III SA/Wa 2434/12

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi F. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 rok postanawia przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, tj. w zakresie całkowitym F. T. (dalej "Skarżący", "Strona"), złożył na urzędowym formularzu PPF, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżący wskazał, że jest ubogim, schorowanym emerytem. Gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi wspólnie z żoną. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Z tytułu emerytury Skarżący uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 1.400z ł, a jego żona z tego samego tytułu dochód w kwocie 1.030 zł. Z kwoty tej po opłaceniu świadczeń i wykupie lekarstw pozostaje 300 zł na skromne wyżywienie dla dwóch osób. Często kwota ta nie wystarcza na zakup koniecznych leków. Poza mieszkaniem spółdzielczym Skarżący nie posiada żadnego majątku. Oboje z żoną leczą się, na dowód czego Skarżący przedstawił dokumentację medyczną. Skarżący przedłożył także dowody obrazujące wydatki z tytułu opłat za mieszkanie oraz monit Spółdzielni Mieszkaniowej [...] informujący o zadłużeniu za czynsz za mieszkanie na kwotę 1.259,51 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący. Przedłożył zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty), z którego wynika, że Skarżący w 2011 r. uzyskał dochód w kwocie 33.684,44 zł, a w roku 2010 dochód w kwocie 34.407,95 zł. Skarżący wyjaśnił również, że ani on ani żona nie posiadają rachunków bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej, oraz że posiadają zaległości czynszowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego wynoszącego 500 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie istnieją podstawy dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. W sprawie należało wziąć również pod uwagę, że postanowieniem z 4 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 p.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z nadesłanych materiałów wynika, że zarówno Skarżący, jak i jego żona utrzymują się z emerytur, których łączna kwota wynosi około 2.500 zł. Wydatki związane z opłatami za mieszkanie, energię elektryczną, gaz, wodę, usługi telekomunikacyjne, komunikację, artykuły higieny oraz koszty leczenia Skarżący określił na 2.200 zł. Jak oświadczył pozostała po ich opłaceniu kwota 300 zł wystarcza na skromne wyżywienie oraz odzież ( k. 89 akt sądowych). Skarżący oświadczył, że pozostająca kwota jest niewystarczająca do życia. Od marca br. Nie wykupuje niektórych leków przez co pogorszyło się jego zdrowie. W świetle tych danych referendarz sądowy doszedł do przekonania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zasadne jest zatem przyznanie Stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Zwolnienie to podyktowane jest realizacją gwarantowanego przepisami Konstytucji RP prawa do sądu. Ograniczenia natury finansowej Skarżącego nie mogą uniemożliwiać kontroli, przez niezawisły sąd, działalności organów administracji publicznej. Z tej przyczyny, na podstawie art. 243 § 1, art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § p i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.