III SA/Wa 2464/14

Dnia 23 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 23 października 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wartości niezaewidencjonowanego przychodu za 2007 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – A.W. , wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że obecnie nie osiąga żadnych dochodów, nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, ani nie jest zatrudniony. Wyjaśnił, że nie może podjąć pracy, bowiem w ciągu dnia zajmuje się małoletnią córką, w czasie, gdy jej matka pracuje. Okres sprawowania opieki nad dzieckiem planowany jest na okres jeszcze około dwóch lat, tj. do momentu, kiedy dziecko pójdzie do szkoły i się tam zaaklimatyzuje. Z oświadczeń Skarżącego wynika, że nie prowadzi on z nikim wspólnego gospodarstwa domowego, nie posiada żadnego majątku, ani oszczędności. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożonym na urzędowym formularzu PPF, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych Skarżącego został on wezwany do: nadesłania kopii zeznania podatkowego Skarżącego oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym za 2013 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącego i jego rodziny (osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym), nadesłania zaświadczenia o ewentualnym posiadaniu statusu osoby bezrobotnej, wyjaśnienia, czy skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowego z matką swojego dziecka i dzieckiem, wskazania komu i jakie tytuły prawne przysługują do nieruchomości położnej w M., wyjaśnienia i udokumentowania okoliczności związanych z utratą majątku zgromadzonego w trakcie prowadzenia w latach poprzednich dochodowej działalności gospodarczej, wskazania, jakie miesięczne wydatki na utrzymanie ponosi skarżący (z wyszczególnieniem ich rodzaju) oraz źródeł ich finasowania (nadesłanie w tym zakresie stosownych oświadczeń ewentualnych darczyńców, ze wskazaniem kwot, rodzaju i częstotliwości udzielanej pomocy), wskazania źródeł finasowania ustanowionych w sprawie dwóch profesjonalnych pełnomocników. W odpowiedzi na wezwanie pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że z uwagi na okres wakacyjny, zeznanie podatkowe za 2013 r. zostanie złożone w ciągu 7 dni. Pełnomocnik wskazał, że w 2013 r. Skarżący nie prowadził z innymi osobami wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący utrzymuje się dzięki niewielkiej pomocy udzielanej przez rodziców. Obecnie również nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Jest kawalerem i nie mieszka z matką swojego dziecka, ani z dzieckiem. Skarżący nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, ani nie otrzymywał żadnych świadczeń. Prowadzona przez Skarżącego działalność gospodarcza została w tym momencie zawieszona. Pełnomocnik wskazał, że jego mocodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką swojego dziecka, a jedynie z dzieckiem. Właścicielem nieruchomości w M. jest ojciec Skarżącego. Skarżący zamieszkuje jedynie w jednym, niewielkim pokoju. Koszty utrzymania domu, takie jak prąd i ogrzewanie ponosi ojciec Skarżącego. Działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącego w latach poprzednich przynosiła niewielki dochód. Nie pozwoliło to na poczynienie oszczędności na lata następne. Średnie miesięczne wydatki Skarżącego wynoszą kilkaset złotych. Składają się na nie przede wszystkim wydatki na zakup żywności. Skarżący żyje skromnie, korzystając z pomocy rodziców. Nie można określić dokładnej kwoty pomocy udzielanej przez rodziców, gdyż nie jest prowadzona w tym zakresie ewidencja. Natomiast profesjonalni pełnomocnicy są finansowani dzięki pomocy rodziny, przede wszystkim matki i ojca Skarżącego, którzy mają obowiązek wspomóc syna w takiej sytuacji. W uzupełnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy pełnomocnik nadesłał kopię zeznania podatkowego Skarżącego za 2013 r. (PIT-28). Postanowieniem z 15 września 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z 24 września 2014 r. Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Zarzucił naruszenie: - art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 259 § 1 p.p.s.a. przez niezawarcie w postanowieniu pouczenia o możliwości wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, - art. 106 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. przez naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj. błędu w ustaleniach faktycznych w szczególności poprzez przyjęcie, iż stan rodzinny i finansowy Skarżącego nie został przedstawiony w sposób pozwalający rozstrzygnąć czy Skarżącemu należy przyznać prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów wpisu sądowego oraz uznania, iż sytuacja majątkowa Skarżącego nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podniósł, iż przekazał Sądowi tyle informacji, ile był w stanie uzyskać lub posiadał. Wyjaśnił, iż nie wskazał np. dokładnej kwoty miesięcznych kosztów utrzymania, gdyż określenie tej kwoty jest trudne. Ponadto nie wskazał konkretnych kwot pomocy oraz jej częstotliwości, gdyż pomoc ma charakter doraźny, a wysokość i częstotliwości kwot jest zmienna. Wielkość szacunkowej pomocy uzyskiwanej od rodziców wynosi kilkaset złotych miesięcznie. Zaznaczył, iż nie prowadzi z rodzicami wspólnego gospodarstwa domowego, zatem ich stan majątkowy nie powinien mieć dla Sądu kluczowego znaczenia. Ponadto nałożenie na rodziców ustawowego obowiązku wspomagania dzieci w trudnej sytuacji majątkowej nie powinno prowadzić do sytuacji w której faktycznie przenoszony jest ciężar zobowiązań ze Skarbu Państwa na rodziców skarżących. Zdaniem Skarżącego negatywnej oceny nie powinna powodować okoliczność braku zarejestrowania się w Urzędzie pracy jako osoba bezrobotna czy też zawieszenia działalności gospodarczej. Brak rejestracji w Urzędzie pracy czy też zamknięcie działalności gospodarczej są bowiem jego świadomymi decyzjami i nie powinny negatywnie wpływać na określenie czy powinna mu przysługiwać pomoc w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący uznał, iż niektóre żądane przez Sąd dane mogą być trudne bądź niemożliwe do uzyskania. Nie zawsze można dokładnie określić wysokość wydatków np. bieżących wydatków na żywność i ubranie. Ponadto skoro nie zostały przedstawione, to oznacza że ich nie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie przez Skarżącego sprzeciwu skutkowało zatem usunięciem z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 15 września 2014 r. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 p.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, którymi w niniejszej sprawie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 3430 zł. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tj. zgodnie z ww. żądaniem) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z użytego w tym przepisie zwrotu "gdy wykaże" wynika, iż ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zawarte w nim oświadczenie strony okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek złożyć dodatkowe informacje lub dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W sytuacji, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących jego sytuacji życiowej i majątkowej, bądź też przedstawia niepełne lub niejasne dane – co miało miejsce w niniejszej sprawie – to powinien liczyć się z tym, że Sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Przyznanie tego prawa jest bowiem uzależnione od przeprowadzenia rzetelnej analizy zdolności finansowej wnioskodawcy, a ta jest możliwa jedynie na podstawie wysokość rzeczywiście uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek – jak już wskazywano wyżej – spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skoro to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania zajścia przesłanek do przyznania prawa pomocy, nie jest też konieczne udowodnienie przez Sąd wnioskodawcy, że jest w stanie zdobyć środki potrzebne na pokrycie kosztów sądowych. Pamiętać należy, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Prawo pomocy przysługuje osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej jak np. bezrobocie, choroba, klęska żywiołowa, ogólna nieporadność życiowa czy też śmierć jedynego żywiciela rodziny. Żadna z wyżej wymienionych sytuacji nie dotyczy Skarżącego. Skarżący oświadczył bowiem, że nie posiada statusu bezrobotnego i zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, co jak sam przyznał są jego świadomymi decyzjami. Sąd wziął pod uwagę zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz wyjaśnienia Skarżącego, zarówno te zawarte w piśmie z dnia 1 września 2014 r., jak i w kolejnym piśmie z 9 września 2014 r. oraz w samym sprzeciwie. Jednak wątpliwości Sądu budzi oświadczenie Skarżącego o prowadzeniu samodzielnego gospodarstwa domowego w sytuacji gdy – jak podaje sam Skarżący nie posiada jakichkolwiek źródeł dochodu, nie posiada statusu bezrobotnego, nie korzysta z pomocy społecznej oraz zamieszkuje wspólnie z ojcem, nie ponosząc przy tym kosztów utrzymania (oświadczenie Skarżącego z dnia 1 września 2014 r.) Skarżący nie przedstawił konkretnie jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi, wskazując iż nie jest w stanie określić żadnej kwoty. Nie wskazał konkretnych kwot i częstotliwości pomocy finansowej uzyskiwanej od rodziny. Nie przedstawił również w tym zakresie oświadczeń ewentualnych darczyńców. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.). Tym samym konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Niejasna jest również kwestia dotycząca tego, z kim rzeczywiście Skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Pełnomocnik utrzymuje, że Skarżący nie prowadzi z nikim wspólnego gospodarstwa domowego. Wyjaśnia, że Skarżący jest kawalerem, nie mieszka z matką swojego dziecka ani z dzieckiem (pkt 2 pisma z 1 września 2014 r.), przy czym dalej wskazuje, że prowadzi on wspólne gospodarstwo odmowe jedynie z dzieckiem (pkt 4 pisma z 1 września 2014 r.). Ponadto, skoro Skarżący zamieszkuje w jednym z pokoi w domu swojego ojca, a ojciec ponosi koszty utrzymania domu, co w ocenie Sądu świadczy, iż Skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. W sprzeciwie natomiast stwierdził, iż nie prowadzi wspólnego gospodarstwa z rodzicami. Jednocześnie jednak rodzice ponoszą koszty wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek wykazania swojej trudnej sytuacji, nie wykazał przyczyn utrudniających lub uniemożliwiających podjęcie zatrudnienia (np. stan zdrowia lub inne), lub starań i prób w zakresie poszukiwania pracy. Nie jest co prawda obowiązkiem Skarżącego zarejestrowanie się w odpowiednim urzędzie pracy, jednakże w ocenie rozpoznającego wniosek, w sytuacji pozostawania od bez pracy, należy wykorzystywać każdą szansę w celu podjęcia zatrudnienia także tę, którą oferują odpowiednie instytucje państwowe, mające na celu wspomaganie osób bezrobotnych. W świetle przedstawionych okoliczności nie bez znaczenia – dla oceny całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawcy jest również fakt, nie korzystania z jakiejkolwiek pomocy (rzeczowej czy finansowej) odpowiednich placówek pomocy społecznej. Skarżący nie wykazał okoliczności niezbędnych do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący nie spełnia warunków uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Treść powyższych oświadczeń, a także oświadczenie zawarte w sprzeciwie nie stanowią wystarczających podstaw do uznania, że Skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Mając powyższe na uwadze, uznać należy, że oświadczenia Skarżącego oraz nadesłane dokumenty, nie pozwalają na rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej i majątkowej. Na ich podstawie oraz na podstawie powołanych wyjaśnień, Sąd nie jest wstanie ocenić jakie rzeczywiście dochody uzyskuje Skarżący oraz osoby, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe oraz jakie niezbędne wydatki ponosi. W postanowieniu z 22 kwietnia 2013 r. (II FZ 167/13) Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na obowiązek składania oświadczeń zgodnych z prawdą i wewnętrznie spójnych. Sytuacja bowiem, w której zachodzą rozbieżności pomiędzy poszczególnymi dokumentami lub oświadczeniami, prowadzi do niemożności ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego, a w konsekwencji do niewykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania zgodnie z treścią art. 246 P.p.s.a., co w następstwie musi prowadzić do odmowy przyznania prawa pomocy (por. też postanowienie NSA z 3 czerwca 2013 r., I FZ 111/13). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a. oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 3 p.p.s.a., Sąd postanowił jak w sentencji.