III SA/Wa 2490/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 października 2005 r. sprawy ze skargi Z.F. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2004 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zarządza zwrot skarżącej nienależnie uiszczonego wpisu sądowego w wysokości 206 zł (dwieście sześć złotych) Zaskarżoną decyzją z [...] października 2004 r. wydaną na podstawie art. 26 i 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. Nr 7, poz. 25 z późn. zm. - dalej powoływana jako u.u.s.r.) Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, po rozpatrzeniu wniosku Z.F. z 30 sierpnia 2004 r. o umorzenie należności za zmarłego męża z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w wysokości 11.821,46 zł za okres od II kwartału 1994 r. do I kwartału 2003 r., umorzył cześć należności tj. odsetki na dzień złożenia podania w kwocie 6.683,60 zł. Z akt sprawy wynika, iż wnioskiem z 8 lipca 2004 r. Z.F. wystąpiła o umorzenie zaległych składek wraz z odsetki nieuregulowanych przez jej zmarłego męża, z uwagi na bardzo trudną sytuację materialną. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzją z [...] sierpnia 2004r. postanowił nie umorzyć należności. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż ogólnie trudna sytuacja finansowa spowodowana obciążeniami z tytułu innych zobowiązań finansowych nie stanowi podstawy do umorzenia. Ponadto wskazano, iż urząd skarbowy prowadzi skuteczną egzekucję. Pismem z 28 sierpnia 2004 r. skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy opisując swoją trudną sytuację finansową i zdrowotną. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji z 29 października 2004 r. organ wskazał, iż zgodnie z art. 41 a ust. 1 pkt 1 u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno – rentowego i składkowego może umorzyć należności z tytułu składek w całości lub w części. Organ wskazał, iż częściowe umorzenie należności było uzasadnione trudną sytuacją materialno - bytową stwierdzoną podczas wizytacji w gospodarstwie Z.F. oraz jej złym stanem zdrowia, udokumentowanym zaświadczeniem lekarskim. W skardze z 29 listopada 2004 r. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, wskazując, iż jej trudna sytuacja materialna i zdrowotna nie pozwala na spłatę zadłużenia. Skarżąca wyjaśniła, iż przejęła spadek po zmarłym mężu, przy czym spadek ten obciążony jest wieloma długami, które przewyższają wartość spadku. O wielu długach skarżąca nie wiedziała, m.in. o zaległościach w KRUS. Skarżąca wskazała, iż wszystkimi sprawami związanymi z gospodarstwem zajmował się jej mąż, a ona pracowała jako nauczycielka i zajmowała się domem i dziećmi. Od śmierci męża jej sytuacja materialna jest tragiczna, a stan zdrowia znacznie się pogorszył. Ponadto we wniesionej skardze skarżąca bardzo szczegółowo opisała swoją trudną sytuację materialna i zdrowotną. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu powtórzył argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Na wstępie Sąd zauważa, że zgodnie z dyspozycją art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej powoływana jako u.p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Mając na uwadze stan faktyczny w niniejszej sprawie, Sąd stwierdza, że przesłanki do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym zostały spełnione. Sąd wskazuje, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 u.p.p.s.a., kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 u.p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) – c) u.p.p.s.a.). Treść art. 134 § 1 u.p.p.s.a. wskazuje natomiast, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W związku z tym, Sąd może uwzględnić skargę nawet, gdy strona nie podniesie zarzutów, które uzasadniają wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego, w sytuacji, gdy przesłanki te istnieją. Zdaniem Sądu, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej - Prezes KRUS) podejmując, jak to określono w sentencji decyzji II instancji, na podstawie art. 36 i art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. decyzję, w której umorzył część należności tj. odsetki na dzień złożenia podania w kwocie 6.683,60 zł., dopuścił się naruszenia przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skoro zgodnie z treścią art. 2 ust. 2 u.u.s.r. Prezes KRUS jest centralnym organem administracji rządowej, podległym ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego, to decyzje wydawane przez organ o tak wskazanej pozycji ustrojowej, w trybie przepisu art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. w związku z 36 u.u.s.r. są decyzjami administracyjnymi i zgodnie z art. 1 ust. 1 k.p.a., w postępowaniu poprzedzającym ich wydanie należy stosować przepisy kodeksu postępowania administracyjnego. Dlatego też, obowiązkiem Prezesa KRUS było zastosowanie się do przepisów tej ustawy. Stosownie do art. 127 § 3 k.p.a. od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do ww. wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Zgodnie z art. 5 § 2 pkt 4 k.p.a., ilekroć w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego mowa jest o ministrach - rozumie się przez to Prezesa i wiceprezesa Rady Ministrów, pełniących funkcję ministra kierującego określonym działem administracji rządowej, ministrów kierujących określonym działem administracji rządowej, przewodniczących komitetów wchodzących w skład Rady Ministrów, kierowników centralnych urzędów administracji rządowej podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez Prezesa Rady Ministrów lub właściwego ministra, a także kierowników innych równorzędnych urzędów państwowych załatwiających sprawy, o których mowa w art. 1 pkt 1 i 4 k.p.a. W świetle wyżej wskazanych unormowań decyzje wydawane przez Prezesa KRUS należy zaliczyć do decyzji, o których mowa w art. 127 § 3 k.p.a. W związku powyższym, rozstrzygnięcie Prezesa KRUS wydane w drugiej instancji powinno odpowiadać dyspozycji art. 138 k.p.a. Z przepisu tego wynika, że organ odwoławczy utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy, bądź uchylając tę decyzję umarza postępowanie w pierwszej instancji, albo umarza postępowanie odwoławcze. W związku z tym rozstrzygnięcie "umarzam część należności tj. odsetki na dzień złożenia podania w kwocie 6.683,60 zł.", nie mieści się w wyżej wymienionych kryteriach. Skoro organ odwoławczy uznał, że nie podziela stanowiska wyrażonego w decyzji wydanej w pierwszej instancji, powinien wydać decyzję uchylającą decyzję organu pierwszej instancji w całości i orzekającą, co do istoty sprawy. Wadliwość decyzji wydanej w drugiej instancji polega ponadto na tym, że organ odwoławczy rozstrzygnął wniosek skarżącej tylko w części dotyczącej odsetek, nie wypowiedział się natomiast odnośnie należności głównej. Sąd stwierdza ponadto, iż w decyzji organu drugiej instancji nie powołano w sposób prawidłowy podstawy prawnej, nie przywołano w niej bowiem art. 138 k.p.a. Jako kolejną nieprawidłowość zaskarżonej decyzji wskazać należy brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, o którym mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Stosownie do powołanego wyżej przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne powinno wyjaśnić podstawę prawną decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Wyczerpujące uzasadnienie decyzji ma szczególne znaczenie przy ocenie prawidłowości decyzji o charakterze uznaniowym, a do takich należą decyzje wydane w trybie art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Brak prawidłowego uzasadnienia takich decyzji uniemożliwia bowiem - w przypadku jej zaskarżenia - ustalenie, czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego, czy uznanie ze swobodnego nie przerodziło się w dowolne. Skoro organ może, a nie musi umorzyć należności, powinien w sposób zgodny z przesłankami wynikającymi z treści art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. ocenić istnienie lub nieistnienie kryterium "ważnego interesu zainteresowanego", a także możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, o których mowa w art. 41a u.u.s.r. Dopiero w wyniku tak dokonanej oceny należy wybrać konsekwencje prawne swoich ustaleń i ująć je w prawidłowej formie wskazanej w art. 138 k.p.a. Sąd stwierdza jednocześnie, że szczególnie istotnego charakteru w przypadku decyzji podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego nabiera ponadto zasada przekonywania wyrażona w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organ administracyjny jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, aby w miarę możliwości doprowadzić do wykonania decyzji bez stosowania środków przymusu. Elementem decydującym o przekonaniu strony, co do trafności rozstrzygnięcia jest właśnie uzasadnienie decyzji. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ podatkowy pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy. W związku powyższym warto przytoczyć pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 1995r., sygn. akt SA/Lu 2479/94, który obrazuje rolę uzasadnienia decyzji: "Jednym z istotnych czynników wpływających na umocnienie praworządności w administracji jest obowiązek organów administracyjnych należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowały się te organy w toku załatwiania spraw. Motywy te powinny znaleźć swój wyraz także w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji, bowiem strony mają prawo znać argumenty i przesłanki podejmowanych decyzji. Bez zachowania tego elementu decyzji, strony nie mają możliwości obrony swoich słusznych interesów oraz prowadzenia polemiki z organem - zarówno w odwołaniu, jak też w skardze do Sądu. Niezależnie od powyższego, uzasadnienie stanowi jeden z warunków sine qua non skutecznej kontroli decyzji administracyjnych przez NSA. Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma - zdaniem sądu - nie tylko znaczenie prawne, ale i wychowawcze, bowiem pogłębia zaufanie uczestników postępowania do organów administracyjnych". Na podstawie art. 107 § 4 k.p.a. organ może odstąpić od uzasadnienia decyzji tylko gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Sytuacja taka nie występuje w rozpoznawanej sprawie, co oznacza, że organ drugiej instancji naruszył ww. przepis, ograniczając uzasadnienie do dwóch zdań. Zdaniem Sadu, Prezes KRUS naruszył również dyspozycję art. 10 § 1 k.p.a., który wyraża ogólną zasadę postępowania administracyjnego - czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania. Zgodnie z tym przepisem stronie należy umożliwić wypowiedzenie się co do zebranego materiału dowodowego oraz pouczyć o prawie zapoznania się z aktami i złożenia końcowego oświadczenia. W aktach sprawy, a na ich podstawie Sąd dokonuje kontroli legalności zaskarżonych decyzji, brak oświadczenia skarżącej oraz dowodu, że organ prowadzący postępowanie pouczył stronę o wyżej wskazanym uprawnieniu. Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, iż stwierdzone naruszenia przepisów postępowania miały istotny wpływ na wynik sprawy, dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie wpisu sądowego orzeczono na podstawie art. 239 pkt 1 lit. "e" u.p.p.s.a., zgodnie z którym, nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych skarżący w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sprawa powyższa do takich należy, zatem w przedmiotowej sprawie skarżąca bezpodstawnie została wezwana do uiszczenia wpisu. Mając powyższe na uwadze należało, zarządzić jak w pkt 3 sentencji.