfikował podnoszonych przez Skarżącego okoliczności pod kątem występowania w sprawie szczególnie uzasadnionych przypadków do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zdziwienie budzić musi zawarta w opinii o bezzasadności wnoszenia skargi kasacyjnej uwaga, iż "Skarżący zarówno przed organem podatkowym jak i przed Sądem I instancji podnosił zarzuty dotyczące postępowania wymiarowego i podtrzymywał je do końca postępowania przed Sądem I instancji". W świetle przywołanej wyżej wypowiedzi Sądu bardziej właściwe byłoby stwierdzenie, iż to raczej pełnomocnik trwał do końca przy stanowisku, które wykraczało poza przedmiot sprawy, co znalazło zresztą odzwierciedlenie w protokole rozprawy. Odnotowano w nim mianowicie, że pełnomocnik Skarżącego podtrzymał zarzuty i wnioski zawarte w skardze. Skarżący – z uwagi na swój stan wiedzy prawnej - mógł przecież nie wiedzieć jakie konkretnie okoliczności ma przytoczyć w trybie zmierzającym do wstrzymania czynności egzekucyjnych na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. W tej sytuacji trudno mówić o zapewnieniu Skarżącemu skutecznej obrony jego interesów. Jak wyjaśniono w postanowieniu WSA w Gorzowie Wlkp. z 5 października 2011 r. (II SA/Go 302/09) istotą pomocy prawnej jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do standardów wymaganych od profesjonalnego pełnomocnika sposób reprezentacji przed sądem. Co do istoty zatem pomoc prawna jest realną usługą prawną, świadczoną na rzecz uprawnionego podmiotu. Tym samym referendarz sądowy nie znalazł podstaw, by przyznać pełnomocnikowi wynagrodzenie. Ubocznie jedynie zauważyć należy, że zastrzeżenia co do działań ustanowionego w sprawie pełnomocnika zgłaszał także Skarżący. W swoich pismach wskazywał mianowicie na takie okoliczności jak niezawiadomienie go o terminie rozprawy, czy nieprzedstawienie istotnych w sprawie brakujących dokumentów. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 P.p.s.a., należało postanowić jak w sentencji.