III SA/Wa 2476/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym na skutek sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego wniosku A.O. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A.O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowych w podatku dochodowym od osób prawnych za 2008 r. oraz za 2009 r. postanawia utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 11 grudnia 2015 r. sygn. akt III SA/Wa 2476/15 Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2015 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosku A.O. (dalej "Skarżący") o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W motywach rozstrzygnięcia wskazano, że oświadczenia Skarżącego zawarte we wniosku okazały się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, dlatego Skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy o stosowne oświadczenia i dokumenty. Jednak Skarżący nie wywiązał się z tego obowiązku, a ponadto nie podjął nawet wyjaśnienia w jaki sposób pokrywa niezbędne do życia wydatki. W ustawowym terminie Skarżący wniósł sprzeciw od ww. postanowienia, w którym stwierdził, że przedstawione przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy informacje a także dokumenty wskazują, że uiszczenie kwoty 500 zł z tytułu opłaty od skargi spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący dodał, że jego sytuacja materialna, jak również jego całej rodziny jest bardzo zła, co zostało wskazane przez Skarżącego na podstawie przedstawionych dokumentów i informacji to jest w szczególności zeznania podatkowego za 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Wobec wniesienia sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony przez Skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej powoływana jako "p.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r. – art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r., o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r., poz. 658). Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym, jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stanowi ona realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284 ze. zm). Zgodnie z art. 245 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jak wynika z treści powołanych przepisów, kryterium przesądzającym o przyznaniu lub odmowie przyznania prawa pomocy jest stan majątkowy wnioskodawcy. Ustawa w sposób precyzyjny określa warunki przyznania prawa pomocy, zaś kryteria te każdorazowo są odnoszone do sytuacji finansowej ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy. Dopiero analiza podanych we wniosku okoliczności dokonywana w związku z przepisami ustawy daje odpowiedź, czy w odniesieniu do konkretnej sytuacji zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, wyd. Zakamycze 2005, str. 594). Instytucja przyznania prawa pomocy ma zatem charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Podkreślić zatem należy, że instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Przy tym należy zaznaczyć, że ciężar dowodu spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy, określonych w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ciąży na stronie ubiegającej się o uzyskanie takiego prawa. W rozpoznawanej sprawie zachodzą niejasności co do sytuacji majątkowej Skarżącego. Pomimo wezwania w trybie art. 255 p.p.s.a. Skarżący swoją sytuację finansową przedstawił w sposób niekompletny i budzący wątpliwości, a tym samym niezasługujący na przyznanie prawa pomocy. Zgodnie z art. 243 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony. Zatem to w jej interesie jest przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających ten wniosek. Wnioskujący ma zatem przekonać sąd o tym, że jego sytuacja materialna nie pozwala na pokrycie kosztów toczącego się postępowania. Ponadto zauważyć należy, że podmiot występujący na drogę postępowania sądowego winien mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest bowiem kryterium finansowe. W niniejszej sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla dokonania pełnej oceny zdolności finansowych Skarżącego. Zauważyć w szczególności należy, że z uwagi na niekompletny materiał dowodowy, Referendarz sądowy zobowiązał Skarżącego do przedstawienia wyjaśnień mających na celu przedstawienie pełnego obrazu jego sytuacji materialnej. Skarżący został wezwany do nadesłania, w terminie 7 dni zeznań podatkowych Skarżącego oraz osób prowadzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe za 2014 r., wskazania i udokumentowania wszystkich źródeł utrzymania Skarżącego oraz osób prowadzących ze Skarżącym wspólne gospodarstwo domowe (wynagrodzenie za pracę, renta, zasiłki, inne świadczenia), nadesłania wyciągów z rachunków bankowych Skarżącego oraz osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe za ostatnie trzy miesiące, przedstawienia zestawienia wysokości miesięcznych dochodów i wydatków składających się na bieżące utrzymanie Skarżącego i osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. W odpowiedzi Skarżący wniósł o przedłużenie, o dodatkowe 7 dni, terminu na przedłożenie dokumentów. Jednocześnie wyjaśnił, że nie posiada rachunków bankowych i nie osiąga dochodów. Zarządzeniem z 17 listopada 2015 r. przedłużono Skarżącemu termin sądowy do złożenia dokumentów źródłowych i dodatkowych oświadczeń do dnia 24 listopada 2015 r. Jednak w odpowiedzi Skarżący nadesłał jedynie zeznanie podatkowe za 2014 r. oraz wyjaśnił, że w 2015 r. nie uzyskał żadnych dochodów, ale spodziewa się maksymalnie 5.000 zł dochodu. Skarżący w swoich oświadczeniach konsekwentnie podtrzymuje, że nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada oszczędności jednak nie podjął próby wyjaśnienia w jaki sposób pokrywa niezbędne do życia wydatki, chociażby na wyżywienie, mieszkanie oraz jakie źródła dochodów pozwalają mu na partycypowania w kosztach utrzymania dziecka. Taka postawa Skarżącego bezsprzecznie świadczy o braku podstaw do przyznania mu prawa pomocy. Mając powyższe na względzie orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 245 § 2 oraz art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 260 tej ustawy.