III SA/Wa 2458/08

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 26 września 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2006 r. postanawia 1. przyznać Skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym, tj. ustanowić na jej rzecz doradcę podatkowego, 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1. Wnioskiem z 30 lipca 2008 r., złożonym na urzędowym formularzu (którego zakres sprecyzowany został w skardze) M. K. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego. Wskazała, że jedynym źródłem jej utrzymania jest jednoosobowa działalność gospodarcza, dochody z której pozwalają na pokrycie podstawowych tylko kosztów (Skarżąca żyje poniżej minimum socjalnego). Gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. Poza samochodem osobowym (zakup którego sfinansowany został kredytem bankowym) nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Skarżąca zajmuje pokój w mieszkaniu należącym do rodziców, pokrywając jednocześnie w 1/3 koszty jego utrzymania (ok. 160 zł miesięcznie). Koszty wyżywienia ponosi we własnym zakresie. Do kosztów prowadzenia działalności Skarżąca zaliczyła ratę kredytu (471,50 zł), czynsz najmu lokalu (50 zł), opłaty (symboliczne) za energię i wodę (w okresie grzewczym dodatkowo koszty ogrzewania gazowego), obowiązkowe składki ZUS (780 zł - na opłacenie których niejednokrotnie zaciąga krótkotrwałe pożyczki od osób prywatnych). Reasumując podkreśliła, że każdy nie planowany wydatek powyżej 100 zł w bezpośredni sposób zagraża prowadzonej przez nią działalności gospodarczej. Dodatkowo zauważyła, że problematyka podatkowa jest jej obca oraz, że nie stawała dotychczas przed sądem i nie jest w stanie sama obronić swego stanowiska w sprawie. Dodała że przed tutejszym Sądem zawisła także sprawa podatku od towarów i usług (III SA/Wa 648/08). Do wniosku dołączyła umowę najmu lokalu użytkowego, dowód płatności raty kredytu, umowę kredytu na dofinansowanie zakupu pojazdu, polisę komunikacyjną, zeznania podatkowe za lata 2006-2007, ewidencję przychodów za czerwiec 2008 r. 2. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 16 września 2008 r. w którym wyjaśniła że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego. Posiada dwa rachunki bankowe, z czego jeden osobisty (z saldem 0,00) i drugi związany z prowadzoną działalnością (służący wyłącznie do dokonywania opłat składek ZUS). Ostatnio wymieniony rachunek zajęty został w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca przedstawiła zestawienie dochodów i wydatków, wśród których wymieniła: zakup towarów handlowych, ZUS, ratę kredytu i czynsz za wynajmowany lokal. Przychód wykazany w PIT-37 za 2007 r. pochodził z wypłaconego przez ZUS zasiłku chorobowego. Zasiłek ten Skarżąca pobierała także w 2008 r. (nieco ponad 100 zł). Nadmieniła że płynność finansową utrzymuje dzięki 1) stałemu wsparciu ze strony rodziców, 2) schorowanej babci (drobne kwoty na pokrycie wydatków), 3) formom płatności za zakupione towary (wydłużone terminy płatności), 4) zaciąganiu drobnych, krótkotrwałych pożyczek od znajomych bądź rodziny. Do pisma Skarżąca dołączyła wyciągi z rachunków bankowych, polecenia przelewu składek ZUS, informację PIT-11A za 2007 r., ewidencję przychodów, faktury dokumentujące zakup towarów handlowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: 3. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. 4. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a. Zgodnie z § 1 tego artykułu Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). 5. Ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy zaś do Sądu (por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., FZ 760/04, niepubl.). 6. Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie doradcy podatkowego, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W ocenie referendarza sądowego udzielenie Skarżącej prawa pomocy w takim właśnie zakresie nie jest zasadne. 7. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga to, iż sytuacja materialna Skarżącej była już wcześniej przedmiotem analizy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w efekcie której w sprawie III SA/Wa 648/08 (postanowienie z 17 lipca 2008 r.), przyznano jej prawo pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, odmawiając jej jednocześnie zwolnienia od kosztów sądowych. U podstaw takiego rozstrzygnięcia legło przekonanie Sądu, iż Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej ją do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Posiada ona bowiem stałe źródło utrzymania, a mianowicie prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje miesięczny dochód w wysokości 750 zł. Nie należy więc do osób pozbawionych środków do życia. W ocenie Sądu w sprawie zaistniały natomiast przesłanki do ustanowienia na rzecz Skarżącej profesjonalnego pełnomocnika, przede wszystkim dlatego, że, jak sama stwierdziła, nie jest ona w stanie samodzielnie bronić swojego stanowiska w sądzie, a także dlatego, że w ocenie Sądu, sytuacja materialna Skarżącej, mimo wszystko, nie pozwala na natychmiastowe uiszczenie wynagrodzenia względem wybranego przez nią pełnomocnika. Mogłoby to bowiem skutkować pogorszeniem, trudnej już, sytuacji życiowej. 8. Co prawda fakt przyznania Skarżącej prawa pomocy w innej sprawie, nie obliguje referendarza sądowego do powielenia zapadłego uprzednio rozstrzygnięcia, niemniej w przypadku gdy – jak w niniejszej sprawie - sytuacja Skarżącej nie uległa zmianie, referendarz sądowy - przy ocenie jej zdolności ponoszenia kosztów postępowania – rozstrzygnięciem tym jest związany. W demokratycznym państwie prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji), nie powinny bowiem występować przypadki, gdy organy władzy publicznej, do jakich należą sądy, z takich samych stanów faktycznych będą wyprowadzały zasadniczo odmienne orzeczenia. 9. Z tych też względów referendarz sądowy uznał, że Skarżąca wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów wynagrodzenia względem wybranego pełnomocnika, a zatem jego ustanowienie na jej rzecz jest zasadne. 10. Z oświadczeń Skarżącej wynika, iż jedynym źródłem jej utrzymania jest działalność gospodarcza, z której średni miesięczny przychód kształtuje się na poziomie ok. 3.000 zł (dane na podstawie ewidencji przychodów za okres czerwiec-sierpień br.). Z kwoty tej Skarżąca finansuje zakup towarów handlowych (o wartości średnio miesięcznie [...] zł), składki ZUS (782,72 zł), spłatę rat kredytu ([...] zł), czynsz za wynajmowany lokal (50 zł). Dodatkowo pokrywa w 1/3 koszty utrzymania mieszkania (ok. 160 zł miesięcznie) oraz koszty wyżywienia. 11. Dane powyższe wskazują, iż rozmiar prowadzonej przez Skarżącą działalności gospodarczej nie jest znaczny, na co sama zwróciła uwagę podnosząc, że miejscowość w której mieszka i prowadzi działalność jest małym i ubogim rynkiem, zaś płynność finansową utrzymuje dzięki stałemu wsparciu ze strony rodziców i babci, formom płatności oraz drobnym, krótkotrwałym pożyczkom od znajomych bądź rodziny. O ile wysokość uzyskiwanych przychodów, którymi Skarżąca może swobodnie gospodarować uzasadnia stwierdzenie, że natychmiastowe uiszczenie wynagrodzenia względem wybranego przez nią profesjonalnego pełnomocnika mogłoby skutkować pogorszeniem sytuacji materialnej, o tyle przychody te pozwalają jej na opłacenie wpisu od skargi – jedynego kosztu sądowego, do uiszczenia którego jest ona zobowiązana na obecnym etapie postępowania - w wysokości 200 zł (§ 2 ust. 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Z tych względów referendarz sądowy na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji. Odnosząc się natomiast do akcentowanego przez Skarżącą braku znajomości problematyki podatkowej należy wyjaśnić, że rozstrzygając o przyznaniu prawa pomocy oraz o jego zakresie referendarz sądowy musi przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 p.p.s.a., a więc sytuacją materialną wnioskodawcy – także odnośnie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Decydując o jego ustanowieniu referendarz sądowy nie powinien zatem uwzględniać procesowej konieczności jego powołania (tj. nie powinien brać pod uwagę takich elementów jak: aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych - przymus adwokacko-radcowski). Poza tym gdyby referendarz sądowy miał oceniać czy na obecnym etapie postępowania Skarżąca jest w stanie działać samodzielnie bez uszczerbku dla swojego interesu, musiałby dojść do przekonania, że sytuacja procesowa, w jakiej znalazła się Skarżąca nie powoduje konieczności przyznania jej pomocy profesjonalnego pełnomocnika. Skarżąca dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszystkie polecenia Sądu. Treść jej pism (chociażby skargi, w której przywołano bogate orzecznictwo sądowe) wskazuje również, że Skarżąca nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków.